Speen uitkoken: moet het nog en hoe lang?
11 november 2026

Een speen uitkoken hoeft niet meer als je baby gezond is, op tijd is geboren en een normaal geboortegewicht had. Goed schoonmaken is dan genoeg. Dat staat in de hygiënerichtlijn die het RIVM in september 2026 uitbracht, en het geldt voor de fopspeen en voor de flessenspeen. Merken als BIBS, MAM, Philips Avent en Dr. Brown’s vragen wel om een nieuwe fopspeen voor het eerste gebruik uit te koken of te steriliseren.
Uitkoken was lang de gewoonte, en op verpakkingen en merksites kom je het nog tegen. Daardoor lees je adviezen die elkaar tegenspreken: elke dag, twee keer per week, alleen de eerste keer. Twee dingen spelen mee: wat de Nederlandse richtlijn nodig vindt, en wat de gebruiksaanwijzing van jouw speen zegt.
Na het lezen weet je:
- of je een fopspeen of flessenspeen nog uitkookt, en in welke gevallen wel;
- hoe je een speen elke dag schoonmaakt;
- hoe lang je uitkookt per merk, en welke speen niet in kokend water, de magnetron of de vaatwasser mag;
- waarom er water in de speen blijft staan en wanneer je een speen weggooit.
Moet je een speen nog uitkoken?
Voor een gezonde baby die op tijd is geboren en een normaal geboortegewicht had, hoef je een speen niet uit te koken. De richtlijn noemt desinfecteren en steriliseren voor die baby’s niet noodzakelijk, en uitkoken is een van de manieren om dat te doen. Schoonmaken is genoeg: een fopspeen elke dag, een flessenspeen na elke voeding. Het Voedingscentrum geeft ouders hetzelfde advies voor de fles en de flessenspeen.
Er zijn situaties waarin je wel uitkookt of iets anders doet. Zoek in de tabel wat bij jou past.
| Situatie | Wat doe je? |
|---|---|
| Je hebt een nieuwe speen uit de verpakking | Volg de gebruiksaanwijzing. BIBS, MAM, Philips Avent en Dr. Brown’s vragen om een nieuwe fopspeen eerst uit te koken of te steriliseren. |
| De speen is in gebruik en je baby is gezond, op tijd geboren en had een normaal geboortegewicht | Maak de speen schoon: een fopspeen elke dag, een flessenspeen na elke voeding. Uitkoken hoeft daarnaast niet. |
| De fopspeen is zichtbaar vuil, bijvoorbeeld na een val op de grond | Maak hem schoon voordat je hem teruggeeft. |
| Je baby is te vroeg geboren, had een laag geboortegewicht of is ziek | De richtlijn gaat over gezonde baby’s die op tijd zijn geboren. Vraag je eigen zorgverlener wat bij jouw baby nodig is. |
| Je baby heeft spruw | Kook fopspenen en flessenspenen elke dag drie minuten uit en bewaar ze op een droge, schone plek. |
| De speen is gescheurd, plakkerig of van vorm veranderd | Gooi hem weg. Uitkoken herstelt het materiaal niet. |
Veeg opzij als niet alle kolommen in beeld staan.
Waarom kom je nog adviezen tegen om wel uit te koken?
Merken geven hun eigen advies, en dat loopt uiteen. MAM vraagt om de fopspeen na de eerste keer geregeld opnieuw uit te koken. Difrax schrijft juist dat het Nederlandse advies is aangepast en dat flessen en spenen na de eerste keer niet meer gesteriliseerd hoeven te worden, als ze maar goed schoon zijn.
Geeft de maker van jouw speen een ander advies dan de richtlijn, of twijfel je wat bij jouw baby nodig is? De richtlijn raadt dan aan om het te vragen aan een deskundige, zoals de jeugdverpleegkundige van het consultatiebureau, de verloskundige of de kraamverzorgende.
Hoe maak je een speen elke dag schoon?
Een fopspeen maak je elke dag schoon, en tussendoor zodra hij zichtbaar vuil is. Dat doe je in de vaatwasser op een volledig programma, of met de hand in heet water met afwasmiddel en een borstel die je alleen hiervoor gebruikt. Spoel de speen daarna af met water, zodat er geen zeep op achterblijft. Bewaar hem op een schone, droge plek, bijvoorbeeld op een schone doek of in een bakje.
Een flessenspeen maak je na elke voeding schoon. Haal fles, ring en speen uit elkaar en spoel ze meteen af met koud water. In melk zitten eiwitten, en als die stollen krijg je ze moeilijker van de speen af. Daarna gaat alles in de vaatwasser of in heet sop. Hoe dat gaat met de borstel en het drogen, lees je in een babyfles schoonmaken.
Kan een speen in de vaatwasser?
Of dat kan, bepaalt de maker van de speen. De richtlijn noemt de vaatwasser als eerste keuze en zegt erbij dat je ook naar de instructies van de fabrikant kijkt. BIBS schrijft dat zijn fopspenen niet in de vaatwasser mogen. Dr. Brown’s staat het toe in het bovenste rek, op hooguit 60 graden. Staat er in de gebruiksaanwijzing van jouw speen niets over, vraag het dan na bij de maker en was de speen tot die tijd met de hand.
Hoe lang kook je een speen uit, per merk?
BIBS, MAM en Philips Avent noemen vijf minuten, Dr. Brown’s een paar minuten. De merken verschillen vooral in wat je na die eerste keer doet. In de tabel staat wat deze vier merken voor hun fopspenen voorschrijven.
| Merk | Voor het eerste gebruik | Als je later nog eens steriliseert | Let op |
|---|---|---|---|
| BIBS | 5 minuten uitkoken in ruim water, alleen deze keer | Kokend water over de speen gieten in een schone kom en hem ongeveer 5 minuten laten weken | Niet in de vaatwasser. Natuurrubber niet in de magnetron |
| MAM | 5 minuten uitkoken | 5 minuten uitkoken, of 3 minuten in het meegeleverde doosje in de magnetron | Was de speen eerst. Wacht na het steriliseren 5 minuten |
| Philips Avent | Uitkoken | 5 minuten in kokend water | Laat de speen minstens 5 minuten afkoelen en druk het water eruit |
| Dr. Brown’s | Steriliseren | Een paar minuten uitkoken, of in een sterilisator | Geen agressieve schoonmaakmiddelen |
Veeg opzij als niet alle kolommen in beeld staan.
Een merk kan per model iets anders voorschrijven. Kijk daarom ook in de gebruiksaanwijzing van jouw speen.
Wat is het verschil tussen uitkoken en overgieten?
Bij uitkoken ligt de speen in water dat kookt. Bij overgieten leg je de speen in een kom, giet je er kokend water over en laat je hem ongeveer vijf minuten weken. BIBS vraagt om uitkoken bij het eerste gebruik en om overgieten bij elke schoonmaakbeurt daarna.
Hoe kook je een speen uit?
Zo kook je een speen uit als de gebruiksaanwijzing dat toestaat. De volgorde doet ertoe, omdat een speen eerst schoon moet zijn en na afloop moet afkoelen.
- Was de speen eerst schoon. Steriliseren komt na het wassen.
- Leg de speen in een pan met ruim water en knijp de lucht uit het zuiggedeelte, zodat hij helemaal onder water komt.
- Breng het water aan de kook en laat de speen koken zolang de maker voorschrijft.
- Laat de speen minstens vijf minuten afkoelen en druk daarna het water eruit.
- Laat hem drogen op een schone doek en bewaar hem op een schone, droge plek.
Kan steriliseren ook in de magnetron?
Dat kan in een doosje of zak die daarvoor gemaakt is, met water erin. Tijd en vermogen verschillen per merk. MAM geeft 3 minuten op 750 tot 1.000 watt, met 25 ml water in het meegeleverde doosje. Philips Avent geeft 3 minuten op 700 tot 1.000 watt met 25 ml water, en alleen voor de Ultra Start, de Ultra Soft en de Ultra Air. BIBS geeft ongeveer 60 seconden op hooguit 800 watt, met twee eetlepels water in de speenbox.
BIBS raadt de magnetron af voor zijn spenen van natuurrubber, omdat dat materiaal wordt afgebroken boven 100 graden. Het merk waarschuwt ook om een fopspeen nooit zonder water in de magnetron te leggen.
Waarom zit er na het uitkoken water in de speen?
Een fopspeen is niet luchtdicht afgesloten. Lucht kan het zuiggedeelte in en uit, waardoor de speen platter wordt als je baby erop zuigt. Langs dezelfde weg komt er bij het schoonmaken of uitkoken water in.
Wacht tot de speen is afgekoeld en knijp het water er met schone vingers uit. Wat achterblijft, verdampt meestal binnen één tot twee dagen als de speen kan drogen. Blijft er steeds water in staan, vervang de speen dan.
Wat doet uitkoken met de speen zelf?
Hitte laat een speen slijten. Door temperatuurwisselingen en steriliseren wordt het materiaal langzaam zachter. Natuurrubber veroudert sneller door hoge temperaturen, vocht en zonlicht, terwijl siliconen zijn vorm houdt en goed tegen hoge temperaturen kan. Bekijk een speen daarom na het uitkoken extra goed.
Vervang de speen als je een van deze veranderingen ziet:
- scheurtjes of gaatjes;
- een oppervlak dat plakkerig of bros aanvoelt;
- een andere vorm of een zuiggedeelte dat groter is geworden;
- een speen die je makkelijk indrukt.
Langer of vaker koken maakt zo’n speen niet weer bruikbaar. Hoe vaak je een speen vervangt en hoe je de trektest doet, lees je in wanneer je een fopspeen vervangt.
Geldt dit ook voor een flessenspeen?
Voor een flessenspeen geldt hetzelfde uitgangspunt. Steriliseren hoeft niet bij een gezonde baby die op tijd is geboren en een normaal geboortegewicht had, schoonmaken na elke voeding hoort er wel bij.
Ook bij flessen schrijven merken een eerste keer voor. Philips Avent vraagt om fles en speen voor het eerste gebruik schoon te maken en daarna te steriliseren of vijf minuten te koken. Difrax houdt voor flessen en onderdelen de eerste keer hooguit vijf minuten aan en een volgende keer hooguit drie.
Bij slecht schoonmaken blijven er voedingsresten in de speen achter. Maak hem daarom altijd eerst schoon, en gebruik de borstel bij de punt van de speen voorzichtig om schade te voorkomen.
Veelgestelde vragen over een speen uitkoken
Tot welke leeftijd steriliseer je een speen?
De richtlijn maakt geen onderscheid naar leeftijd. Een grens van zes maanden kom je tegen bij merken: Philips Avent schrijft dat je een fopspeen de eerste zes maanden elke dag steriliseert en daarna twee keer per week. Wil je weten wat je kunt aanhouden, vraag het dan op het consultatiebureau.
Wat doe je als een rubberen speen per ongeluk is uitgekookt?
BIBS vraagt zelf om zijn fopspenen voor het eerste gebruik vijf minuten uit te koken. Daarna vraagt het merk om overgieten, en natuurrubber veroudert sneller door hoge temperaturen. Bekijk de speen dus goed. Vervang hem als het oppervlak, de vorm of de grootte is veranderd, als er scheurtjes in zitten of als hij bros of plakkerig aanvoelt.
Is een fopspeen afspoelen onder de kraan genoeg?
Afspoelen alleen is te weinig, want de richtlijn vraagt elke dag om de vaatwasser of om heet water met afwasmiddel en een borstel. Tussendoor afspoelen komt daar bovenop. MAM vraagt bijvoorbeeld om de fopspeen voor elk gebruik schoon te spoelen onder warm stromend water.
Bronnen: dat steriliseren niet nodig is en hoe je spenen schoonmaakt, staat in de hygiënerichtlijn voor borst- en flesvoeding van het RIVM. Die is geschreven voor kraamzorg, kinderopvang en jeugdgezondheidszorg; voor ouders staat hetzelfde advies over fles en flessenspeen bij het Voedingscentrum. Het advies bij spruw komt van Thuisarts. De instructies per merk komen van de Nederlandstalige pagina’s van BIBS, MAM, Philips Avent, Dr. Brown’s en Difrax. Gecontroleerd op 11 november 2026.