Slaapregressie bij je baby: waarom het gebeurt en wat je kunt doen

Je baby sliep een tijd rustig en wordt nu ineens weer vaak wakker. Dat kan frustrerend zijn, zeker als je niet begrijpt wat er veranderd is.

Zo’n periode wordt vaak een slaapregressie genoemd: een baby die al aardig sliep, wordt ineens weer vaker wakker, valt moeilijker in slaap of dut korter. Er gaat meestal niets mis. Zulke periodes vallen vaak samen met stappen in de ontwikkeling, en ze gaan meestal vanzelf weer over.

Hoe vaak een baby ’s nachts wakker wordt, verschilt sowieso sterk per kind en per week: van nooit tot vijftien keer per nacht komt allemaal voor.

Hieronder staat waarom dit gebeurt, rond welke leeftijden veel ouders het merken, wat je kunt doen en wanneer je belt.

Is een slaapregressie iets officieels?

Nee. De term komt niet uit een Nederlandse richtlijn; het is een woord van ouders en slaapcoaches voor iets dat vrijwel elk gezin herkent: het slapen ging net lekker, en ineens niet meer.

Dat betekent ook dat er geen officiële definitie bestaat van wanneer zo’n periode begint of hoe lang hij duurt. Het patroon erachter is wel goed te verklaren met wat er in het eerste jaar met de slaap en de ontwikkeling gebeurt. Daarover hieronder meer.

Wat merk je?

Je baby wordt ’s nachts vaker wakker en slaapt niet meer vanzelf verder, terwijl dat eerst wel lukte. Troosten duurt langer, dutjes worden korter, of het neerleggen wordt ineens een gevecht.

Vaak zie je in dezelfde weken iets nieuws. De eerste keer omrollen, optrekken tot staan, of een baby die ineens duidelijk verschil maakt tussen bekende en vreemde gezichten en huilt zodra je de kamer uit gaat.

Sommige baby’s oefenen hun nieuwe beweging ook in bed. Een baby die net kan staan, staat om twee uur ’s nachts rechtop in het bedje en weet nog niet hoe hij terug moet.

Hoe vaak is ’s nachts wakker worden gewoon?

Vaker dan je misschien denkt. Dit verschilt sterk per kind; de tabel geeft een richting, geen norm. De gemiddelden staan in de JGZ-richtlijn Slaap en komen uit internationale onderzoeken:

Kijk vooral naar het gemiddelde bij 6 maanden: dat ligt iets hoger dan bij 3 maanden. Een baby die na een rustige periode weer vaker wakker wordt, is dus geen uitzondering; het is terug te zien in de gemiddelden.

Ook goed om te weten: op 3 maanden valt ongeveer de helft van de baby’s nog niet in slaap zonder ouder erbij, en de meeste baby’s slapen dan nog niet door. Een baby die jou ’s nachts nodig heeft, doet niets geks.

Waarom wordt een baby die goed sliep ineens weer wakker?

Het wakker worden zelf is niet het probleem. Babyslaap verloopt in cycli van ongeveer drie kwartier, en tussen die cycli wordt een baby een paar keer per nacht heel kort wakker of bijna wakker. Dat doen volwassenen en oudere kinderen ook; de meesten merken het niet eens.

Tijdens een onrustige slaapperiode lukt het je baby na zo’n kort wakker moment soms minder goed om zelf weer in slaap te vallen.

Daar zijn gewone verklaringen voor. Een brein dat een nieuwe vaardigheid aan het leren is, is ook ’s nachts drukker bezig. Een baby die eenkennig wordt, vindt alleen zijn weer spannend. En de slaap zelf is volop in verbouwing: rond 3 maanden ontstaat het dag-nachtritme, en vanaf ongeveer 6 maanden begint de opbouw van de slaap zelf te veranderen, stap voor stap, tot die rond een jaar of vijf op die van een volwassene lijkt. Sommige baby’s slapen rond 4 maanden minder goed, en die periode valt midden in die verbouwing.

Dit verklaart ook waarom het advies hieronder zo saai klinkt. In weken waarin voor je baby veel nieuw is, helpt juist wat herkenbaar is: hetzelfde ritueel, dezelfde plek, dezelfde kleine troost.

Rond welke leeftijden merken ouders het vaak?

Elke baby is anders, en niet elk kind heeft op elk van deze momenten een onrustige periode. Dit zijn de leeftijden waarop veel ouders het merken, met wat er dan vaak speelt:

De leeftijden zijn herkenningspunten, geen agenda. Een onrustige periode die weken eerder of later valt, of helemaal overslaat, is net zo gewoon.

Hoe lang gaat dit duren?

Daar is geen vast getal voor, omdat de term nergens officieel is vastgelegd. Wat wel bekend is: veel slaapproblemen bij jonge kinderen zijn tijdelijk en gaan vanzelf weer over. Vaak zie je halverwege al waarvoor het was: de eerste keer omrollen, los staan, een woordje.

En je bent niet de enige. Ouders van ongeveer een kwart van de baby’s tot 6 maanden ervaren het slapen in die periode als een probleem, en tussen 12 en 24 maanden is dat aandeel vergelijkbaar.

Blijft het slechte slapen week na week hetzelfde, zonder betere nachten ertussendoor? Dan zit het vaak ergens anders in dan in een ontwikkelingsstap. Denk aan een gewoonte die is ingesleten (in slaap vallen kan alleen nog op de arm), aan wakkertijden die niet meer passen bij de leeftijd, of aan iets lichamelijks. Dan is het geen kwestie van uitzitten, maar van kijken wat er speelt, eventueel samen met het consultatiebureau.

Wat kun je doen?

Veel doen hoeft niet; het gaat vooral om vasthouden wat werkt:

• Houd het slaapritueel precies gelijk. Van een vast, rustig ritueel voor het slapengaan is bekend dat het slaapproblemen bij baby’s vermindert: als elke stap voorspelbaar is, herkent je baby wat er komt, juist in een week waarin veel nieuw is.
• Geef overdag ruim baan aan het oefenen. Zorg dat je baby overdag kan bewegen, ook op de buik onder toezicht.
• Kijk naar de vermoeidheidssignalen van je baby. De slaapbehoefte neemt met de leeftijd af en verschilt per kind, dus een vaste bedtijd past niet voor elke baby.
• Troost gerust, en houd het klein: een hand op de borst en een zachte stem doen vaak genoeg. Zeker een baby onder de 6 maanden kan zichzelf nog niet goed kalmeren en heeft jou daar echt bij nodig.
• Wacht met grote veranderingen. Dit is geen week voor de overstap naar de eigen kamer, het afscheid van de speen of het afbouwen van de nachtvoeding.

Leer ik mijn baby nu verkeerde gewoontes aan?

In een zware week doe je wat werkt, en dat is verstandig. Let alleen op het verschil tussen eenmalig en elke nacht.

Een baby die elke nacht in de ouderarm in slaap valt, gaat dat vanzelf verwachten. Dan is de onrustige periode voorbij, maar de gewoonte niet.

Een praktische middenweg: troost ruimhartig, maar op de plek waar je baby slaapt, zodat het bed de plek blijft waar het inslapen gebeurt.

En als het na een paar weken nog niet beter is?

Midden in een zware periode lijken alle nachten op elkaar, en dan is lastig te zien waar het hapert. Noteer daarom een paar dagen hoe laat je baby sliep en hoe lang hij daarvoor wakker was. Op papier werkt dat prima, en met slaap bijhouden in een app hoef je de tijden van vannacht niet tot de ochtend te onthouden.

Vaak zie je dan een klein ding dat is gaan schuiven: een dutje dat te lang doorloopt, een wakkertijd die niet meer past, een middagslaapje dat er eigenlijk al uit kon.

Pas daarna één ding tegelijk aan en geef het een paar dagen, want een baby heeft even nodig om aan een nieuw ritme te wennen. Verandert er niets, leg het dan voor aan het consultatiebureau. Die kijken met je mee naar het ritme en naar mogelijke lichamelijke oorzaken.

Wanneer neem je contact op?

Met vragen over slapen kun je altijd bij het consultatiebureau terecht, ook tussen de afspraken door.

Bel het consultatiebureau of de huisarts als het slechte slapen samengaat met oorpijn na een verkoudheid of met slecht groeien. Dat geldt ook als het week na week aanhoudt zonder dat het beter wordt.

Is je baby jonger dan 3 maanden en heeft je baby koorts (38 graden of hoger)? Bel dan direct de huisarts of huisartsenspoedpost. Dat geldt ook als je baby veel minder drinkt dan normaal (minder dan de helft) of suf is. Ook als je baby blijft huilen en niet te troosten is, anders huilt dan je gewend bent of kreunt, bel je direct.

Is je baby te vroeg geboren of is er een aandoening bekend? Dan kunnen er over slapen andere afspraken gelden; volg dan het advies dat jullie van het consultatiebureau of de kinderarts hebben gekregen.

En hoe houd jij dit vol?

Weken van gebroken nachten tellen op, en dan wordt elke nacht zwaarder dan de vorige.

Verdeel de nacht waar dat kan in blokken, zodat ieder van jullie een aaneengesloten stuk slaapt. Ook als je borstvoeding geeft, kan de ander troosten, verschonen en terugleggen.

Wordt het je midden in de nacht te veel, leg je baby dan veilig op de rug in bed en ga de kamer uit. Ga pas terug als je weer rustig bent. Dat voelt misschien als falen, maar het is juist de veilige keuze.

En merk je dat het slaapgebrek je over een grens duwt, zeg dat dan hardop tegen het consultatiebureau. Ook daarvoor zijn ze er.

Onrustige nachten terugkijken

In het slaappatroon van BabyTracker zie je wanneer je baby sliep in de periode die je kiest. Je kunt terugkijken of de nachten veranderen en een notitie toevoegen over wat je opviel. De app laat het verloop zien, maar stelt niet vast waardoor je baby onrustiger slaapt.

Zo houd je slaap bij

Is je kind al 1 jaar? Bij slapen van 12 tot 24 maanden vind je gerichte uitleg over bedtijd, wakker worden en de overgang naar minder dutjes.