De groeicurve van je baby: wat betekenen de lijnen en stipjes?

Het stipje laat zien waar je baby ligt ten opzichte van andere kinderen van dezelfde leeftijd en hetzelfde geslacht.

Na het wegen zet de verpleegkundige een stipje in een grafiek vol gebogen lijnen en zegt dat het goed gaat. Thuis sla je het boekje open, zie je dat jouw kind onderin ligt, en begint het rekenen.

In de eerste zes maanden groeit een baby ongeveer 150 gram per week. De ene baby groeit sneller dan de andere.

Van elke 100 kinderen liggen er 95 tussen de lijn min twee en de lijn plus twee van het diagram. Er is geen lijn die goed is en geen lijn die fout is.

Wat een meting voor jouw kind betekent, hoor je op het consultatiebureau. Hieronder staat hoe de grafiek werkt, waarom een kind van lijn kan schuiven en wanneer je belt.

Wat zie je in het groeiboekje?

In het groeiboekje staan drie grafieken, voor het gewicht, de lengte en de hoofdomtrek. Er zijn aparte diagrammen voor jongens en voor meisjes, omdat meisjes bij de geboorte en ook daarna gemiddeld lichter zijn.

Op de onderrand van elke grafiek staat de leeftijd, op de zijkant de meting, en op het kruispunt komt het stipje. Na een paar bezoeken ontstaat er een rij stipjes, en die rij is waar het gesprek over gaat.

Wat je in de grafiek niet ziet, is waaróm jouw kind op deze plek ligt. Het diagram vergelijkt alleen met andere kinderen. Het legt niets uit en wijst geen oorzaak aan.

Hoeveel groeit een baby gemiddeld?

De tabel geeft een algemeen beeld; wat bij jouw kind past, kan daarvan afwijken. Een week of een enkele meting zegt weinig.

De geboortegewichten zijn gemiddelden van een grote groep kinderen. Ze voorspellen niet hoeveel jouw baby zal wegen. Ook de 150 gram groei per week is een gemiddelde over een langere periode; je baby hoeft dat niet elke week precies aan te komen.

Groei gaat met horten en stoten. Rond de tien dagen, zes weken en drie maanden zijn er vaak regeldagen, waarop een baby onrustig is en vaker wil drinken. Na twee dagen is er meestal een nieuw ritme gevonden.

Wil je weten wat er in zulke weken speelt, lees dan over groeispurten en onrust.

Waar komen de lijnen vandaan?

De Nederlandse groeidiagrammen zijn gemaakt op basis van de Vijfde Landelijke Groeistudie, waarvoor TNO ruim twintigduizend kinderen in Nederland heeft gemeten en gewogen. Daaruit is berekend hoe de metingen van kinderen van dezelfde leeftijd en hetzelfde geslacht verdeeld liggen. De lijnen tekenen die verdeling na. Voor het gewicht geldt een uitzondering: die diagrammen zijn normatief, met de Derde Landelijke Groeistudie uit 1980 als referentie voor een gezond gewicht.

De middelste lijn is de mediaan. De helft van de kinderen ligt eronder en de helft erboven.

De andere lijnen liggen op vaste afstanden van dat midden. Zo’n afstand heet een stap, en bij elke lijn staat op het diagram hoeveel stappen het zijn.

Tussen de lijn van twee stappen onder het midden en die van twee stappen erboven ligt 95 van de 100 kinderen. Een lijn zegt alleen hoeveel kinderen lichter of zwaarder zijn. Over gezondheid zegt een lijn niets.

De grenzen die het consultatiebureau gebruikt, zijn in stappen uitgedrukt en niet in grammen.

Er zijn ook aparte diagrammen voor kinderen die te vroeg geboren zijn, voor kinderen van Turkse, Marokkaanse en Hindoestaanse afkomst en voor kinderen met downsyndroom. Past dat bij jouw kind, dan kun je op het bureau vragen welk diagram ze gebruiken.

Waarom kan een baby van lijn verschuiven?

Het stipje ligt lager of hoger dan je verwachtte, en over een paar maanden schuift je kind langzaam naar een andere lijn. Dat komt vaak voor, ook bij kinderen bij wie verder niets speelt. Dan vraag je je misschien af of er iets mis is.

Erfelijke aanleg gaat pas na de geboorte meewegen. Bij de geboorte is het effect van erfelijke factoren laag, en daarna neemt het snel toe.

Vanaf de leeftijd van vijf maanden verklaren erfelijke factoren 80 tot 90 procent van de verschillen tussen kinderen. Daarnaast spelen geslacht, voeding, ziekte en de omstandigheden waarin een kind opgroeit een rol.

Een kind kan daardoor in de eerste jaren naar de eigen groeilijn toe schuiven. Enige afbuiging naar die lijn kan vóór het derde levensjaar voorkomen zonder dat er ziekte achter zit.

Daarom kijkt de jeugdarts naar de rij stipjes en niet naar het laatste stipje. Bij de lengte wordt ook de streeflengte meegenomen, die uit de lengte van beide ouders wordt berekend. Kleine ouders krijgen vaker kleinere kinderen, en dan is een lage lijn precies wat je zou verwachten.

Wat is een knik in de curve, en wat gebeurt er dan?

Het consultatiebureau gebruikt hier een grens voor. Het spreekt van een afbuigende gewichtscurve als de meting sinds de vorige keer meer dan één stap is gezakt.

Van ondergewicht spreekt het bureau bij een gewicht voor de leeftijd of voor de lengte onder min twee stappen. Onder die lijn liggen 2 van de 100 kinderen.

Zo’n grens bepaalt alleen wanneer er verder gekeken wordt. Wat er dan uitkomt, staat er niet mee vast.

Een kind dat de eigen gewichtscurve blijft volgen en niet afbuigt, kan licht zijn voor de leeftijd of de lengte zonder dat dat reden tot zorg geeft. Een laag gewicht kan ook bij een kind of bij de familie passen.

Na een knik meet het consultatiebureau vaker en vraagt het naar het drinken, de hapjes, het poepen en of je kind ziek is geweest. Ziekte is een van de factoren die de groei beïnvloeden, en daarom stelt het bureau die vraag. Bij baby’s wordt eerst gekeken naar problemen met de borstvoeding, verkeerd aangemaakte flesvoeding, zwak of traag drinken en een moeizame overgang naar vast voedsel.

Er is één verschuiving die vaak terugkomt en geen knik is. Baby’s die in het eerste halfjaar vooral moedermelk krijgen, zijn gemiddeld iets zwaarder dan baby’s die vooral flesvoeding krijgen. Vanaf de derde of vierde levensmaand neemt hun gewicht minder snel toe.

Het diagram is op alle Nederlandse kinderen samen gebaseerd, dus de lijn kan vanaf die maanden wat vlakker gaan lopen.

Welk diagram gebruiken ze bij een te vroeg geboren baby?

Voor kinderen die te vroeg geboren zijn, wordt tot de leeftijd van vijftien maanden het groeidiagram gebruikt dat bij de zwangerschapsduur past. Is dat er niet, dan wordt het gewone diagram gebruikt met de gecorrigeerde leeftijd, dus geteld vanaf de uitgerekende datum.

Zonder die correctie vergelijk je een kind met kinderen die weken langer in de baarmoeder hebben gezeten. Dan ligt het stipje laag om een reden die niets met de groei te maken heeft.

Wat kun je op het consultatiebureau vragen?

Het intekenen gaat snel, en er is niet altijd tijd voor uitleg als je er niet naar vraagt. Je mag gerust doorvragen. Met de vragen hieronder hoor je op het bureau al wat je anders thuis zelf zit uit te zoeken.

• Mag ik meekijken bij het intekenen? Dan zie je zelf waar het stipje staat ten opzichte van de vorige keer, terwijl de verpleegkundige het uitlegt.
• Op welke lijn ligt mijn kind nu ongeveer, en op welke lag het de vorige keer? Zo hoor je of er sprake is van een verschuiving of van dezelfde lijn.
• Wat verwachten jullie voor de volgende keer? Dan weet je waar je op let, zonder er zelf een grens bij te bedenken.
• Welk diagram gebruiken jullie, en met welke leeftijd? Dat is vooral belangrijk bij een vroeggeboorte, en je kunt het met één vraag controleren.
• Wanneer zouden jullie eerder willen meten? Dan weet je bij welke verandering zij zelf eerder meten.

Kun je je baby ook thuis wegen?

De betrouwbaarste plek om te wegen is het consultatiebureau. Daar is het steeds dezelfde weegschaal en dezelfde manier, en de meting komt meteen in de curve. Elke weegschaal wijkt iets af, dus twee weegschalen leveren twee lijnen op die je niet met elkaar kunt vergelijken.

Weeg je thuis, dan is het belangrijkste dat je steeds op dezelfde manier meet. Anders meet je vooral het verschil tussen twee manieren van wegen en niet de groei. Wil je de ontwikkeling bijhouden in een app, dan staan de metingen met datum bij elkaar en kun je het verloop over maanden op het bureau laten zien.

• Weeg niet dagelijks. Het gewicht van een baby schommelt binnen een dag door drinken, plassen en poepen, en die schommeling is groter dan wat een baby op een dag groeit.
• Weeg zonder kleren en zonder luier, op ongeveer hetzelfde moment van de dag, bijvoorbeeld voor een voeding. Een volle luier weegt mee.
• Noteer de waarde meteen met de datum en de weegschaal erbij, zodat je later weet welke getallen bij elkaar horen.
• Weegt de gastouder of het kinderdagverblijf ook, spreek dan af waar het genoteerd wordt. Anders staan de metingen op twee plekken en weet je later niet meer welke bij elkaar horen.
• Merk je dat wegen je onrustiger maakt, laat het dan aan het bureau over. Vaker meten laat vooral de schommeling van dag tot dag zien.

Waar let je tussen de bezoeken op?

Tussen twee weegmomenten zegt het dagelijkse beeld meer dan een getal. Drie dingen horen daarbij:

• Je baby groeit goed.
• Je baby heeft ongeveer zes natte luiers per dag.
• Je baby is levendig.

In de eerste dagen vraagt een baby ten minste 8 tot 12 keer per 24 uur om drinken. In de eerste weken zijn twee tot vijf poepluiers per 24 uur een teken dat je baby genoeg binnenkrijgt.

Zakt het aantal natte luiers duidelijk, dan is dat eerder zichtbaar dan een verandering op de weegschaal. Bij voeden op verzoek kijk je naar de signalen van je baby in plaats van naar de klok.

Waarom vergelijken en dagelijks wegen weinig zeggen

• Vergelijken met het kind van de buren. De curve vergelijkt je kind al met ruim twintigduizend kinderen, en één ander kind voegt daar niets aan toe.
• Een tabel van een buitenlandse site erbij pakken. De Nederlandse diagrammen zijn op kinderen hier gebaseerd, dus twee tabellen naast elkaar geven twee antwoorden.
• Thuis dagelijks wegen bij ongerustheid. Je ziet dan vooral de schommeling van dag tot dag, en die is groter dan de groei die je zoekt.
• Zelf de hoeveelheid voeding verhogen omdat een stipje laag staat. Wat een lage lijn betekent, hangt af van de lengte en van het verloop, en dat wordt op het bureau samen bekeken.
• Een lijn opvatten als een rapportcijfer. Een kind op een lage lijn is niet zwak en een kind op een hoge lijn is niet ongezond. De grafiek zegt daar niets over.

Wat doe je als de uitleg je niet geruststelt?

Kom je van het bureau met een onrustig gevoel, wacht dan niet tot het volgende bezoek. Bel dezelfde week, zeg dat je de curve nog een keer wilt doornemen, en vraag of ze de vorige metingen erbij willen pakken.

Helpt dat gesprek niet, vraag dan om een afspraak bij de jeugdarts in plaats van bij de verpleegkundige, of om een extra weegmoment. Een extra meetpunt maakt zichtbaar of het om één afwijkend stipje gaat of om een verloop.

Blijf je daarna twijfelen, leg het dan aan de huisarts voor en neem het groeiboekje mee. Een tweede blik vragen mag, ook als het consultatiebureau al meekijkt.

Wanneer bel je het consultatiebureau?

Je hoeft geen afspraak af te wachten. Het consultatiebureau is ook telefonisch bereikbaar voor vragen over de groei. Bel het bureau in elk geval als dit speelt:

• Je hebt het gevoel dat de groei stilstaat en je wilt niet wachten tot het volgende bezoek.
• Je kind drinkt minder dan je gewend bent, of weigert herhaaldelijk.
• Je kind komt na een ziekteperiode niet weer op gang met drinken of eten.
• Er zijn opvallend minder natte luiers dan je gewend bent.
• Het wegen maakt je zo ongerust dat je er dagen mee bezig bent.

Twijfel je of iets kan wachten tot het volgende bezoek? Bel dan het consultatiebureau. Die vraag stellen is precies de bedoeling.

Wat als je kind weinig drinkt of geen natte luier heeft?

Voor de signalen die niet kunnen wachten volgen we Thuisarts.nl. Bel direct je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenspoedpost, in een van deze twee situaties:

• Je denkt dat je kind uitdroogt en het drinkt veel minder dan gewoonlijk, minder dan de helft.
• Je kind heeft meer dan 12 uur geen natte luier gehad.

Wanneer bel je direct?

Bel direct je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenspoedpost, als je denkt dat je kind uitdroogt en je een van deze dingen ziet:

• Je kind reageert minder of niet als je iets zegt.
• Je kind is niet makkelijk wakker te krijgen.
• Je kind is in de war of reageert anders dan je gewend bent.
• Je kind valt flauw of bijna flauw.

Denk je dat je kind uitdroogt, bel dan ook direct als je kind jonger is dan drie maanden. Dat geldt ook als je kind een hartziekte of een nierziekte heeft, of medicijnen gebruikt voor een andere aandoening.

Een baby jonger dan drie maanden kan binnen een dag uitdrogen. Bij een ouder kind kan dat binnen twee of drie dagen.

Bij koorts geldt een eigen regel. Onder de drie maanden bel je bij 38 graden of hoger altijd direct de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenspoedpost.

En hoe gaat het met jou?

Het wegen kan een beladen moment worden. Voor veel ouders begint de spanning al onderweg naar het bureau en blijft die daarna nog dagen hangen. Het verloop over maanden bepaalt het beeld en niet die ene meting.

Zeg het op het bureau als je merkt dat je tegen het wegen opziet. Ze kunnen uitleggen waar ze precies naar kijken en met je afspreken hoe vaak er gewogen wordt. Dat scheelt vaak meer dan nog een uitleg over de curve.

Merk je dat je thuis vaker weegt dan je zou willen, of dat je er ’s nachts over ligt te denken? Bel dan het consultatiebureau en zeg het in die woorden. Blijft het langer dan een paar weken zo, vraag je huisarts dan om een gesprek.

Opmerkingen van familie over een stevige jongen of een klein ding zeggen iets over wat mensen gewend zijn. Je hoeft er niets mee. Wil je toch iets zeggen, dan kun je vertellen dat je naar de eigen lijn van je kind kijkt en niet naar andere kinderen.

Wil je weten wat je meeneemt naar een bezoek? Lees dan hoe je een bezoek aan het consultatiebureau voorbereidt.

Je eigen metingen in een curve

In BabyTracker leg je lengte, gewicht en hoofdomtrek vast met datum en bron erbij, van het consultatiebureau of van thuis. Vanaf de tweede meting tekent de app een lijn door jullie eigen punten, met de getallen in een tabel eronder. Wat een meting betekent voor jouw kind, hoor je op het consultatiebureau; bij een bezoek maak je van de metingen en de afgelopen weken een pdf om te laten zien.

Zo houd je groeimetingen bij