Hoeveel melk kolf je per keer? En waarom de opbrengst zo wisselt

Na een kwartier kolven zit er 40 milliliter in het flesje. Is dat veel of weinig? De hoeveelheid die je kolft kan onzeker maken, maar vertelt niet vanzelf hoeveel melk je baby aan de borst krijgt.

Er is geen Nederlandse richtlijn voor het aantal milliliter dat een enkele kolfsessie oplevert. Wat wel vastligt gaat over het etmaal: bij volledig kolven geldt ongeveer 750 milliliter per 24 uur als een volledige productie (LUMC).

De verschillen zijn groot, tussen vrouwen onderling en tussen twee sessies op dezelfde dag; de getallen die er wel zijn staan verderop in een tabel. Hieronder staat waarom de ene sessie meer geeft dan de andere, en wanneer je het voorlegt aan de lactatiekundige of het consultatiebureau.

Wat je tijdens een sessie ziet

Een kolfsessie verloopt zelden gelijkmatig. Dit zijn de dingen die je aan het flesje en aan jezelf merkt:

• In de eerste minuut komt er weinig tot niets, omdat de toeschietreflex dan nog op gang komt.
• Daarna komt de melk sneller, soms in een straal, soms in snelle druppels.
• Aan het eind komt er nog af en toe iets bij. Stop als er 1 tot 2 minuten geen melk meer komt.
• Je doet precies hetzelfde als de vorige keer, en toch komt er soms meer melk en soms minder. De toeschietreflex kan tijdelijk belemmerd raken.

Wat er over hoeveelheden vastligt

De hoeveelheden verschillen sterk per persoon. De tabel geeft een algemeen beeld, en achter elk getal staat de bron waar het vandaan komt.

Verdeel je die 750 milliliter over 7 of 8 sessies, dan kom je uit op ruwweg 90 tot 110 milliliter per keer. Dat is een rekensom en geen richtlijn: de ene sessie geeft meer dan de andere, en het totaal over het etmaal telt.

Kolf je een enkele keer per dag naast volledige borstvoeding, dan is er geen richtgetal, en is een veel kleinere opbrengst goed te verklaren. Je baby heeft de borst kort daarvoor al gedronken.

Wat je kolft is geen meting van wat je baby aan de borst drinkt. Een kolfapparaat geeft andere prikkels dan een kind dat aan de borst drinkt, en minder kunnen afkolven zegt daarom niets over je productie. Groeit je baby volgens de groeicurve en zijn er genoeg natte luiers, dan zegt het flesje weinig.

Waarom de ene sessie meer geeft dan de andere

De melk komt niet meteen, en de ene keer kolf je meer dan de andere. Daarachter zitten twee hormonen die elk iets anders doen.

Het eerste is oxytocine. Dat stijgt bij iedere voeding door stimulans van tepel en tepelhof, door lichamelijk contact en oogcontact, en door de geluidjes en de geur van je baby. Daardoor komt de melk uit de melkblaasjes de melkgangen in. Dat is de toeschietreflex, en alleen de gedachte aan je baby kan de melk al doen toeschieten.

Stress en angst brengen adrenaline in de bloedbaan, en dat kan de toeschietreflex tijdelijk belemmeren. Dat is lichamelijk en het zegt niets over hoe goed je het doet. Het verklaart wel waarom warmte, een korte massage en kijken naar een foto van je baby vaak als kolftips terugkomen: ze richten zich alle drie op diezelfde reflex.

Het tweede hormoon is prolactine, dat de melkaanmaak regelt. De afgifte daarvan wordt geremd als de melkblaasjes overvol raken, en daarom houdt regelmatig legen van de borst de productie op peil. Dat is ook de reden dat vaker kort kolven meer doet dan minder vaak lang kolven.

Ook de kleur en dikte van de melk wisselen per moment; waarom dat zo is, staat in waarom moedermelk steeds van kleur verandert.

Wat kan helpen: voor je begint

Deze stappen richten zich op de toeschietreflex en kosten samen een paar minuten:

1. Was je handen en zet alles klaar wat je nodig hebt, zodat je halverwege niet hoeft op te staan.
2. Ga zitten op een plek waar je een paar minuten met rust wordt gelaten. Stress en angst kunnen het toeschieten tijdelijk belemmeren.
3. Leg een warme washand op je borst of masseer kort, van de borstkas naar de tepel toe.
4. Kijk naar je baby, of naar een foto of een filmpje van hem als je niet bij hem bent. Dat kan de toeschietreflex op gang helpen.
5. Controleer of het borstschild past. Je tepel zit in het midden en kan er vrij in bewegen, en er zijn verschillende maten borstschilden te koop.

Wat kan helpen: tijdens de sessie

Dit is de volgorde binnen een sessie, en waarom je met vaker kort kolven meer melk ophaalt:

• Begin met korte, ritmische bewegingen die het intensieve zuigen van een baby nabootsen, en ga daarna over op een rustiger ritme.
• Kolf ongeveer 10 tot 15 minuten per borst. Twee borsten tegelijk kolven levert vaak meer op, omdat de toeschietreflex dan sterker is.
• Neemt de stroom af, masseer dan kort of wissel van borst, en kolf daarna verder. Komt er 1 tot 2 minuten niets meer, dan stop je met die sessie.
• Kijk tijdens het kolven niet naar het flesje. Dat kan helpen als je je zorgen maakt over je productie; het afdekken van de flesjes is een manier.

Wat kan helpen: over de dag verdeeld

Je haalt meer melk op door de sessies over het etmaal te verdelen dan door één sessie langer te maken:

• Zet je rustigste sessie ’s ochtends. Kolven gaat dan vaak makkelijker, tijdens of kort na de ochtendvoeding.
• Kolf je volledig, houd dan minstens 7 sessies per 24 uur aan, waarvan minstens 1 in de nacht. Meer daarover staat in hoe vaak en hoe lang je kolft.
• Kolf je naast de borstvoeding, dan kun je tijdens of direct na de ochtendvoeding kolven, of een uurtje na een voeding. Welke kant je baby dronk, houd je bij zoals in links, rechts en wisselen staat.
• Eet en drink goed voor jezelf. Bij borstvoeding is voldoende drinken van belang, bijvoorbeeld een glas water bij elke voeding.

Harder of langer kolven geeft niet vanzelf meer melk

Een paar dingen kosten tijd of energie zonder dat er meer melk uit komt:

• Doorgaan als er 1 tot 2 minuten geen melk meer komt. Dat is juist het moment om te stoppen, en vaker kort kolven doet meer dan minder vaak lang kolven.
• Een lage kolfopbrengst lezen als te weinig melk. Een kolfapparaat geeft andere prikkels dan een kind aan de borst, en minder kunnen afkolven zegt niets over je productie.
• Je opbrengst vergelijken met een fles flesvoeding. Een fles is een portie die in een keer wordt gegeven, en dat is iets anders dan wat een kolfsessie op dat moment ophaalt.
• Extra veel drinken om meer melk te maken. Voldoende drinken is van belang, en dat is minimaal 2 liter per dag. Meer melk komt vooral van vaker en beter legen van de borst.
• Doorkolven met een borstschild dat niet past. Kies een andere maat als je tepel er niet vrij in kan bewegen.
• Moedermelk in de magnetron opwarmen zonder de melk tussendoor rond te zwenken. De warmte verdeelt zich dan ongelijk, waardoor er hete plekken in de melk kunnen zitten.

Als de opbrengst blijft dalen

Zakt de opbrengst een paar dagen achter elkaar, kijk dan eerst naar het aantal sessies van de afgelopen week. Volle melkblaasjes remmen de afgifte van prolactine, en daarom is regelmatig legen van de borst wat de productie op peil houdt.

Kolf je volledig en zit je onder de 7 sessies per 24 uur, breng het aantal dan eerst terug naar minstens 7, waarvan minstens 1 in de nacht. Kolf daarbij na de laatste toeschietreflex nog kort door. Verandert er niets terwijl je consequent vaker kolft, maak dan een afspraak bij een lactatiekundige. Die kan de techniek, de schildmaat en het schema in een keer nalopen.

Kolf je een enkele keer per dag naast de borstvoeding, dan hangt de opbrengst sterk af van het moment en van hoe kort geleden je baby dronk. Een dalende opbrengst is dan lastig te lezen; ga in dat geval af op de groei en de natte luiers, en leg het bij twijfel voor aan het consultatiebureau.

Kolf je volledig en blijf je vanaf dag 10 onder de 500 milliliter per 24 uur, wacht die week dan niet af. Dat geldt als onvoldoende melkproductie, en dat is een reden om het meteen te bespreken.

Doet kolven pijn, zet dan de zuigkracht lager, controleer of de tepel in het midden zit en kolf korter. Pijn is geen kwestie van doorzetten, en de maat van het borstschild is het eerste dat iemand met je nakijkt.

Een tegenvallende kolfsessie zegt niet direct iets over je productie; hoe dat zit, staat in te weinig melk, of lijkt dat maar zo?.

Bewaren en geven

Een van de richtlijnen houdt in de koelkast hoogstens 72 uur aan, andere bronnen noemen ruimere tijden. Twijfel je, houd dan de kortste tijd aan. Heb je een afspraak met het ziekenhuis of de verloskundige, dan gaat die voor.

Kolf je vooraf voor een avond waarop je iets wilt drinken, lees dan ook wat er over alcohol en borstvoeding bekend is.

• Koelkast op 4 graden, achterin en niet in de deur: zeker 4 dagen, en 5 tot 8 dagen als je zeker weet dat je hygiënisch hebt gekolfd.
• Het vriesvak van een gewone koelkast, met 1 of 2 sterren: tot 2 weken.
• Een vriezer van min 18 tot min 20 graden (3 of 4 sterren): zeker 6 maanden, en 12 maanden als je zeker weet dat je hygiënisch hebt gekolfd. Vries de melk direct na het kolven in.
• Ontdooien doe je het liefst in de koelkast, of onder stromend lauwwarm water. Gebruik ontdooide melk binnen 24 uur.
• Opwarmen gaat met een flessenwarmer of in een pan met warm water, tot ongeveer 30 tot 35 graden. Het Voedingscentrum noemt ook de magnetron, op hoogstens 600 watt en met tussendoor rondzwenken. La Leche League raadt de magnetron af.
• Zwenk de fles rustig om voordat je hem geeft, zodat room en melk weer gemengd zijn. Een restje opgewarmde melk gooi je weg.

Noteer bij elke portie wanneer de melk is afgekolfd en waar je die bewaart. In BabyTracker kun je daarvoor de melkvoorraad per portie bijhouden, met tijdstip en bewaarplek. Voor de bewaartermijn volg je de adviezen over het bewaren van moedermelk.

Wanneer je contact opneemt

Dit zijn de grenzen waarbij je contact opneemt.

• Bespreek het met de lactatiekundige of het consultatiebureau als de opbrengst blijft dalen ondanks vaker kolven, als kolven pijn doet, of als je twijfelt of je baby genoeg binnenkrijgt.
• Kolf je volledig, bespreek dan ook een opbrengst onder de 500 milliliter per 24 uur vanaf dag 10.
• Maak een afspraak bij de huisarts als je de adviezen bij een borstontsteking volgt en je klachten na 24 uur niet minder zijn, of als je medicijnen tegen bacteriën slikt en de klachten na 2 dagen niet minder zijn.
• Bel direct de huisarts of de huisartsenspoedpost als je opeens koorts krijgt, of als je tepelkloven hebt en je ziek wordt.

Daarnaast telt wat al gold voordat je begon. Is je baby te vroeg geboren of ligt hij in het ziekenhuis, dan lopen de afspraken over kolven en hoeveelheden via de afdeling. Houd die aan, ook als je hier of elders iets anders leest.

De tijd die kolven kost

Kolven is werk dat niemand ziet. Zeven sessies van een kwartier zijn bij elkaar ruim anderhalf uur per etmaal, plus het schoonmaken van de onderdelen, en het gaat door in de nacht.

Veel ouders vragen zich af of het genoeg is, en een getal op een flesje maakt die vraag elke keer opnieuw wakker. Wat er in het flesje staat, hangt af van het moment, van de toeschietreflex en van de maat van het borstschild. Adrenaline kan die reflex tijdelijk belemmeren, en dat is lichamelijk.

Zie je tegen elke sessie op, of blijf je erover piekeren, leg het dan een keer voor aan de lactatiekundige of het consultatiebureau. Een enkele afspraak is vaak genoeg om de techniek, de schildmaat en het schema na te lopen en om te horen wat in jouw situatie haalbaar is.

Minderen of stoppen met kolven kan ook een uitkomst zijn, en die keuze is aan jou. In voeden op verzoek staat hoe het drinken aan de borst zich verhoudt tot een schema.