Wat zit er in moedermelk, en waarom is de kleur steeds anders?

Het is kwart over vier ’s nachts. Je pakt een flesje afgekolfde melk uit de koelkast en houdt het tegen het licht: de melk oogt dun en blauwig, met een los wit laagje bovenop.

En jij dacht dat moedermelk er romig wit hoorde uit te zien.

Die dunne, waterige melk is gewoon. De kleur en dikte van moedermelk wisselen per moment, en over de voedingswaarde zegt dat niets: uit onderzoek blijkt juist dat die heel constant is.

Wat er in de melk zit, beweegt wel mee met je kind. De samenstelling verandert in de loop van de maanden, en zelfs binnen één voeding.

Hieronder staat wat er in moedermelk zit, waarom de kleur steeds anders is en wanneer je belt. Of jouw baby genoeg binnenkrijgt, stelt dit artikel niet vast; dat doet het consultatiebureau.

Wat zit er in moedermelk?

Moedermelk bestaat voor het grootste deel uit water. Daarin zitten melksuiker (lactose), vet, eiwitten, vitamines en mineralen, en afweerstoffen die je baby helpen beschermen tegen ziekten.

Een vaste samenstelling heeft de melk niet. De verhoudingen wisselen per moment van de dag, per voeding en van moeder tot moeder; zie de tabel dus als een globaal beeld, geen scheikundeles.

In de melk van de eerste dagen zitten relatief veel van die beschermende stoffen. Daarover hieronder meer.

Colostrum: de melk van de eerste dagen

Colostrum is de moedermelk van de eerste dagen na de geboorte. Die melk is er bij de geboorte al.

Colostrum en de eerste melk zien er vaak gelig tot oranje uit en zijn wat romig. Er zitten relatief veel afweerstoffen in.

De hoeveelheden zijn klein. In de eerste 24 uur drinkt een baby gemiddeld 5 tot 12 milliliter per voeding, verdeeld over 8 tot 12 voedingen per etmaal.

Na de eerste dagen wordt de melk geleidelijk witter en dunner van uiterlijk. Ook dat is de bedoeling: zo ziet rijpere moedermelk eruit.

Hoeveel calorieën zitten er in moedermelk?

Op deze vraag bestaat geen antwoord met één vast getal. De energie in moedermelk komt vooral uit het vet en de melksuiker, en juist het vetgehalte wisselt per voeding en per moment van de dag.

Daardoor is het aantal kcal per 100 milliliter niet voor elke voeding gelijk. De ene voeding is nu eenmaal vetter dan de andere.

Zoek je hoeveel calorieën het geven van borstvoeding jou als moeder kost, dan is dat een andere vraag; die beantwoordt dit artikel niet.

Voormelk en achtermelk: één melk die verandert tijdens de voeding

Misschien las je ergens dat je baby eerst voormelk drinkt en daarna achtermelk, alsof dat twee soorten melk zijn. Zo werkt het niet: je borst maakt één soort melk.

Tijdens de voeding verandert die melk wel geleidelijk. Hoe leger de borst, hoe hoger het vetgehalte van de melk die eruit komt.

De melk aan het begin van een voeding oogt daardoor dunner en lest vooral de dorst. Verderop in de voeding wordt de melk vetter en romiger.

Je hoeft hier niets mee te doen of op te sturen; je baby regelt dit zelf. Wisselen van borst mag daarbij gewoon, zie waarom wisselen van kant uitmaakt.

Waarom ziet mijn melk er waterig of blauwig uit?

Dun, doorzichtig of wat blauwig ogende melk is gewoon. Je ziet het vooral aan het begin van een voeding en bij afgekolfde melk.

Het Kenniscentrum Borstvoeding schrijft dat de voedingswaarde van moedermelk zeer constant is. Aan de kleur of de dikte kun je die voedingswaarde niet aflezen; waterige melk is dus geen slechte melk.

Staat gekolfde melk een tijdje in de koelkast, dan komt het melkvet bovendrijven als een los, romig laagje. Zwenk of schud de fles zachtjes, dan mengt het vet weer door de melk en ziet die er weer gewoon uit.

Groene of gele melk: meestal iets wat je zelf at

De kleur van moedermelk varieert van doorzichtig en blauwig tot wit, geel of zelfs groenig. Over de kwaliteit van de melk zegt die kleur niets.

Groene of groenige melk kan komen door wat je zelf at of dronk. Zulke melk wordt in verband gebracht met grote hoeveelheden groene groenten, met zeewier en met groen gekleurde sportdrank.

Dit verschilt per moeder en per dag. De tabel geeft een indruk, geen norm.

Zie je een kleur die je niet kunt plaatsen en vertrouw je het niet, dan is dat op zichzelf al een reden om te bellen. Je hoeft niet te weten waar het door komt.

Ontdooide melk ruikt zeepachtig of zuur: lipase

Lipase is een enzym dat van nature in moedermelk zit en dat het melkvet splitst. Bij bewaarde en vooral ontdooide melk kan dat een zeepachtige of zure geur geven; ouders spreken dan weleens van hoge lipase.

Die melk is meestal gewoon goed. Zuur ruikende melk door lipase is niet bedorven en kan aan je baby worden gegeven, al drinken sommige baby’s hem wat minder graag.

Melk kan ook metaalachtig smaken. Dat wordt in verband gebracht met vitamine- of ijzersupplementen van de moeder.

Ruikt de melk ranzig of smaakt hij bitter, dan kun je hem voor de zekerheid weggooien. Weigert je baby ontdooide melk vaker, dan kan een lactatiekundige of de kraamzorg meedenken; er bestaat een manier om lipase stil te leggen door de melk kort te verhitten.

Met voedingen bijhouden in een app zie je na zo’n flesje eenvoudig terug of je baby zijn gebruikelijke patroon weer oppakt.

Je melk groeit mee met je kind

De samenstelling van moedermelk verandert in de loop van de tijd. In de eerste weken zit er relatief veel eiwit in; dat daalt daarna geleidelijk. Het vetgehalte neemt in de eerste dagen juist geleidelijk toe.

Het advies is om zes maanden borstvoeding te geven en daarna door te gaan zolang jullie dat samen willen, naast de hapjes.

Hoe je dat voor jullie invult, staat in hoe lang je borstvoeding geeft.

Vraag en aanbod: hoe de aanmaak werkt

De hoeveelheid melk regelt je lichaam via een eenvoudig principe: hoe vaker en hoe leger de borst wordt gedronken, hoe meer melk er wordt aangemaakt.

Raakt de borst juist overvol, dan remt dat de aanmaak af. Zo stelt de productie zich vanzelf in op wat jouw baby drinkt.

Meer over dit mechanisme staat in hoe je lichaam de aanmaak regelt.

Wat je eet, proef je soms terug

De smaak en geur van moedermelk worden beïnvloed door wat jij eet en drinkt. Je baby proeft dus zo nu en dan iets terug van jouw maaltijd.

Dat is eerder kennismaking dan probleem: je baby went zo vanzelf aan variatie in smaak.

Wat je tijdens de borstvoedingsperiode zelf kunt eten en drinken, staat in wat je zelf eet en drinkt.

Wat er weinig in zit: vitamine K en D

Baby’s die borstvoeding krijgen, hebben extra vitamine K en vitamine D nodig. Dat is geen tekortkoming van jouw melk; het geldt voor moedermelk in het algemeen.

Daar is een landelijk advies voor. Hoeveel extra en hoe lang, staat in extra vitamine K en D.

PFAS in moedermelk: wat het RIVM zegt

PFAS zijn stoffen die in veel producten zitten, bijvoorbeeld in verpakkingen en keukengerei. Vrijwel iedereen in Nederland krijgt ze binnen via eten en drinkwater.

Ook in borstvoeding zitten kleine hoeveelheden PFAS. Het RIVM onderzocht de moedermelk van 1629 vrouwen uit heel Nederland en vond PFAS in alle onderzochte melk.

Het advies over borstvoeding verandert daardoor niet. Moedermelk bevat belangrijke voedingsstoffen, en sommige stoffen daarin dragen bij aan de bescherming tegen ziekten; het RIVM en het Voedingscentrum adviseren daarom om, als dat kan, borstvoeding te blijven geven.

Je eigen melk op PFAS laten testen wordt afgeraden: de uitslag zegt weinig over de kans dat je kind er iets van merkt. Maak je je hier zorgen over, dan kun je erover praten met je verloskundige of op het consultatiebureau.

Wanneer neem je contact op, en met wie

Ziet je melk er roze, rood of bruinig uit? Neem contact op met je verloskundige, lactatiekundige of huisarts.

Twijfel je of bewaarde of ontdooide melk nog goed is? Vraag het aan je kraamverzorgende of een lactatiekundige.

Twijfel je of je baby genoeg binnenkrijgt? Dat zie je niet aan de kleur van je melk. Het consultatiebureau kijkt naar het drinken, de groei en de luiers; zelf alvast natte luiers tellen kan daarbij helpen.

En vertrouw je het niet, zonder dat je precies kunt aanwijzen waarom? Ook dat is een geldige reden om te bellen. Je hoeft niet eerst zelf vast te stellen wat er aan de hand is voordat je om hulp mag vragen.

Sommige baby’s hebben andere afspraken

De informatie in dit artikel is algemeen en gaat over gezonde, op tijd geboren baby’s.

Is je baby te vroeg geboren, had hij een laag geboortegewicht of is er een aandoening bekend? Dan kunnen er over voeding andere afspraken gelden. Volg dan altijd het advies dat jullie van de verloskundige, kinderarts of het consultatiebureau hebben gekregen.

Voor te vroeg geboren baby’s wordt bovendien vaak met een gecorrigeerde leeftijd gerekend.

Vergeet jezelf niet

Veel voedende ouders staan weleens met een flesje in de hand hun eigen melk te beoordelen. Te dun, te blauw: het oordeel is snel geveld, vooral ’s nachts.

Het uiterlijk van je melk zegt niets over hoe je het doet. Dunne melk is gewone melk, en een kleurtje na een bord groente betekent niet dat je iets verkeerd deed.

Wat je op het consultatiebureau over het drinken en de luiers kunt vertellen, helpt daar meer dan een oordeel over de kleur van je melk.

Geef je naast de borst ook weleens een fles, of ben je gestopt met voeden? Ook dan doe je het niet fout. Dit artikel beschrijft wat er in moedermelk zit; over hoe jullie voeden, spreekt het geen oordeel uit.

In de app: voeding bijhouden