De nachtvoeding afbouwen: wanneer kan het, en hoe doe je het rustig?

Of je nachtvoedingen kunt afbouwen, hangt af van hoeveel je baby overdag drinkt en hoe je kind groeit. Er is geen vaste leeftijd waarop nachtvoedingen moeten stoppen.

Het is half drie ’s nachts en je baby is wakker. Je staat met de fles in je hand en vraagt je af of dit nog honger is, of de manier waarop je baby weer in slaap komt.

Dat is lastig te zien, want niet elk wakker moment ’s nachts is een voeding. Rond zes maanden worden baby’s gemiddeld 2,5 keer per nacht wakker, en dat loopt sterk uiteen, van nul tot vijftien keer. Een deel van die momenten is een voeding.

De groei zegt meer over of je baby genoeg binnenkrijgt dan de exacte hoeveelheid melk. Hieronder staat waaraan je ziet dat je baby eraan toe kan zijn, hoe je het stap voor stap doet en wanneer je belt.

Waaraan zie je dat je baby eraan toe is?

Dit zijn dingen die je zelf kunt zien. Ze bewijzen niets over jouw baby, maar ze komen vaak voor als de nachtvoeding kleiner wordt.

• Je baby drinkt overdag grotere porties dan een paar maanden geleden, en eet hapjes met smaak als je baby daaraan toe is.
• De nachtvoeding wordt korter, of je baby drinkt half slapend een paar slokken en laat de rest staan.
• Je baby wordt op ongeveer dezelfde kloktijd wakker, ook op een dag waarop je baby overdag veel gedronken heeft.
• Na een korte troostronde zonder voeding zakt je baby soms alsnog terug in slaap.
• De lijn op de groeicurve loopt rustig door.

Zie je vooral het omgekeerde, dus lange nachtvoedingen waarbij je baby gulzig drinkt en overdag weinig? Dan is dit waarschijnlijk niet het moment om te beginnen. Sommige baby’s hebben de nachtvoeding maanden langer nodig, en er is geen vaste einddatum.

Wil je de borstvoeding helemaal afbouwen en stoppen? Dan lees je daar hoe dat gaat.

Wat is gebruikelijk per leeftijd?

De tabel geeft een algemeen beeld. De verschillen tussen kinderen kunnen groot zijn.

Doorslapen betekent hier ononderbroken slapen tussen middernacht en zes uur, en dus niet de hele nacht van bedtijd tot ochtend. Wanneer een baby doorslaapt, hangt dus af van wat je onder doorslapen verstaat.

Waarom heeft je baby de borst of de fles nodig om weer te slapen?

Je baby wordt ’s nachts wakker en komt pas weer in slaap met de borst of de fles, ook op nachten waarop je baby nauwelijks drinkt.

Dat heeft met slaapcycli te maken. Kinderen en volwassenen worden tussen slaapcycli enkele keren per nacht kort wakker en merken dat meestal niet. Bij een baby duurt zo’n cyclus ongeveer 45 minuten.

Aan het eind van een cyclus begint de volgende, of je baby wordt wakker. Viel je baby eerder in slaap met de borst of de fles, dan zoekt je baby die op zo’n moment vaak opnieuw.

Sommige jonge kinderen hebben bepaalde omstandigheden nodig voordat ze in slaap kunnen vallen. Bij baby’s die aan de borst of met de fles in slaap vallen, kan drinken zo’n omstandigheid worden. Veel ouders vinden dat lastig.

Daarom adviseren bijna alle voorlichtingsprogramma’s voor ouders om je baby slaperig maar nog wakker in bed te leggen. Je baby oefent dan zelf het inslapen. Dat helpt ook om na een wakker moment in de nacht weer in slaap te komen zonder hulp van een ouder.

Hoe goed dit werkt, weten onderzoekers niet zeker. In een Nederlands onderzoek onder ouders van pasgeborenen legde de groep die deze voorlichting kreeg de baby vaker slaperig maar wakker in bed. Op de leeftijd van achttien maanden ervoeren die ouders minder slaapproblemen en werden hun kinderen minder vaak doorverwezen.

Op slaapduur en op in- en doorslaapproblemen zelf zat geen verschil tussen de groepen.

Er is ook geen officieel Nederlands advies over hoe of wanneer je een nachtvoeding afbouwt. Het advies is om borstvoeding op verzoek te geven, zo vaak en zo lang als het kind wil, zowel overdag als ’s nachts. Afbouwen is daarmee jullie eigen keuze en staat in geen enkel schema.

Wat kun je overdag veranderen?

Alles wat je overdag verschuift, hoeft je baby ’s nachts niet meer te halen.

• Bied overdag rustig een voeding extra aan in plaats van grotere porties te forceren. Ouders bepalen wat en wanneer een kind eet, en het kind bepaalt zelf hoeveel het van het aangebodene eet.
• Leg de laatste avondvoeding wat later of de eerste ochtendvoeding wat vroeger, zodat het gat dat je baby zelf overbrugt kleiner wordt.
• Is je baby toe aan hapjes, bouw de maaltijden dan langzaam uit. Reken op minstens een week om een maaltijd zo groot te maken dat er één melkvoeding kan vervallen.
• Houd de rest van het ritme precies gelijk, want dan weet je aan het eind van de week waar een verandering vandaan komt.

Wat doe je ’s nachts als je baby wakker wordt?

In de nacht gaat het niet alleen om de hoeveelheid melk, maar vooral om wat er gebeurt tussen wakker worden en weer slapen.

• Wacht bij een geluidje eerst drie tot vijf minuten. Baby’s worden tussen slaapcycli kort wakker, en zakken daar soms zelf weer doorheen.
• Blijft je baby wakker, probeer dan eerst gedempt licht, een hand op de borst van je baby en een zachte stem, zodat wakker worden niet vanzelf een voeding oplevert.
• Geef je toch een voeding, maak die dan iets kleiner dan de vorige keer, bij de fles een beetje minder en aan de borst een paar minuten korter. Een vaste stapgrootte staat in geen enkel officieel advies. Het idee erachter is dat de daling klein genoeg blijft om overdag op te vangen.
• Leg je baby na de voeding wakker terug in bed, in plaats van je baby aan de borst of de fles in slaap te laten vallen.
• Houd het licht laag en praat weinig, zodat de nacht saai blijft en niet op de dag gaat lijken.

Eén nacht, stap voor stap

Zo kan een nacht eruitzien in de week dat je begint. De tijden zijn een voorbeeld, dus neem die van jullie eigen ritme.

1. Om zeven uur ’s avonds begint het avondritueel met de voeding, in plaats van dat de voeding de laatste stap is. Daarna volgen bad, pyjama en een liedje, zodat drinken en inslapen uit elkaar komen te liggen.
2. Om half acht leg je je baby slaperig maar nog wakker in bed.
3. Om tien uur zet je klaar wat je ’s nachts nodig hebt, met de afgemeten hoeveelheid van deze week erbij, zodat je in het donker niets hoeft uit te rekenen.
4. Om half drie maakt je baby geluid. Je wacht drie tot vijf minuten en gaat pas dan naar je baby toe.
5. Drie tot vijf minuten later is je baby nog wakker. Je troost ongeveer vijf minuten zonder voeding, met gedempt licht en een hand op de borst van je baby.
6. Ongeveer vijf minuten later zoekt je baby nog steeds duidelijk voeding. Dan geef je de kleinere hoeveelheid van deze week en leg je je baby daarna wakker terug.
7. Om half zeven volgt de eerste ochtendvoeding, met het licht aan en gewone stemmen, zodat het verschil tussen nacht en ochtend duidelijk blijft.

Wat afbouwen juist moeilijker kan maken

• Pap of graanproducten in de fles om de nacht te overbruggen. Er bestaan geen papjes waardoor een baby beter gaat slapen of de hele nacht doorslaapt, en pap geef je beter met een lepel dan uit een fles.
• De fles helemaal laten leegdrinken om een grotere buffer te maken. Baby’s voelen zelf aan wanneer ze vol zitten en stoppen dan met drinken, dus de fles hoeft niet leeg.
• Een fles mee in bed geven. Je ziet dan niet hoeveel er in gaat, en drinken in bed hangt samen met meer gaatjes op latere leeftijd. Over die gaatjes lees je meer bij de laatste vraag hieronder.
• Beginnen tijdens ziekte, doorkomende tandjes, een verhuizing of een onrustige slaapperiode. Je verandert dan twee dingen tegelijk en weet aan het eind van de week niet welke van de twee iets deed.
• Alle nachtvoedingen in één keer weglaten. Een stap die je binnen een paar nachten weer terugdraait, levert vooral onrust op bij jullie allebei.

Wat als het niet werkt?

Houd één aanpak minstens een week vol en kijk per week hoe het gaat, niet per nacht.

Een week is ook de termijn die wordt aangehouden bij aanpakken van slaapproblemen die met een professional zijn afgesproken. Is er na een week geen verbetering, dan wordt met de ouders besproken of er iets anders nodig is. Voor het afbouwen van een nachtvoeding staat die termijn nergens, maar je kunt die ook daarbij aanhouden.

Wat er ’s nachts precies gebeurde, weet je een week later meestal niet meer. Houd je de nachtvoedingen bij in een app, dan zie je per week terug hoeveel er waren en hoe groot ze waren.

Huilt je baby na tien minuten troosten nog even hard en zoekt je baby duidelijk voeding, geef dan de voeding. Deze stap was dan nog te groot. Zet de hoeveelheid een week terug op wat wel lukte, en probeer daarna een kleinere stap.

Heeft je baby tijdens ziekte, tandjes of een drukke week de nachtvoeding weer nodig, geef die dan gewoon. Dat is een pauze, en je pakt de draad op als het rustiger is. Hetzelfde geldt rond een groeispurt.

Stop met afbouwen en bel het consultatiebureau of de huisarts als je baby overdag minder gaat drinken, minder natte luiers heeft, of als de lijn op de groeicurve afbuigt. Het gaat dan niet meer om de nacht, maar om wat je baby over de hele dag binnenkrijgt.

Wanneer neem je contact op?

Deze regels gaan over de voeding en niet over ziekte. Wordt je baby ziek, kijk dan naar de signalen op Thuisarts.nl, bij ‘Mijn kind is ziek. Waar moet ik op letten?’.

Bespreek het afbouwen eerst op het consultatiebureau als je baby te vroeg geboren is, een aangepast voedingsschema heeft, of als er een aandoening bekend is waarbij de voeding meetelt.

Dat geldt ook als je baby na de eerste verjaardag nog meerdere keren per nacht drinkt en jullie daar last van hebben. Er kan meer meespelen bij het wakker worden dan honger alleen.

Deze informatie is algemeen. Het advies van je consultatiebureau, verloskundige of huisarts gaat altijd voor.

Als je zelf langere nachten nodig hebt

Veel ouders beginnen aan het afbouwen omdat ze zelf op zijn. Dat is een geldige reden om het te doen.

Verdeel de nachten als jullie met z’n tweeën zijn. De een doet de eerste helft, de ander de tweede, en dat wisselt per week. Spreek van tevoren een grens af, bijvoorbeeld dat na twee zware nachten de ander de derde overneemt of de ochtend doet zodat jij kunt bijslapen.

Merk je dat je boos wordt bij het huilen, leg je baby dan veilig in bed, ga de kamer uit en kom na een paar minuten terug. Dat is op dat moment de veiligste stap die er is. Lees ook wat je kunt doen als het huilen te veel wordt.

Blijft de vermoeidheid weken aanhouden, of heb je weinig zin in dingen die je anders wel leuk vindt, bespreek dat dan op het consultatiebureau of bij de huisarts. Dat mag ook als het met je baby goed gaat.

Als de nachtvoedingen minder worden, kan ook je eigen cyclus veranderen. Wil je weten hoe dat zit, lees dan over weer ongesteld worden bij borstvoeding.

Nachtvoedingen terugzoeken

Leg je de nachtvoedingen vast in BabyTracker, dan kun je per dag terugzoeken hoe laat je baby dronk. Bij flesvoeding kun je ook de hoeveelheid invullen. Zo heb je de gegevens bij de hand als je het verloop van de nachten wilt bespreken.

Zo houd je voedingen bij