Koorts bij je baby: wanneer je belt, en waar je op let naast het getal

Het is kwart over elf ’s avonds, je baby voelt heet aan en de thermometer geeft 38,4 graden. De vraag is dan of je nu belt of tot morgen wacht.

Is je baby jonger dan drie maanden, dan bel je bij 38 graden of hoger altijd direct de huisarts, buiten kantooruren de huisartsenpost. Boven de drie maanden zegt de hoogte van de koorts weinig; je kijkt dan vooral naar hoe je baby drinkt, plast en reageert.

Hieronder staan de belregels, waarom het lichaam koorts maakt, hoe je meet en wat de huisarts van je wil horen. Die belregels komen van Thuisarts.nl; wij stellen er geen eigen lijst naast.

Onder de drie maanden bel je altijd, ook bij een rustige baby

De leeftijd telt apart, los van alle andere punten: is je baby jonger dan drie maanden en heeft hij koorts, dan bel je direct de huisarts of de huisartsenpost. Er hoeft verder niets aan hem te zien te zijn. Hij mag rustig zijn, goed drinken en gewoon naar je kijken; de leeftijd zelf is de reden om te bellen.

Twijfel je of je baby al drie maanden is, ga dan uit van de strengste regel. Een koortsverlager geven voordat je gebeld hebt, is niet nodig: koorts hoeft niet omlaag, en het verandert niets aan de reden om te bellen.

Je stoort niet met dit telefoontje. Je hoeft geen enkel ander signaal te zien: koorts bij een baby jonger dan drie maanden is genoeg om te bellen.

Wat koorts is, en waarom het lichaam het zelf aanzet

Wat je ziet: een warm hoofd, rode wangen, een baby die hangerig is en minder drinkt. Wat daaronder zit: bij een ontsteking zet het lichaam de eigen temperatuur hoger, omdat het virussen en bacteriën bij een hogere temperatuur beter kan kapotmaken. Daarom hoeft de koorts niet omlaag: koorts helpt het lichaam juist bij het bestrijden van infecties.

Het lichaam bewaakt die temperatuur ook zelf. Het zorgt ervoor dat koorts niet hoger wordt dan 41,2 graden, en 40 of 41 graden bij een ontsteking is niet gevaarlijk en geeft geen schade aan het lichaam of de hersenen. Zakt de koorts niet van een paracetamol, dan is dat dus niet erg.

De hoogte van de koorts zegt weinig over hoe ziek je kind is, en het aantal dagen koorts ook niet. Een baby van 39,5 graden die drinkt, natte luiers maakt en tussendoor naar je kijkt, geeft een ander beeld dan een baby van 38,2 graden die suf is en niet te troosten. Alleen onder de drie maanden telt de leeftijd zwaarder dan alles wat je ziet.

Hoe lang koorts en de klachten eromheen duren

Koorts gaat vaak binnen een week vanzelf over. De klachten eromheen houden meestal langer aan dan de koorts zelf, en dat verschilt sterk per kind. De getallen hieronder geven een richting, geen norm.

• Hoesten duurt gemiddeld tien dagen en kan tot vijfentwintig dagen aanhouden.
• Een verkoudheid duurt gemiddeld tien dagen en kan tot vijftien dagen duren.
• Keelpijn duurt gemiddeld drie dagen en kan tot zeven dagen duren.
• Oorpijn duurt gemiddeld drie dagen en kan tot negen dagen duren.

Kinderen krijgen soms wel tien keer per jaar een infectie aan hun luchtwegen, meestal door een verkoudheidsvirus. Koorts komt bij kinderen daarom veel voor, vooral onder de vijf jaar. Over het beloop van zo’n verkoudheid staat meer in het artikel over een verkouden baby.

Bellen of aankijken: de regels op een rij

In de tabel hieronder staan de belregels, toegepast op baby’s.

Bij een levensbedreigende situatie bel je 112. Weet je het nummer van je eigen huisartsenpost niet, zoek het dan op een rustig moment op en zet het bij je telefoonnummers.

De signalen waarbij je op elke leeftijd direct belt

Zie je bij je baby met koorts één of meer van deze dingen, dan bel je direct de huisarts of de huisartsenpost, wat de thermometer ook aangeeft.

• Je baby reageert minder of niet als je iets zegt, of is niet makkelijk wakker te krijgen.
• Je baby kreunt, of blijft huilen en is niet te troosten.
• Je baby ademt moeilijk of sneller, maakt een piepend geluid, kwijlt bij het ademen, of stopt soms even met ademen.
• De huid is bleek of vlekkerig, of de lippen zijn blauw of grijs.
• Er zitten rode of donkere vlekjes op de huid die niet lichter worden als je erop drukt.
• Je baby blijft overgeven, bijvoorbeeld een paar keer per uur, meerdere uren achter elkaar.
• Je baby drinkt veel minder dan anders: minder dan de helft.
• Je baby heeft meer dan twaalf uur geen natte luier gehad.
• Je baby schokt ineens met armen en benen; dat kan een koortsstuip zijn.
• Je baby heeft nekpijn of erge hoofdpijn.
• Een arm, been of gewricht is dik, warm of rood, of je baby gebruikt een arm of been niet.

Daarnaast is er een tweede lijst: dingen die al golden voordat de koorts begon. Het gaat om een ziekte van het hart of de longen, diabetes, medicijnen die de afweer minder maken, en minder afweer door bijvoorbeeld leukemie of het downsyndroom. Geldt één van die dingen voor je kind, dan bel je bij koorts direct.

Noem bij het bellen ook of je baby te vroeg geboren is en of hij eerder een koortsstuip heeft gehad.

Hoe je meet, en hoe vaak

De betrouwbaarste meting is met een thermometer in de anus. Een oorthermometer is minder betrouwbaar, en bij een baby jonger dan drie maanden werkt alleen meten in de anus goed. Het voelt onprettig om te doen, en bij zo’n jonge baby is er geen andere manier die hetzelfde zegt.

Eén keer per dag meten is genoeg. Kies daarvoor een vast moment, want de lichaamstemperatuur is ’s avonds altijd iets hoger dan ’s ochtends, ook bij een kind met koorts. Vind je dat je baby steeds zieker wordt, dan kun je opnieuw meten; voelt hij zich niet ziek, dan hoef je niet te meten.

1. Gebruik een digitale thermometer met een flexibele punt.
2. Doe een beetje vaseline of glijmiddel op het uiteinde.
3. Leg je baby op de rug en houd de beentjes losjes omhoog, of leg hem op zijn zij.
4. Breng de punt voorzichtig een klein stukje in en houd de thermometer vast tot het signaal.
5. Schrijf de waarde en het tijdstip meteen op, samen met de manier waarop je hebt gemeten.

Meet je met een oorthermometer omdat dat sneller gaat, zet er dan bij de waarde bij dat je zo hebt gemeten, en noem het ook aan de telefoon. Een oormeting en een meting in de anus zijn niet hetzelfde getal.

Wat je thuis kunt doen

Drinken is het belangrijkste. Door het zweten bij koorts verliest je baby meer vocht dan anders, en daarom helpt het om vaker kleine hoeveelheden aan te bieden. Bij borstvoeding betekent dat vaker aanleggen, bij flesvoeding kleinere hoeveelheden en vaker op een dag. Eten is minder belangrijk: een paar dagen weinig eten kan, de eetlust komt vanzelf terug.

Zorg er daarnaast voor dat je baby zijn warmte kwijt kan. Dunne kleding die los om het lichaam zit werkt daarvoor beter dan een extra laag, en in bed is een laken vaak genoeg. Heeft je baby het koud en rilt hij, dan kun je er tijdelijk een deken bij doen.

Rust mag, bedrust hoeft niet: je baby mag doen wat hij anders ook doet, en naar buiten kan gewoon. Wat wel telt, is dat er een volwassene thuis is die regelmatig kijkt hoe het gaat. Je kunt bezoek een paar dagen uitstellen, zodat je rustig kunt blijven kijken.

Over paracetamol: je hoeft je baby geen medicijnen te geven om de koorts minder te maken, en medicijnen maken de kans op een koortsstuip niet kleiner. Voelt je baby zich erg ziek of heeft hij pijn, dan kun je paracetamol geven. De juiste hoeveelheid hangt af van gewicht en leeftijd; die vraag je bij een baby aan de huisarts, het consultatiebureau of de apotheek, en die staat hier bewust niet.

Wat vaak niet helpt

Hieronder staan een paar dingen die ouders vaak proberen of aangeraden krijgen, met erbij wat erover bekend is.

• Afkoelen met koud water of een natte doek helpt niet tegen koorts, en veel kinderen vinden het niet prettig.
• Extra dik toedekken houdt de warmte juist vast, terwijl het lichaam die warmte kwijt wil.
• Paracetamol om de koorts te verlagen is niet nodig, en het maakt de kans op een koortsstuip niet kleiner.
• Antibiotica werken niet tegen virussen, en koorts komt meestal door een virus.
• Vaker meten dan één keer per dag is niet nodig: kies een vast moment, en meet opnieuw als je vindt dat je baby steeds zieker wordt.
• Hoge koorts, diarree en een zieke indruk komen niet door tandjes; daarover staat meer in het artikel over tandjes krijgen.

Als het na drie dagen niet minder wordt

Zijn de koorts en de klachten na drie dagen niet afgenomen, dan neem je contact op met de huisarts. Dat geldt ook als je baby tussendoor gewoon drinkt en reageert.

Wordt je baby binnen enkele uren steeds zieker, dan wacht je die drie dagen niet af. Dat geldt ook als je al bij de huisarts bent geweest: een kind met koorts kan alsnog zieker worden, en dan bel je opnieuw.

Krijg je een advies mee, schrijf dan op wat er is afgesproken en op welk moment je opnieuw belt als het niet beter gaat. Noteer de dagen erna per dagdeel de temperatuur, hoeveel je baby drinkt en hoeveel natte luiers er zijn. Verandert er iets, dan kun je precies zeggen wat, in plaats van het te reconstrueren.

Wat de huisarts van je wil weten

Aan de telefoon gaat het over feiten, en hoe concreter je bent, hoe minder de huisarts hoeft na te vragen. Leg pen en papier klaar voordat je belt; wat er gezegd wordt, onthoud je op zo’n moment slechter dan je denkt.

1. De leeftijd van je baby in weken of maanden, en of hij te vroeg geboren is.
2. Hoe hoog de temperatuur was, hoe laat, en op welke manier je hebt gemeten.
3. Sinds wanneer je baby ziek is en wat je als eerste opviel.
4. Hoeveel hij vandaag heeft gedronken, vergeleken met een gewone dag.
5. Hoeveel natte luiers er in de afgelopen vierentwintig uur waren.
6. Wat je al hebt gegeven of gedaan en hoe laat, inclusief medicijnen en vitamines.
7. Of er anderen in huis ziek zijn, of je baby naar de opvang gaat, en of hij eerder een koortsstuip heeft gehad.

Weet je een aantal niet precies, zeg er dan bij dat het een schatting is. Dat is bruikbaarder dan een getal dat je op dat moment invult. Hoe je natte luiers bijhoudt en wat ze zeggen, staat in natte luiers tellen.

Koorts na een prik

Koorts na een prik komt voor: het lichaam maakt afweerstoffen en werkt daar hard voor. Bij de meeste kinderen beginnen die klachten al op de dag van de prik en zijn ze binnen één of twee dagen weer over. Na de prik tegen bof, mazelen en rodehond beginnen ze vaak pas vijf tot twaalf dagen later, en druppels tegen het rotavirus geven meestal binnen acht dagen klachten.

Het eerste moment valt in Nederland al vroeg. Bij zes tot negen weken krijgt je baby de eerste druppels tegen het rotavirus, en in diezelfde afspraak ook de eerste prik tegen difterie, kinkhoest, tetanus, polio, hib en hepatitis B als de moeder tijdens de zwangerschap geen kinkhoestprik heeft gehad. Was die er wel, dan is die prik voor het eerst aan de beurt bij drie maanden (Rijksvaccinatieprogramma.nl).

Een baby van zes tot negen weken valt dus onder de regel voor jonger dan drie maanden, en die blijft ook net na een prik of druppels gelden: bij 38 graden of hoger bel je direct.

Bij de prik tegen het RS-virus komt er nog iets bij. Die prik werkt anders en geeft bijna nooit bijwerkingen, dus koorts erna komt meestal niet door de prik en kan door iets anders komen. Is je baby drie maanden of jonger en krijgt hij na de RS-prik 38 graden of hoger, dan bel je altijd direct.

Bij een erge allergische reactie, zoals jeukende bulten met dikke ogen of lippen bij een benauwde baby, bel je direct de huisarts of de huisartsenpost. Over het programma zelf staat meer in het artikel over vaccinaties in het eerste jaar.

Een koortsstuip: wat het is en wat je doet

Een koortsstuip is een korte periode met hevige schokken en tijdelijke bewusteloosheid tijdens koorts. Ongeveer 5 van de 100 kinderen maakt er ooit één door, meestal tussen zes maanden en zes jaar, met een piek rond anderhalf jaar. De meeste koortsstuipen duren niet langer dan vijftien minuten en houden binnen enkele minuten vanzelf op.

Het ziet er akelig uit, maar een koortsstuip geeft geen schade aan je kind of aan zijn hersenen, en is geen teken van epilepsie. Voorkomen kun je hem niet, ook niet door paracetamol te geven.

Gebeurt het, dan leg je je kind op de zij en zorg je dat hij niet kan vallen of zich stoten. Daarna bel je altijd direct de huisarts of de huisartsenpost, ook als het schokken al is gestopt. Na afloop kan je kind minder reageren en erg moe zijn; ongeveer een uur na het begin reageert hij meestal weer zoals je gewend bent.

Hoe het met jou gaat

Een nacht naast een ziek kind is zwaar, ook als de koorts zelf meevalt. Je slaapt half, je meet vaker dan nodig is en je twijfelt bij elk geluid of dit het moment is om te bellen. Veel ouders vragen zich op zo’n nacht af of ze niet overdrijven.

Wat praktisch scheelt: spreek af wie de eerste helft van de nacht kijkt en wie de tweede, zodat er per persoon een aaneengesloten blok slaap overblijft. Schrijf op wat je ziet, dan hoef je het niet te onthouden. Dat kan op papier naast het bed, en het kan ook in een baby tracker app op je telefoon, waarin je een temperatuur met tijd en meetmethode vastlegt naast de voedingen en luiers van die dag. En zet de nummers van je huisarts en de huisartsenpost ergens waar je ze zonder zoeken vindt.

Blijf je ongerust, ook zonder dat je een signaal uit de lijst kunt aanwijzen, dan is dat op zichzelf een reden om te bellen. Overdag kun je met een vraag die geen spoed heeft ook het consultatiebureau bellen.

Drinken, luiers en temperatuur op één plek

Bel je de huisarts, dan wil je voorlezen in plaats van reconstrueren. In BabyTracker staan de voedingen en natte luiers van vandaag al in het dagoverzicht, en een temperatuur leg je vast met datum, tijd en meetmethode erbij. De app beoordeelt niets en stelt geen diagnose; wat er staat, zijn jouw eigen metingen, precies de feiten waar de dokter om vraagt.

Bekijk voeding bijhouden