Te vroeg geboren: met welke leeftijd reken je?

Je baby is drie maanden oud, maar kwam acht weken te vroeg, en de maandlijstjes passen van geen kant. Voor de ontwikkeling reken je bij een te vroeg geboren baby daarom met de gecorrigeerde leeftijd: de leeftijd vanaf de uitgerekende datum, in dit voorbeeld ongeveer vijf weken. Hoeveel dat scheelt, hangt af van het aantal weken dat je baby te vroeg kwam, en ook met die correctie verschilt het tempo per kind.

Te vroeg geboren betekent geboren vóór 37 weken zwangerschap, en dat geldt voor ongeveer 7 tot 8 van de 100 kinderen in Nederland. Hieronder staat hoe je de correctie berekent, waarom die bestaat, waarvoor hij wel en niet geldt, en wanneer je iets voorlegt. Het advies van het consultatiebureau of de kinderarts gaat altijd voor.

Zo bereken je de gecorrigeerde leeftijd

De rekensom is kort: trek het aantal weken dat je baby te vroeg was af van de gewone leeftijd. De correctie geldt voor alle kinderen die vóór 37 weken geboren zijn, dus ook voor een baby die maar een paar weken te vroeg kwam.

Het omrekenen tussen weken en maanden is het lastigste stuk; een maand telt gemiddeld 4,3 weken. De omrekentabel in hoeveel weken is mijn baby scheelt hoofdrekenen: tel eerst de gewone leeftijd in weken, trek de te vroege weken eraf, en zoek dan pas de maanden op.

Waarom er wordt gecorrigeerd

Een te vroeg geboren baby doet veel dingen later dan kinderen die op dezelfde dag geboren zijn. Daaronder zit een gewoon rijpingsproces: hersenen, spieren en zintuigen ontwikkelen zich grotendeels in het tempo dat in de zwangerschap is ingezet, en een vroege geboorte versnelt dat tempo niet. Een baby die acht weken te vroeg kwam, heeft op elk moment acht weken minder rijpingstijd gehad.

Daarom werkt tellen vanaf de uitgerekende datum: je vergelijkt je kind dan met baby’s die evenveel rijpingstijd hebben gehad. De jeugdgezondheidszorg beoordeelt de ontwikkeling en de groei van prematuren om die reden op de gecorrigeerde leeftijd, juist om te voorkomen dat gewone rijping voor een probleem wordt aangezien.

Waarvoor de gecorrigeerde leeftijd geldt

De correctie gebruik je overal waar ontwikkeling en groei in beeld zijn: bij mijlpalen als lachen, rollen en zitten, bij het slaap- en voedingsritme, en bij de start van de hapjes. Een prematuur van vijf maanden die doet wat bij drie maanden past, is gecorrigeerd ongeveer drie maanden oud.

Ook op de groeicurve wordt de vroeggeboorte verrekend; hoe het consultatiebureau dat intekent, staat in dat artikel. Voor de mentale en motorische ontwikkeling en voor taal wordt gecorrigeerd gekeken tot een gecorrigeerde leeftijd van 24 maanden; voor lengte, gewicht en hoofdomtrek langer, tot ongeveer vijf jaar.

Waarvoor de gewone leeftijd geldt

Niet alles schuift mee. De vaccinaties van het Rijksvaccinatieprogramma volgen de gewone kalenderleeftijd, en dat is bewust: een prematuur krijgt minder afweerstoffen van de moeder mee, omdat die vooral in de laatste weken van de zwangerschap worden doorgegeven, en is daardoor juist kwetsbaarder voor infectieziekten (Rijksvaccinatieprogramma.nl).

Prematuren beginnen daarom volgens de RVP-richtlijn met een eerste, extra prik bij zes tot negen weken, gevolgd door prikken bij 3, 5 en 11 maanden. Baby’s die vóór 30 weken geboren zijn, krijgen de eerste prik soms nog in het ziekenhuis, met een dag bewaking erbij. Je persoonlijke uitnodiging en het advies van de arts zijn leidend; voor vitamine K en D volg je het schema dat je van het ziekenhuis of het consultatiebureau hebt meegekregen.

Ook de adviezen voor veilig slapen tellen vanaf de geboortedag. VeiligheidNL noemt vroeggeboorte en een laag geboortegewicht als risicofactoren voor wiegendood die je niet kunt beïnvloeden; de adviezen gaan daarom over wat je wél in de hand hebt, zoals rugligging en een rookvrije omgeving. De administratie rekent ten slotte met de echte geboortedag; de geboorteaangifte, het verlof en de kinderopvang staan in regelzaken na de geboorte.

Zo gebruik je de correctie in de praktijk

De gecorrigeerde leeftijd is vooral een leesbril voor alles wat je over baby’s tegenkomt:

• Lees maandpagina’s, lijstjes en boeken op de gecorrigeerde leeftijd; kalendermaand zes is voor jullie misschien gecorrigeerde maand vier.
• Kijk ook voor het dagritme door die bril: wakkertijden en dutjes passen doorgaans beter bij de gecorrigeerde leeftijd dan bij de kalender.
• Vertel de kinderopvang, de oppas en de omgeving welke leeftijd jullie aanhouden, dan kijkt iedereen met dezelfde verwachting naar je kind.
• Bewaar allebei de data: de geboortedag voor de verjaardag en de papieren, de uitgerekende datum voor het volgen van de ontwikkeling.
• Twijfel je bij een concreet besluit, zoals de start van de hapjes? Leg het voor aan het consultatiebureau; daar wordt naar de ontwikkeling van jullie kind gekeken, en dat is preciezer dan elke rekensom.

Vergelijken met andere baby’s

De babygroep, de verjaardagen, de lijstjes in apps: overal staan voldragen leeftijdsgenootjes die al van alles doen. Lees elk lijstje met de gecorrigeerde bril en kijk vooral naar de eigen lijn van je kind: groeit hij door op zijn eigen curve en komen de stapjes in zijn eigen tempo, dan is dat precies waar het consultatiebureau naar kijkt. In een baby tracker app die met de gecorrigeerde leeftijd rekent noteer je die stapjes met de datum erbij, zodat je later terugziet hoe die eigen lijn liep in plaats van hoe hij zich verhield tot een lijstje.

De spreiding die voor alle baby’s geldt, geldt ook na correctie. Een gecorrigeerde vijf maanden die nog niet rolt, valt net zo goed binnen de gewone marges als een voldragen baby van vijf maanden die nog niet rolt. De correctie haalt de vertekening van de vroege geboorte weg; de gewone verschillen tussen kinderen blijven bestaan.

Hoe lang je blijft corrigeren

Voor de ontwikkeling wordt gecorrigeerd tot een gecorrigeerde leeftijd van 24 maanden; daarna kijkt de jeugdgezondheidszorg weer naar de kalenderleeftijd, al blijft de vroeggeboorte meewegen wanneer de ontwikkeling langzamer verloopt. Voor lengte, gewicht en hoofdomtrek loopt de correctie door tot ongeveer vijf jaar.

Dat de correctie een keer stopt, komt doordat het verschil naar verhouding steeds kleiner wordt. Acht weken is op een leeftijd van tien weken meer dan de helft, op een leeftijd van twee jaar nog geen tiende.

Als je ook gecorrigeerd verschil blijft zien

Zet je kind ook met de gecorrigeerde bril bepaalde stappen niet, schrijf dan op wat je opvalt, met een voorbeeld erbij, en leg het bij de eerstvolgende afspraak voor. Zit die afspraak ver weg, bel dan tussendoor het consultatiebureau. Prematuren worden daar toch al wat intensiever gevolgd, en zo nodig verwijst de jeugdarts door naar de kinderarts of een kinderfysiotherapeut.

Die extra aandacht heeft een reden: bij te vroeg geboren kinderen verloopt vooral de motorische ontwikkeling vaker langzamer of anders dan bij voldragen kinderen. Door vroeg mee te kijken kan er op tijd ondersteuning komen als die nodig is.

Wanneer je contact opneemt

Voor vragen over ontwikkeling, groei, voeding en ritme is het consultatiebureau het eerste adres, en daarvoor hoef je niet te wachten tot de volgende afspraak. Is je baby ziek, kijk dan bij de signalen op Thuisarts.nl en bel bij twijfel de huisarts, of buiten kantoortijden de huisartsenspoedpost. Zeg er bij elk contact bij dat je kind te vroeg geboren is en hoeveel weken; voor de arts weegt dat mee in de beoordeling.

Hoe het met jou gaat

Een vroeggeboorte begint vaak met een periode die je niet had gepland: een couveuse, ziekenhuisweken, een kraamtijd die anders liep. Je kunt daarna nog lang ongerust blijven, en elke keer dat je je kind met andere baby’s vergelijkt, komt die ongerustheid weer op.

Daar hoef je niet alleen mee rond te lopen. Benoem het op het consultatiebureau; daar kennen ze dit en denken ze mee. Bij Care4Neo, de Nederlandse patiëntenvereniging voor ouders van te vroeg, te klein of ziek geboren kinderen, vind je daarnaast informatie en contact met ouders die hetzelfde hebben meegemaakt.

De app rekent met jullie mee

In BabyTracker vul je bij een te vroeg geboren baby ook de uitgerekende datum in. De weekkaart en de mijlpalen lopen dan mee op de gecorrigeerde leeftijd, zodat de uitleg past bij waar jullie kind echt is, en niet bij de kalender.

Bekijk mijlpalen en fotos