Krampjes en spugen: wat je kunt doen en wanneer je belt

Na de voeding trekt je baby de beentjes op, kreunt of geeft wat melk terug. Dat kan vervelend zijn om te zien. Bij een baby die goed groeit en geen koorts heeft, gaan krampjes en spugen bijna altijd vanzelf over.

Rond acht weken is er een duidelijke afname van het huilen te zien, en spugen stopt bijna altijd voordat je kind een jaar is. Hoeveel en hoe lang het duurt, verschilt sterk per baby. De cijfers staan hieronder.

Eerst lees je alles over krampjes en daarna alles over spugen. Onderaan staat wanneer je het consultatiebureau of de huisarts belt. Dit artikel wijst geen oorzaak aan bij jouw kind.

Wat is het verschil tussen krampjes en spugen?

Krampjes en spugen zijn niet hetzelfde, al kunnen ze bij dezelfde baby voorkomen. Bij krampjes huilt je baby veel en onrustig. Bij spugen komt melk terug omhoog.

Bij onrustige huilperiodes trekken veel baby’s de beentjes op, worden ze rood, kreunen ze en spannen ze de buik aan. Troosten helpt vaak niet meteen.

Ouders noemen dat krampjes of darmkrampjes. In de JGZ-richtlijn heeft excessief of overmatig huilen de voorkeur, omdat het om tijdelijk gedrag gaat en de naam krampjes een oorzaak suggereert die niet is vastgesteld.

Bij spugen komt de melk uit de maag terug omhoog en geeft je baby het uit de mond weer af. Gaat het om een beetje, dan heet dat een mondje teruggeven. Is het meer, dan noemen we het spugen.

Wat eruit komt, lijkt altijd meer dan het is. Een eetlepel melk op een spuugdoek oogt als een halve voeding.

Een baby die spuugt kan er ook onrustig bij zijn, veel huilen of een gespannen lijfje hebben.

Hoe lang duren krampjes?

Bij darmkrampjes zijn de klachten gemiddeld rond zes weken op hun hoogst. Rond twaalf weken worden ze minder, en bij het merendeel van de baby’s verdwijnen ze rond drie tot vier maanden vanzelf.

De tabel gaat over alle huilmomenten samen, overdag en ’s nachts. De cijfers geven een algemeen beeld; hoeveel jouw baby huilt, kan daarvan afwijken.

Het onderzoek achter die cijfers bracht gegevens uit 57 studies in 17 landen samen. Daarin pasten twee patronen even goed.

In het ene lag een piek rond vier weken, met een spreiding van drie tot zes weken, op ongeveer 100 minuten per dag en nacht. In het andere huilden baby’s vanaf de kraamweek tot acht weken doorlopend veel, gemiddeld 86 minuten per dag en nacht, waarna het zakte naar 46 minuten.

Welk van de twee het echte patroon is, is niet uitgemaakt. Wat ze allebei laten zien, is de afname rond acht weken.

Waar de piek precies valt, verschilt dus per bron. De ene houdt het op drie tot zes weken, de andere noemt de eerste zes weken als de periode met het meeste huilen. Wil je het hele verloop zien, lees dan hoeveel een baby huilt en wanneer het minder wordt.

Ongeveer 1 op de 10 baby’s huilt meer dan dit. Van excessief huilen is sprake bij meer dan drie uur per dag, drie dagen of meer per week, drie weken lang. Voor darmkrampjes geldt dezelfde drempel van drie uur per dag.

Wereldwijd gaat het om 4 tot 20 van de 100 baby’s. Die marge is zo breed omdat onderzoeken verschillende definities gebruiken.

Zijn krampjes echt buikpijn?

Bij onrustige huilperiodes is niet vastgesteld wat er precies gebeurt. De naam krampjes wijst naar de darmen, maar dat verband is nooit aangetoond.

Bij krampjes is er per definitie geen lichamelijke oorzaak. Bij minder dan 10 van de 100 baby’s met deze klachten wordt er toch een gevonden.

Bij baby’s die veel huilen wordt bij 5 van de 100 een lichamelijke oorzaak gevonden, bijvoorbeeld een allergie voor koemelk of moeilijk kunnen poepen.

Dat het gedrag op buikpijn lijkt, betekent dus niet dat het buikpijn is. Dat is ook de reden om terughoudend te zijn met middelen tegen buikkrampjes.

Huilen is de eerste manier waarop een baby iets laat weten. In de eerste maanden help jij je baby tot rust te komen, met nabijheid, aanraking en je stem.

Daarom doen dragen, sussen en een voorspelbare dag in deze maanden het meeste. Je neemt dan over wat je baby zelf nog niet kan.

Wat kun je doen op een onrustige avond?

Er is geen middel waarvan is aangetoond dat het de onrust oplost. Wat je wel kunt doen, is vasthouden aan regelmaat en voorspelbaarheid, de prikkels omlaag brengen en je baby troosten. Wat de ene avond werkt, kan de volgende avond niets doen.

• Voorspelbaarheid helpt bij de overgang van wakker zijn naar slapen. Reageren op de eerste tekenen van vermoeidheid werkt beter dan wachten tot het huilen begint.
• Haal prikkels weg zodra het onrustig wordt. Dim het licht, zet het geluid uit en laat minder mensen om je baby heen staan. Hoe dat werkt, lees je bij een overprikkelde baby.
• Dragen, tegen je aan houden, praten of zingen zijn de bekende troostvormen. Om te slapen en te knuffelen ligt je baby op de rug.
• Stevig instoppen kan een baby verder kalmeren.
• Sussen met een shh-geluid, zacht wiegen en laten zuigen op een fopspeen horen bij de methode Troosten en Slapen. Er zijn aanwijzingen dat baby’s in de eerste maanden daardoor makkelijker getroost kunnen worden.
• Inbakeren kan een baby verder helpen kalmeren, en er zijn aanwijzingen dat dat vooral geldt tot ongeveer zeven weken. Begin er niet aan zonder overleg. Er zijn situaties waarin het niet kan en er zijn regels voor het afbouwen, die staan verderop.

Komt de onrust vaak terug, dan kun je de avond samen verdelen. De een eet, de ander draagt, en halverwege wisselen jullie.

Draag je veel en valt je baby daarbij op schoot in slaap, houd dan de regels voor veilig slapen aan. Juist bij een baby die veel huilt is daar extra aandacht voor nodig.

Wat helpt niet tegen krampjes?

Een paar dingen lijken logisch, maar helpen niet of onvoldoende.

• Venkel, pepermunt en suikerwater: er is onvoldoende bewijs dat het het huilen vermindert.
• Acupunctuur, chiropractie, osteopathie en manuele therapie: de werkzaamheid is niet bewezen, en acupunctuur en manuele therapie kunnen soms juist meer onrust geven.
• Overstappen op hypoallergene, koemelkvrije of laaglactoseflesvoeding zonder dat een arts een allergie heeft vastgesteld: het is onzeker of dat helpt.
• Als moeder koemelk of soja laten staan: voor beide is niet aangetoond dat het tegen het huilen helpt. Een vermoeden van een allergie is ook geen reden om met borstvoeding te stoppen.

Wat je wel en niet hoeft te laten staan, lees je bij wat je beter niet eet bij borstvoeding.

Houd je baby wel uit de tabaksrook. Er is een verband gevonden tussen blootstelling aan tabaksrook en excessief huilen, en dat is een van de redenen om hier nadrukkelijk op te wijzen.

Wat als het huilen bij krampjes blijft?

Helpen regelmaat, voorspelbaarheid en minder prikkels na vijf tot zeven dagen niet genoeg, dan kan inbakeren daaraan worden toegevoegd bij een baby van één tot zeven weken. Tussen acht en dertien weken doen regelmaat en minder prikkels het meeste, en is terughoudendheid met inbakeren op zijn plaats.

1. Vraag het inbakeren eerst na op het consultatiebureau.
2. Inbakeren mag niet bij koorts, in de eerste 24 uur na een vaccinatie of bij een ernstige luchtweginfectie. Ook mag het niet als je baby een spreidbroekje draagt of bepaalde afwijkingen van de wervelkolom heeft.
3. Baker je in, doe dat dan bij alle slaapmomenten en houd het even vol. Te snel stoppen heeft het tegenovergestelde effect.
4. Is er na twee tot drie dagen geen afname van het huilen, of huilt je baby juist meer en slaapt je baby minder? Stop dan met inbakeren en maak een afspraak op het consultatiebureau.
5. Begin niet met inbakeren vanaf de vierde maand. Stop met inbakeren zodra je baby probeert te draaien. Bouw het in elk geval af vóór de zesde maand: laat eerst één armpje los en twee weken later het andere armpje. Dat is nodig omdat een ingebakerde baby die zich naar de buik draait meer risico loopt.

Houd een paar dagen bij wanneer je baby huilde, sliep en dronk. De jeugdgezondheidszorg heeft daar een dagboek voor over 24 uur. Wat het consultatiebureau verder vraagt, lees je bij het consultatiebureau voorbereiden.

Blijft het huilen daarna doorgaan, dan is dat nog geen bewijs dat je iets over het hoofd ziet. Leg je baby op zo’n moment veilig op de rug in bed, ga de kamer uit en kom na een paar minuten terug.

Hoe vaak spugen baby’s?

Over spugen bestaan geen vergelijkbare cijfers per leeftijd. Gezonde baby’s spugen soms een paar keer per dag, hebben er meestal geen of weinig last van, en het stopt bijna altijd voordat je baby een jaar is.

Baby’s die borstvoeding krijgen spugen even vaak als baby’s die flesvoeding krijgen.

Is het spugen of overgeven?

Het verschil zit in hoe het eruit komt, wanneer het gebeurt en hoe je baby zich daarna voelt. De tabel geeft een algemeen beeld; wat bij jouw kind past, kan daarvan afwijken.

Twijfel je? Beschrijf dan wat je zag, in plaats van er een woord aan te geven. Noem hoeveel het was, op welk moment het gebeurde, hoe het eruit kwam en hoe je baby er daarna aan toe was.

Dat is voor een arts bruikbaarder dan het onderscheid zelf maken.

Waarom spuugt een baby?

Bij spugen is het mechanisme bekend. Je ziet melk terugkomen, meestal kort na een voeding. Daarbij spelen drie dingen een rol:

• melk stroomt makkelijker terug omhoog dan eten;
• een baby ligt veel op de rug;
• de druk in de buik is hoger dan de druk in de borst, waardoor melk makkelijker uit de maag omhoog wordt geduwd.

Daarom helpt het om met de zwaartekracht mee te werken. Je voedt rechtop, laat goed boeren en houdt je baby het eerste half uur na de voeding rechtop.

Het gaat vaker mis als er in één keer veel melk binnenkomt of als je baby veel lucht meedrinkt of gulzig drinkt. Dat geldt ook als er vlak na de voeding druk met je baby gedaan wordt. Daar kun je iets aan veranderen.

Wat kun je doen tegen spugen?

Geef een aanpassing een paar dagen voordat je iets anders probeert, anders weet je niet wat wat deed. Zet per voeding kort neer wat je deed en wat je zag, bijvoorbeeld met voeding bijhouden in de app. Dan hoef je het achteraf niet uit je hoofd te reconstrueren.

Drinkt je baby gulzig en verslikt je baby zich vaak, dan kan een sterke toeschietreflex meespelen. Hoe dat werkt, lees je bij overproductie van melk.

• Houd je baby tijdens het voeden rechtop in plaats van plat. Melk stroomt dan minder makkelijk terug.
• Houd je baby het eerste half uur na de voeding rechtop, om dezelfde reden. Doe het daarna nog even rustig, dus niet te veel optillen, bewegen of spelen.
• Laat je baby boeren. Dat laat de lucht eruit die je baby heeft meegedronken. Het gaat het makkelijkst met het hoofdje, de armen en het bovenlijf over je schouder, terwijl je op de rug klopt. Lukt boeren niet, lees dan wat je kunt doen als je baby niet wil boeren.
• Houd de fles bijna horizontaal, en wel zo dat er altijd melk boven het gaatje van de speen staat. Dan drinkt je baby minder lucht mee.
• Een voeding duurt ongeveer twintig tot dertig minuten. Drinkt je baby veel sneller, kijk dan naar de houding, kies een speen met een kleiner gaatje of las pauzes in. Hoe je de fles rustig geeft, lees je in een apart artikel.
• Merk je dat je baby een pauze nodig heeft, bijvoorbeeld doordat je baby de speen wegduwt of laat glijden? Kantel de fles dan omlaag, zodat de melk niet meer stroomt terwijl de speen in de mond blijft.
• Kleinere voedingen, wat vaker per dag, kunnen het spugen verminderen. Dat is geen stap om zelf te zetten. Bespreek het eerst met het consultatiebureau of een lactatiekundige.

Wat helpt niet tegen spugen?

Een paar dingen lijken logisch, maar helpen niet.

• Medicijnen tegen spugen. Bij baby’s jonger dan een jaar maken ze het spugen niet minder, en artsen schrijven ze bij een gezonde baby dan ook niet voor.
• Het matras schuin zetten of een kussentje onder het hoofd leggen. Het matras ligt juist het best vlak. Het is zelfs de moeite waard om te controleren of het hoofdeind niet per ongeluk lager ligt dan het voeteneind.

Wat als het spugen blijft?

Zijn de houdingsadviezen niet genoeg, dan is er een volgende stap. Dat is het verdikken van de melk. Bel dan het consultatiebureau voordat je iets koopt.

Begin er niet aan als je baby niet wil drinken, niet goed groeit of minder gaat wegen. Maak dan eerst een afspraak met de huisarts.

1. Bel het consultatiebureau en vraag naar het verdikken van de melk. Verdikte melk komt minder makkelijk omhoog.
2. Verdikken kan met johannesbroodpitmeel of rijstamylopectine, te koop bij de drogist. Maizena wordt afgeraden omdat er meer koolhydraten in zitten.
3. Geef verdikte melk twee weken de tijd en kijk of de klachten minder worden.
4. Krijgt je baby juist meer klachten van verdikte melk, bijvoorbeeld moeilijk kunnen poepen of krampjes, stop er dan mee.

Wanneer praat je erover met het consultatiebureau?

Praat erover met het consultatiebureau als:

• je vragen hebt over de voedingen;
• je de melk wilt verdikken;
• je baby slecht slaapt of erg onrustig is;
• je baby meer dan drie uur per dag huilt terwijl troosten niet helpt.

Je kunt ook vragen om je baby vaker te laten wegen.

Wanneer maak je een afspraak met de huisarts?

Maak een afspraak met de huisarts als:

• de adviezen over voeden en houding niet genoeg helpen;
• je baby niet wil drinken;
• je baby niet goed groeit;
• je baby minder gaat wegen.

Wanneer bel je dezelfde dag?

Bel dezelfde dag de huisarts of de huisartsenspoedpost als:

• je baby blijft overgeven zonder dat het minder wordt;
• je baby erge buikpijn houdt;
• er bloed bij de ontlasting zit.

Laat het ook dezelfde dag beoordelen bij groen of gallig braaksel of bij braken met kracht in een straal. Dat zijn signalen waar een professional op let.

Heeft je baby een hartziekte of een nierziekte, of gebruikt je baby medicijnen voor iets anders? Bel dan ook dezelfde dag.

Hoe je aan natte luiers als signaal ziet of je baby genoeg drinkt, lees je in een apart artikel.

Wanneer bel je direct?

Bel direct de huisarts of de huisartsenspoedpost als:

• je baby jonger is dan drie maanden en koorts heeft, dus 38 graden of hoger;
• je baby veel minder drinkt dan anders, minder dan de helft;
• je baby meer dan twaalf uur geen natte luier heeft gehad;
• je baby steeds overgeeft, bijvoorbeeld een paar keer per uur, meerdere uren achter elkaar;
• er bloed bij het overgeven zit;
• je baby suf is of niet makkelijk wakker te krijgen;
• je baby blijft huilen en niet te troosten is;
• je baby anders reageert dan je gewend bent;
• je baby kort daarvoor hard op het hoofd is gevallen.

Wat je bij koorts bij een baby doet, lees je in het artikel over koorts. Bij een levensbedreigende situatie bel je 112.

Wat vertel je als je belt?

Zeg bij het bellen sinds wanneer het speelt, hoe vaak per dag, wat je al hebt geprobeerd en wat dat deed. Dat scheelt een ronde adviezen die je al kent.

Is je baby te vroeg geboren, noem dat dan op het consultatiebureau. Voor het verloop van het huilen geldt de uitgerekende datum en niet de geboortedatum.

Troosten als je zelf uitgeput bent

Een baby die avond na avond ontroostbaar is, put uit. Veel ouders komen op een punt dat het niet meer gaat. Ze zijn moe, machteloos en soms boos, en voelen zich daarna schuldig over die boosheid.

Wordt het je te veel? Dan doe je drie dingen.

1. Leg je kind op een veilige plek, in bed of in de box.
2. Zoek iemand die de zorg tijdelijk overneemt, een familielid, een vriend of een buur.
3. Neem tijd voor jezelf om bij te komen.

Schud een baby nooit, ook niet zachtjes en ook niet één keer. Wat je doet als het huilen je te veel wordt, staat in een eigen artikel.

Wil je er ’s nachts met iemand over praten, dan is de Luisterlijn dag en nacht bereikbaar op 088 0767 000, anoniem. Overdag kun je het consultatiebureau bellen. Aanhoudend huilen is daar een bekend onderwerp en er bestaat begeleiding voor.

Geef je borstvoeding, dan kan veel huilen een reden zijn om er eerder mee te stoppen dan je van plan was. Wil je doorgaan, vraag dan om steun op het consultatiebureau of bij een lactatiekundige voordat je op bent.

Wat je zag, zonder er een oorzaak bij te verzinnen

Onrust, spugen en huilen leg je in BabyTracker vast als moment, met een korte notitie als je die wilt. Bij een gesprek met de huisarts heb je dan concrete tijden in plaats van een indruk, en in het weekbeeld zie je hoe het over de dag verdeeld lag. De app trekt daar geen conclusies uit; dat blijft aan de arts.

Zo houd je huilen en onrust bij