Ongesteld en vruchtbaar tijdens de borstvoeding: hoe zit dat?

Je geeft nog volop borstvoeding en wordt toch weer ongesteld. Dat kan onverwacht komen. Wat betekent het voor de voedingen, je cyclus en de kans op een nieuwe zwangerschap?

En jij dacht dat je niet ongesteld kon worden zolang je voedt.

Je menstruatie kan tijdens de borstvoeding terugkomen, en wanneer dat gebeurt verschilt sterk per vrouw. Bij volledige borstvoeding blijft de eisprong vaak maandenlang weg; krijgt je baby ook flesvoeding of ander eten, dan komt de eisprong doorgaans eerder terug. Zo staat het in de richtlijn Borstvoeding van de JGZ.

Het omgekeerde bestaat ook: zwanger worden terwijl je voedt. De eerste eisprong kan namelijk komen vóór de eerste menstruatie, dus je vruchtbaarheid kan terug zijn zonder dat je ongesteld bent geweest.

Hieronder staat hoe dit hormonaal werkt, wanneer de menstruatie vaak terugkomt, wat borstvoeding wel en niet tegenhoudt en wanneer je een test doet. Welke anticonceptie bij jou past, stelt dit artikel niet vast; dat bespreek je met je huisarts of verloskundige.

Waarom je menstruatie wegblijft zolang je voedt

In je hersenen wordt een hormoon gemaakt dat je cyclus aanstuurt: GnRH. Dat hormoon geeft een seintje aan de hypofyse, een kliertje onder je hersenen, en die zet de eisprong in gang. Zolang je borstvoeding geeft, stopt de afgifte van dat hormoon. Zonder dat seintje komt er geen eisprong, en zonder eisprong geen menstruatie.

Het voeden zelf houdt die rem in stand. Wordt het aantal voedingen minder en zit er meer tijd tussen, vooral ’s nachts, dan herstelt de afgifte van het hormoon zich en komt de cyclus geleidelijk weer op gang. Hoe vaak een baby in de praktijk drinkt, staat in hoe vaak een baby drinkt.

Daarom is er geen vaste datum waarop je weer ongesteld wordt. Het hangt samen met hoe jullie voeden, en dat verloopt bij ieder gezin anders.

Wanneer word je weer ongesteld?

Daar is geen vast moment voor, en de verschillen tussen vrouwen zijn groot.

Bij volledige borstvoeding is de kans op een eisprong in de eerste zes maanden erg klein, en zolang de eisprong wegblijft, blijft de menstruatie dat ook. Krijgt je baby naast de borst ook flesvoeding of ander eten, of geef je geen borstvoeding, dan vindt de eisprong doorgaans eerder plaats.

Dit verschilt per vrouw. De tabel helpt je om een algemeen beeld te krijgen; de precieze situatie kan verschillen.

Sommige vrouwen worden weer ongesteld terwijl ze nog volledig voeden. Ook dat komt voor, en het zegt niet dat er iets mis is met jou of met je melk.

Bij andere vrouwen blijft de menstruatie weg zolang ze voeden. Ook dat past binnen wat gewoon is.

De eisprong kan eerder komen dan de menstruatie

Ongesteld worden is meestal een teken dat je al een eisprong hebt gehad. De eisprong gaat ongeveer twee weken aan de menstruatie vooraf, en de meeste vrouwen merken er niets van.

Voor de eerste keer na je bevalling betekent dit: op het moment dat je weer ongesteld wordt, was je daarvoor meestal al vruchtbaar.

Wachten op je eerste menstruatie is daarom geen betrouwbaar signaal. Je kunt al vruchtbaar zijn voordat je voor het eerst ongesteld wordt.

Kun je zwanger worden tijdens de borstvoeding?

Ja, dat kan.

Zolang je volledige borstvoeding geeft en nog niet ongesteld bent geweest, ben je minder vruchtbaar en is de kans op een zwangerschap klein. Klein is alleen niet hetzelfde als nul, en de kans wordt groter zodra je minder gaat voeden of bijvoeding geeft.

Wil je niet zwanger worden, dan is het advies om een voorbehoedmiddel te gebruiken, ook in deze periode. Hoe klein die kans precies is en onder welke voorwaarden, staat hieronder.

Borstvoeding als anticonceptie: alleen onder strikte voorwaarden

Misschien las je dat borstvoeding zelf als anticonceptie kan dienen. Daar bestaat inderdaad een methode voor, de lactatie-amenorroemethode, afgekort LAM. Amenorroe betekent dat de menstruatie wegblijft.

In de richtlijn staat die methode met strikte voorwaarden. De kans op een eisprong blijft alleen klein zolang dit allemaal geldt:

• je geeft volledige borstvoeding op verzoek, dag en nacht, zonder bijvoeding en zonder voedingen structureel te vervangen door kolven;
• tussen twee voedingen zit overdag minder dan vier uur en ’s nachts minder dan zes uur;
• je bent na de bevalling nog niet ongesteld geworden;
• je baby is jonger dan zes maanden.

Ook als dit allemaal klopt, is de kans op een zwangerschap niet nul. Ongeveer 2 van de 100 vrouwen die alleen borstvoeding geven en nog niet ongesteld zijn geweest, worden toch zwanger; dat getal noemt Thuisarts.nl.

Valt er één voorwaarde weg, dan vervalt de bescherming, en dat merk je niet vanzelf. Dat gebeurt bijvoorbeeld al wanneer je baby ’s nachts langere stukken gaat slapen of wanneer de eerste hapjes beginnen.

Of er overdag echt minder dan vier uur tussen de voedingen zat, weet je aan het eind van de dag vaak niet meer. Met voeding bijhouden in een app zie je zonder rekenen hoeveel tijd ertussen zat.

Wil je op deze methode vertrouwen, bespreek dat dan eerst met je huisarts of verloskundige.

Nachtvoedingen spelen mee

De rem op je cyclus hangt mede af van de nachtvoedingen. Loopt de tijd tussen voedingen op, vooral ’s nachts, dan herstelt de hormoonafgifte zich en kan de eisprong terugkomen.

Gaat je baby langere stukken slapen, of vervallen de nachtvoedingen, dan kan je menstruatie dus eerder terugkomen dan je verwacht. Voor je baby is daar niets mis mee; voor de bescherming tegen een zwangerschap maakt het wel uit.

Denk je na over minder voeden in de nacht, kijk dan ook even naar de nachtvoeding afbouwen.

Wat betekent dit voor anticonceptie?

Er zijn voorbehoedmiddelen die je tijdens de borstvoeding kunt gebruiken. Welk middel bij jou past en wanneer je ermee kunt beginnen, verschilt per situatie; dat bespreek je met je huisarts of verloskundige.

Op Thuisarts.nl staat een keuzekaart over voorbehoedmiddelen na de bevalling. Die kun je meenemen naar dat gesprek.

Heb je na de bevalling al seks gehad en wil je met een voorbehoedmiddel beginnen, dan is het advies om eerst een zwangerschapstest te doen. Ook als je nog niet ongesteld bent geweest.

De nacontrole rond zes weken is een goed moment

Rond zes weken na de bevalling heb je een nacontrole bij je verloskundige of gynaecoloog.

Dat is een logisch moment om anticonceptie ter sprake te brengen, juist omdat de eisprong terug kan zijn voordat je iets merkt. Je hoeft er niet mee te wachten tot je eerste menstruatie.

Kwam het er bij de nacontrole niet van, dan kan het gesprek daarna ook nog, bij de huisarts.

Minder melk rond je menstruatie?

Veel moeders vragen zich af of de melkproductie rond de menstruatie dipt. Borstvoedingsorganisatie La Leche League beschrijft dat sommige moeders rond de eisprong en de menstruatie een dip in de melkproductie merken, en gevoelige tepels. Niet alle moeders merken dit, en soms alleen de eerste keer dat de menstruatie terugkeert.

De klachten gaan voorbij. Vaker voeden kan de melkproductie volgens die bron in twee à drie dagen weer verhogen.

Twijfel je of je baby genoeg drinkt, kijk dan naar wat er wél te zien is, zoals de natte luiers, en bespreek het op het consultatiebureau.

Wat de aanmaak van melk op peil houdt, staat in de melkproductie.

Zwanger tijdens de borstvoeding: hoe merk je dat?

Het bekendste signaal van een zwangerschap is het uitblijven van je menstruatie. Tijdens de borstvoeding werkt dat signaal niet, want die blijft door het voeden toch al weg.

Denk je dat je zwanger kunt zijn, doe dan een zwangerschapstest, ook als je nog niet ongesteld bent geweest.

Is de test positief, neem dan contact op met je huisarts of verloskundige.

En als je stopt of afbouwt?

Stop je met borstvoeding, of ga je flink minderen, dan valt de rem op je cyclus weg. De afgifte van het hormoon dat de eisprong aanstuurt herstelt zich, en de cyclus komt geleidelijk weer op gang.

Hoe snel dat na het stoppen gaat, verschilt per vrouw. Er is geen aantal weken dat voor iedereen klopt, en het kan even duren.

Was je nog niet ongesteld toen je ging afbouwen, houd er dan rekening mee dat de eisprong ook nu weer vóór de eerste menstruatie kan komen. Hoe je het afbouwen zelf rustig aanpakt, staat in borstvoeding afbouwen.

Blijft je menstruatie na het stoppen lang weg en maakt dat je ongerust, dan is dat een goede vraag voor je huisarts.

Denk je juist aan een volgend kindje?

Zolang je voedt, kan het langer duren voordat je weer vruchtbaar bent. Dat is de andere kant van dezelfde rem.

Wil je zwanger worden, bespreek dat dan met je huisarts of verloskundige. Die kan meekijken naar jullie situatie.

Over de praktische kant van een groter gezin lees je meer in een tweede kindje.

Wanneer neem je contact op, en met wie

Vragen over je cyclus of anticonceptie zijn zelden spoed. Ze zijn wel precies waar deze mensen voor zijn:

• Bespreek het bij de nacontrole of op het consultatiebureau: vragen over je cyclus, over anticonceptie of over wat borstvoeding daarin wel en niet doet.
• Maak een afspraak met de huisarts of verloskundige: een positieve zwangerschapstest, bloedverlies waar je van schrikt, of een menstruatie die na het stoppen met voeden lang wegblijft en je ongerust maakt.
• En altijd: je vertrouwt het simpelweg niet.

Dat laatste telt ook. Je hoeft niet eerst zelf vast te stellen wat er precies aan de hand is voordat je om hulp mag vragen.

Wennen aan de terugkeer van je menstruatie

De terugkeer van je menstruatie kan van alles oproepen. Opluchting, omdat je lichaam iets vertrouwds terugheeft. Of balen, omdat er bovenop de korte nachten nu ook een cyclus komt.

Allebei komt voor, en geen van beide zegt iets over hoe je het doet.

Eén praktische tip: zet de datum van je eerste menstruatie ergens neer. Voor een gesprek met de huisarts of verloskundige is dat handiger dan achteraf schatten hoe lang geleden het was.

In de app: voeding bijhouden