Hoe lang gebruik je een speen? En hoe neem je er afscheid van

Het is avond, de speen valt voor de derde keer uit het bedje, en jij stopt hem er voor de derde keer terug. Ergens las je dat een speen slecht is voor het gebit, en je vraagt je af hoe lang dit de bedoeling is.

Een speen kan het hele eerste jaar helpen, vooral rond het slapen. Ergens tussen de zes maanden en de eerste verjaardag begin je met minderen, en rond die verjaardag is stoppen het gangbare advies.

Veel kinderen doen er langer over, en dat is geen ramp. Hieronder staat waarom een speen helpt, waar je op let bij het gebruik, en hoe het afscheid rustig verloopt.

Waarom helpt een speen zo goed?

Zuigen kalmeert een baby, ook als de maag vol is. Die zuigbehoefte is tot ongeveer zes maanden het grootst, en een speen komt eraan tegemoet; daarom valt een baby er vaak makkelijker mee in slaap.

Er is nog een reden om de speen juist rond het slapen te gebruiken. Bij baby’s die met een speen in slaap vallen, komt wiegendood in onderzoek ongeveer half zo vaak voor; dat staat in de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood. Waardoor dat komt, is niet precies bekend.

Dat verband geldt wel voor vast gebruik. Is je baby aan de speen gewend, geef hem dan bij elk slaapmoment, ook in de kinderopvang; een baby die de vertrouwde speen bij het slapen opeens moet missen, loopt juist meer risico. Meer over veilig slapen staat in de vier basisregels.

En bij borstvoeding?

Drinken aan de borst vraagt een andere techniek dan zuigen op een speen. In de eerste weken kan een speen het aanleren daarvan in de weg zitten; wacht daarom tot het drinken goed loopt, meestal na een paar weken.

Loopt de voeding eenmaal goed, dan hoef je de speen niet meer te mijden: er is geen duidelijk bewijs dat hij de borstvoeding daarna bekort. Voeding bijhouden in een app kan in die weken helpen om te zien hoe vaak en hoe lang je baby drinkt.

Twijfel je toch, bijvoorbeeld omdat je baby sinds de speen anders aanhapt? Leg het voor aan de lactatiekundige of het consultatiebureau.

Krijgt je baby naast de borst ook een fles, dan spelen dezelfde afwegingen; meer daarover in borstvoeding met de fles combineren.

Waar let je op bij het gebruik?

Een paar regels maken het gebruik veilig, en de reden staat er steeds bij:

• Gebruik de speen vooral rond het slapen en het troosten, niet de hele dag. Met een speen in de mond gebruikt je baby de tong en de mondspieren anders, en dat kan het leren praten in de weg zitten.
• Geen koord of ketting om de nek en in bed nooit een speenkoord: een los koord kan om de hals raken. Aan de kleding mag een speenkoord van hoogstens 22 centimeter, en die doe je af zodra je baby gaat slapen.
• Kies de maat die bij de leeftijd past en vervang de speen zodra er scheurtjes in zitten; van een beschadigde speen kan een stukje losraken.
• Houd de speen schoon: kook hem in de eerste maanden geregeld uit en was hem daarna dagelijks af. Steek hem niet eerst in je eigen mond, want zo geef je bacteriën door die gaatjes veroorzaken, en doop hem nooit in zoetigheid.
• Valt de speen er tijdens het slapen uit, dan hoeft hij er niet terug in. De speen doet zijn werk bij het inslapen; slaapt je baby eenmaal, dan is hij niet meer nodig.

Wanneer neem je afscheid?

Na ongeveer zes maanden neemt de zuigbehoefte af, en veel baby’s willen de speen dan uit zichzelf minder vaak. Gaat dat minderen niet vanzelf, begin er dan ergens tussen de zes maanden en de eerste verjaardag zelf mee.

Precies op de eerste verjaardag hoeft het niet klaar te zijn. Maar hoe langer en hoe intensiever het zuigen doorgaat, hoe groter de kans dat de tanden naar voren komen te staan, dat je kind met open mond gaat ademen en dat de tong bij het praten tussen de tanden komt. Ook oor- en keelontstekingen komen bij langdurig zuigen wat vaker voor.

Beperk de speen daarom eerst tot het bed. Dan is de mond de rest van de dag vrij om te brabbelen en te oefenen, en is de laatste stap later een stuk kleiner.

Zo gaat het afscheid rustig

Dit stappenplan spreidt het afscheid over een paar weken:

1. Maak de momenten eerst korter: haal de speen uit de mond zodra je kind getroost of in slaap is.
2. Beperk de speen daarna tot vaste momenten, eerst alleen thuis, daarna alleen in bed.
3. Kies voor de laatste stap een rustige week: je kind is gezond, er is geen tandje op komst, en er speelt geen verhuizing, nieuwe opvang of onrustige slaapperiode.
4. Maak het afscheid concreet: samen de spenen inleveren of weggeven, met een klein ritueel en een knuffel of doekje als vervanger. Voor een dreumes werkt zichtbaar en definitief beter dan stiekem laten verdwijnen.
5. Geef de eerste week extra aandacht en leid af als je kind naar de speen zoekt. Houd het inslaapritueel verder precies gelijk; na ongeveer een week is de speen bij de meeste kinderen vergeten.

Als het niet lukt

Reken op een paar onrustigere avonden; dat is geen teken dat het mislukt. Grijp je na drie zware avonden toch weer naar de speen, dan is er niets verloren: wacht een paar weken en kies een nieuw moment.

Werd je kind tussendoor ziek of komen er net tandjes door, stel het afscheid dan uit tot dat voorbij is. Afwennen gaat het makkelijkst in een periode zonder andere veranderingen.

Blijft de speen na de tweede verjaardag de hele dag in de mond, dan hoef je dat niet alleen op te lossen. Leg het voor aan het consultatiebureau.

Wanneer neem je contact op?

Vragen over de speen naast borstvoeding kun je stellen aan de lactatiekundige of het consultatiebureau; ze passen prima in een gewone afspraak.

Zuigt je kind na de tweede verjaardag nog veel op speen of duim, of ademt het opvallend vaak met open mond, bespreek het dan op het consultatiebureau. Daar kijken ze mee en verwijzen zo nodig door naar de tandarts of een logopedist.

Zie je op tegen die avonden?

Veel ouders stellen het afscheid uit omdat de speen ook hun eigen rust is: hij maakt het inslapen kort en de nacht stil.

Plan het afscheid daarom in een week waarin je zelf wat reserve hebt, en verdeel de avonden als je met twee bent.

Het afscheid een plek geven

De dag dat de speen de deur uit ging, is er zo een voor het dagboek in BabyTracker: een foto van het ritueel erbij, en jaren later kijk je er samen naar terug.

Bekijk herinneringen