Een overprikkelde baby: waaraan je het merkt en wat helpt

Na een dag met visite, boodschappen en een wandeling is je baby aan het eind van de middag nergens meer mee tevreden. Hij jengelt, beweegt onrustig en komt niet in slaap, terwijl er niets aan de hand lijkt.

Veel baby’s zijn na zo’n dag overprikkeld: ze hebben meer indrukken binnengekregen dan ze kunnen verwerken. Hoeveel prikkels een baby aankan, verschilt sterk per kind en zelfs per dag.

Hieronder staat waaraan je het vroeg herkent, hoe je je baby weer tot rust brengt en wanneer je het consultatiebureau belt.

Waaraan zie je dat het te veel wordt?

Een baby laat het meestal eerst met kleine signalen zien, ruim voordat het huilen begint. Die vroege signalen zijn het bruikbaarst, want dan is de onrust nog terug te draaien:

• Wegkijken: je baby draait het hoofd weg en zoekt geen oogcontact meer.
• Bleek worden en gapen, oudere baby’s wrijven ook in de ogen.
• Drukker bewegen met armen en benen, moeilijk stil kunnen liggen.
• Jengelen dat aanzwelt tot huilen dat moeilijk te troosten is.

Op visite is een baby soms juist opvallend stil, en thuis komt het huilen alsnog. Ook dat kan overprikkeling zijn: pas in een vertrouwde omgeving komt eruit wat zich heeft opgestapeld.

Is het honger, moeheid of te veel prikkels? Dat is in de eerste weken lastig uit elkaar te houden, want de signalen lijken op elkaar. Bied bij twijfel eerst een voeding aan; blijft de onrust daarna, dan is het vaak moeheid of te veel indrukken. Trekt je baby vooral de beentjes op, lees dan ook over spugen en krampjes.

Waarom raakt een baby zo snel overprikkeld?

Alles is nieuw voor een baby: gezichten, geluiden, licht, opgetild en verschoond worden. Elke indruk vraagt verwerking, en het vermogen om zich ervoor af te sluiten is er nog nauwelijks.

Daar komt bij dat een baby in de eerste drie maanden zijn eigen toestand nog niet zelf kan kalmeren. Daarvoor is hij afhankelijk van jou, van je nabijheid en je stem. Krijgt hij meer binnen dan hij kwijt kan, dan uit zich dat in onrust, prikkelbaar gedrag en moeite met slapen.

Daarom werkt minder beter dan meer: in een rustige omgeving, dicht tegen je aan, neem jij het kalmeren over dat je baby zelf nog niet kan. Met de maanden groeit dat vermogen wel. Rond acht weken neemt het huilen bij de meeste baby’s duidelijk af, en vanaf twaalf weken huilen baby’s gemiddeld nog een half uur tot een uur per etmaal.

Hoe krijg je een overprikkelde baby weer rustig?

Je brengt een overprikkelde baby tot rust door prikkels weg te halen:

1. Ga naar een rustige, schemerige kamer en zet geluid uit; ook de televisie op de achtergrond telt mee.
2. Houd je baby dicht tegen je aan en praat weinig. Je nabijheid kalmeert meer dan woorden.
3. Kies één ding: wiegen, zacht sussen of rustig rondlopen. Alles tegelijk geeft juist weer nieuwe prikkels.
4. Zie je gapen of wegkijken, leg je baby dan wakker in bed; zo leert hij zelf in slaap te vallen.
5. Reken erop dat sommige baby’s in bed nog vijf tot twintig minuten jengelen en dan alsnog inslapen. Lukt het inslapen echt niet, kijk dan bij een oververmoeide baby; overprikkeld en oververmoeid gaan vaak samen.

Kun je overprikkeling voorkomen?

Voor een baby die snel vol raakt, is een saaie dag een goede dag. Rust komt van herhaling: een vast rondje van slapen, voeden, even samen op schoot en daarna alleen spelen op een vaste plek, en bij de eerste tekenen van moeheid naar bed. Korte wakkertijden helpen daarbij.

Houd de dag daarnaast klein. Hoogstens één uitstapje per dag, de televisie en radio niet de hele dag aan, en bezoek in korte blokken in plaats van een hele middag aan één stuk.

In het Nederlandse onderzoek waarop de JGZ-richtlijn steunt, nam het huilen van baby’s die veel huilen met deze aanpak binnen een week met gemiddeld 42 procent af. Reken wel op een lastige start: de eerste dag huilen veel baby’s juist meer, daarna neemt het af. Geef het dus een paar dagen voordat je iets anders probeert.

Geef je borstvoeding en vraag je je af of je eigen koffie meespeelt, kijk dan bij koffie en cafeïne bij borstvoeding.

Wat vaak niet helpt

• Nog meer afleiding: een nieuw speeltje of een schommelend wipstoeltje voegt prikkels toe aan een baby die er al te veel heeft.
• Elke dag iets anders proberen: juist de herhaling brengt rust. Houd één aanpak een paar dagen vol.
• Overstappen op andere voeding of stoppen met borstvoeding om het huilen: het huilen wordt daar meestal niet minder van.
• Acupunctuur, chiropractie of osteopathie: de werking bij veel huilen is niet aangetoond, en sommige baby’s worden er juist onrustiger van.
• Op eigen houtje inbakeren: het kan bij jonge baby’s helpen, maar alleen met begeleiding vanuit het consultatiebureau, niet bij koorts of in de eerste dag na een vaccinatie, en je stopt ermee zodra je baby probeert om te rollen.

Wat als niets werkt?

Er zijn avonden waarop een stille kamer, dragen en sussen niet genoeg zijn. Leg je baby dan veilig in bed, ga even de kamer uit en kom na een paar minuten terug; soms valt hij in die minuten alsnog in slaap.

Blijft het huilen, zit het dan samen uit met gedempt licht, het liefst om de beurt, zodat de ander kan bijkomen. Zo’n avond betekent niet dat je iets verkeerd hebt gedaan of iets hebt gemist.

Verandert er na een week met een vast ritme en minder prikkels niets, bespreek het dan op het consultatiebureau. Zij kijken mee naar het patroon en kunnen begeleiding toevoegen, zoals inbakeren bij jonge baby’s.

Wanneer neem je contact op?

Bespreek het op het consultatiebureau als je baby dagelijks lang en ontroostbaar huilt, ook op rustige dagen, of als je twijfelt of dit nog gewoon is. Meer over wat gebruikelijk is, lees je bij huilen: wat is gewoon.

Bel dezelfde dag de huisarts, en buiten kantooruren de huisartsenspoedpost, als je baby slecht drinkt, koorts heeft, suf is of een zieke indruk maakt.

Als het jou te veel wordt

Aanhoudend huilen is zwaar, ook als je weet waar het vandaan komt. Veel ouders voelen zich er machteloos of boos bij, en dat is het moment om even afstand te nemen. Leg je baby veilig in bed, ga de kamer uit en neem een paar minuten voor jezelf; vraag daarna iemand om het over te nemen. Meer hierover staat bij als het huilen te veel wordt.

Wil je er met iemand over praten, dan is de Luisterlijn dag en nacht anoniem bereikbaar op 088 0767 000. Ben je bang voor je eigen reactie, dan kun je gratis en anoniem terecht bij Veilig Thuis op 0800 2000, ook alleen voor advies.

Patroon in de onrust vinden

Na welke dagen zijn de avonden zwaar? Houd je huilen en slapen bij in BabyTracker, dan zie je het verband tussen drukke dagen en onrustige avonden terug in het patroon, en weet je welke dagen om een rustiger programma vragen. Het slaap bijhouden in de app kost weinig moeite: je start een dutje met één tik en vult een gemist dutje achteraf aan, zodat je op een drukke dag niets hoeft te onthouden.

Bekijk functies