Pijnlijke tepels en tepelkloven: pijn bij borstvoeding komt bijna altijd door het aanleggen

Het is kwart over drie ’s nachts. Je baby zoekt met een open mondje naar de borst, en jij kromt alvast je tenen, omdat je weet hoe het aanhappen gaat voelen. Je telt de seconden tot de eerste scheut pijn wegzakt.

En iedereen zei dat borstvoeding vanzelf zou gaan.

Pijnlijke tepels komen bij borstvoeding veel voor, en de pijn komt bijna altijd door het aanleggen; zo staat het bij het Voedingscentrum en in de richtlijn Borstvoeding van de JGZ. De eerste ongeveer twee weken kan het aanzuigen gevoelig zijn terwijl jullie het samen leren. Daarna hoort borstvoeding geven geen pijn te doen, en je hoeft er niet mee door te lopen.

Hieronder staat waar de pijn bij kan passen (kloofjes, een blaartje, een tepel die wit wegtrekt, brandende of jeukende tepels) en wanneer je belt. Wat er bij jou precies speelt, stelt dit artikel niet vast; dat doet een lactatiekundige, het consultatiebureau of de huisarts.

Waarom aanleggen bijna altijd de oorzaak is

Bij een goede hap heeft je baby behalve de tepel ook een flink deel van de tepelhof in de mond. De tepel ligt dan diep in de mond en wordt bij het zuigen weinig belast.

Hapt je baby alleen de tepel, dan ligt die te ver voorin. Elke zuigbeweging belast dan de huid van de tepel, en zo kan een kloofje ontstaan. Het aanhappen doet daardoor elke voeding opnieuw pijn, en dat verandert niet vanzelf.

Ook verstopte melkkanaaltjes en een borstontsteking ontstaan bijna altijd doordat je baby niet goed is aangelegd. Hoe je een wijde hap krijgt, staat in aanleggen, stap voor stap.

Gevoelig of pijnlijk: de eerste twee weken

Bijna alle vrouwen (96 op de 100) hebben in de eerste week na de bevalling tijdelijk gevoelige of pijnlijke tepels. Gevoelig aanzuigen aan het begin van een voeding komt in die periode dus veel voor.

Voor het gevoelige aanzuigen wordt ongeveer twee weken aangehouden, en de eerste twee tot zes weken horen bij de oefenperiode waarin jullie op elkaar ingespeeld raken.

Zere tepels die de hele voeding pijn blijven doen, pijn die erger wordt of pijn die ook na de voeding aanhoudt, vallen daarbuiten. Dat is meestal een signaal dat er aan het aanleggen iets te verbeteren valt.

Twijfel je of dit nog bij het wennen van de eerste weken past, dan is die twijfel op zichzelf al genoeg reden om iemand te laten meekijken. Je hoeft er geen bewijs voor te hebben.

Wat je ziet en waar het bij kan passen

Pijn kan er per klacht anders uitzien, en dit verschilt per persoon. De tabel geeft een richting, geen diagnose; wat er bij jou speelt, beoordeelt een lactatiekundige of de huisarts.

Klachten kunnen ook samen voorkomen, en pijn kan meer dan één oorzaak tegelijk hebben.

Daarom is meekijken bij een hele voeding het bruikbaarste begin: van het aanhappen tot het loslaten.

Tepelkloven: kleine scheurtjes die kunnen bloeden

Een tepelkloof is een pijnlijk scheurtje in de huid van de tepel. Kloven ontstaan vrijwel altijd door de hap of de houding: je baby krijgt te weinig borst in de mond en de tepelhuid raakt beschadigd.

Er kan wat bloed bij de melk komen, en kapotte tepels zien er soms flink beschadigd uit. Doorgeslikt bloed van een beschadigde tepel is volgens de JGZ-richtlijn onschadelijk voor je baby.

Doorvoeden kan meestal gewoon. Begin aan de kant die geen of de minste pijn doet, en leg je baby aan de pijnlijke kant zodra de melk stroomt.

Doet het aanhappen te veel pijn, verbreek dan het vacuüm met je pink in de mondhoek van je baby en leg opnieuw aan. Kloofjes die niet herstellen zijn iets voor de huisarts; de precieze belregels staan verderop.

Een wit puntje of blaartje op de tepel

Een melkblaar is een wit puntje of blaartje op de tepel, vaak met pijn tijdens het voeden. Soms zit er een klein melkpropje in.

Doorvoeden mag. Een warm kompres op de tepel vlak voor de voeding en daarna gewoon voeden is meestal de eerste stap.

Gaat het blaartje daarmee niet open, prik het dan niet zelf door. Het openen gebeurt met een steriele naald, en dat is een handeling voor de huisarts of een lactatiekundige.

Een witte tepel na de voeding

Trekt je tepel wit of bleek weg, tijdens, na of tussen de voedingen, dan kan dat passen bij vaatkramp: de kleine bloedvaatjes in de tepel knijpen samen.

De tepel verkleurt vaak van wit naar blauw en daarna naar rood, met stekende of brandende pijn. Dat gebeurt vooral op het moment dat je baby de borst loslaat en de tepel afkoelt.

Warmte kan helpen: leg direct na de voeding iets warms op de borst en houd je borsten ook tussen de voedingen warm. Aanlegproblemen zijn vaak de oorzaak, maar niet altijd; soms speelt er een probleem met de bloedvaten, en of dat bij jou zo is, beoordeelt de huisarts.

Brandende of jeukende tepels: denk ook aan spruw

Rode, branderige of jeukende tepels, soms met een glanzende of schilferige huid, en een brandende of stekende pijn die ook na de voeding aanhoudt: dat kan passen bij een schimmelinfectie, ook wel spruw genoemd.

Kijk dan ook in de mond van je baby. Zie je witte plekjes in de mond van je baby die je er niet afveegt, en laat hij tijdens het voeden steeds de tepel los of huilt hij veel, dan kan dat erbij passen.

Ga in dat geval samen met je baby naar de huisarts; jullie worden dan samen behandeld. Jeuk of brandende pijn heeft overigens niet altijd één oorzaak, en ook dat beoordeelt de huisarts.

Vlakke of ingetrokken tepels

Je baby drinkt van de borst, niet van de tepel: bij een goede hap heeft hij ook een deel van de borst in de mond. Daarom kan voeden met vlakke of ingetrokken tepels vaak gewoon lukken.

De tepel is bovendien rekbaar. Door het zuigen komt hij meer naar voren, waardoor het aanhappen meestal vanzelf makkelijker wordt.

Vlakke of ingetrokken tepels komen best vaak voor: ongeveer 1 op de 10 zwangere vrouwen heeft ze. Hulp bij het aanleggen in de eerste dagen maakt hier het verschil; de kraamzorg of een lactatiekundige kijkt mee en denkt mee over wat bij jullie past.

Wat je zelf kunt doen tijdens het herstel

Terwijl je aan de oorzaak werkt, kun je zelf een paar dingen doen. Ze komen allemaal terug bij hetzelfde beginpunt: de hap en de houding.

• Laat het aanleggen nakijken door de kraamzorg, het consultatiebureau of een lactatiekundige, het liefst bij een hele voeding.
• Begin de voeding aan de kant die geen of de minste pijn doet.
• Doet het aanhappen pijn, verbreek dan het vacuüm met je pink in de mondhoek en leg opnieuw aan, in plaats van door te voeden met een verkeerde hap.
• Laat je tepels na elke voeding aan de lucht drogen.
• Probeer een andere voedingshouding, zodat de druk ergens anders komt te liggen. Kijk daarvoor bij je voedingshouding aanpassen.

Bel je de huisarts of een lactatiekundige, dan krijg je vragen over hoe vaak je voedt, hoe lang voedingen duren en aan welke kant het pijn doet. Met voedingen bijhouden in een app heb je die antwoorden bij de hand.

De borst even rust geven: tijdelijk kolven

Gaat voeden aan één kant echt niet door de pijn, dan kun je die kant een paar dagen kolven. De tepel krijgt dan rust om te herstellen, terwijl de melkproductie op gang blijft.

Doe dat in overleg met de kraamzorg of een lactatiekundige, zodat het bij jullie situatie past. Hoe je dat praktisch aanpakt, staat in tijdelijk kolven.

Twijfel je of je baby genoeg binnenkrijgt nu het voeden moeizaam gaat, kijk dan naar de natte luiers. Ongeveer zes natte luiers per 24 uur in de eerste weken wijst erop dat er genoeg binnenkomt.

Wat vaak niet helpt

Een paar dingen lijken logisch, maar helpen meestal niet:

• Doorbijten in de hoop dat het went. Pijn komt bijna altijd door het aanleggen, en de manier van aanleggen verandert niet vanzelf.
• Stoppen met voeden aan een pijnlijke, rode borst. Bij een borstontsteking ga je juist door en begin je met de pijnlijke borst, zodat die goed leeg wordt gedronken.
• Zelf een blaartje doorprikken. Het openen gebeurt met een steriele naald, en dat is een handeling voor de huisarts of een lactatiekundige.
• Korter voeden om de tepel te sparen. De pijn komt door de manier van aanhappen, en korte of overgeslagen voedingen kunnen de melkproductie remmen.
• Smeren met crèmes of zalven om sneller te genezen. Het is niet aangetoond dat tepels daarvan sneller herstellen; wil je iets gebruiken tegen de pijn, bespreek dat dan eerst met de lactatiekundige of de huisarts.

Wanneer neem je contact op, en met wie

De niveaus hieronder lopen van meedenken tot direct bellen. In de eerste week is de kraamverzorgende of de verloskundige het dichtstbij; daarna het consultatiebureau, een lactatiekundige of de huisarts.

• Praat erover, deze week: pijn tijdens of na het voeden die na een paar dagen niet minder wordt, een wit puntje of blaartje op de tepel, een tepel die wit wegtrekt, of het gevoel dat het niet lukt zonder dat je iets kunt aanwijzen. Bel de kraamzorg, de verloskundige, het consultatiebureau of een lactatiekundige. En bel ook als je het simpelweg niet vertrouwt; je hoeft niet eerst zelf vast te stellen wat er aan de hand is voordat je om hulp mag vragen.
• Maak een afspraak met de huisarts: kloofjes, bloed of beschadigde tepels die niet herstellen, brandende of jeukende tepels die passen bij het beeld van een schimmelinfectie, en klachten van een borstontsteking die na 24 uur niet minder zijn.
• Bel direct de huisarts, buiten kantooruren de huisartsenpost: je krijgt opeens koorts terwijl je borstvoeding geeft, je borst is dik, warm en pijnlijk en je voelt je ziek, of je hebt tepelkloven en voelt je ziek. Deze signalen staan zo op Thuisarts.nl.
• Wat al gold en wat je bij het bellen erbij zegt: je baby is te vroeg geboren of had een laag geboortegewicht, of je hebt eerder een borstontsteking gehad. Dan wordt er eerder meegekeken.

Hoe het met jou gaat

Pijn bij elke voeding, acht tot twaalf keer per etmaal, vreet aan je. Opzien tegen de volgende voeding komt bij veel ouders voor en zegt niets over hoe je het doet.

Plan na een paar dagen pijn een afspraak in plaats van nog een week door te bijten. Vraag om meekijken bij een hele voeding, van het aanleggen tot het loslaten, want daar komt meestal uit wat er te veranderen valt.

En stoppen of deels overstappen op de fles is een keuze die je mag maken. Bespreek hem met de kraamzorg, het consultatiebureau of een lactatiekundige, zodat je weet hoe je het rustig afbouwt.

Wordt alles je te veel, leg je baby dan veilig neer en pak even rust. Lees ook als het huilen jou te veel wordt.

In de app: voeding bijhouden