Het dag-nachtritme van je baby: wanneer het komt en wat helpt

Bij veel baby’s begint vanaf tien tot twaalf weken een dag- en nachtpatroon te ontstaan.

Ligt je baby midden in de nacht wakker te brabbelen, terwijl je overdag moeite moet doen om je kind wakker te krijgen? In de eerste weken vragen veel ouders zich af wanneer hun baby ’s nachts meer gaat slapen.

Een pasgeborene kent het verschil tussen dag en nacht nog niet. Rond drie maanden vallen baby’s daardoor makkelijker in slaap en slapen ze ’s nachts langer achter elkaar. Het tempo verschilt sterk per kind.

Heeft mijn pasgeboren baby dag en nacht omgedraaid?

Het lijkt misschien omgedraaid, maar een pasgeborene kent dag en nacht nog niet. In de eerste weken is er een reeks losse stukken.

Dit kun je in die periode zien:

• Slaapjes van een halfuur tot een paar uur, verspreid over de hele dag en nacht.
• Klaarwakker midden in de nacht, en diep in slaap midden op de ochtend.
• Wakker worden hangt samen met honger en niet met de klok. Na het drinken zakt je baby vaak meteen weer weg.
• Bewegen, kreunen en geluidjes maken tijdens de slaap. Veel baby’s zijn in hun slaap hoorbaar aanwezig.
• Grote verschillen tussen twee dagen achter elkaar, zonder dat er iets is veranderd.

Dit is geen gewoonte die is ingesleten, en ook geen teken dat er iets is misgegaan.

En de cijfers per leeftijd?

Dit verschilt sterk per kind. Een pasgeboren baby slaapt gemiddeld ongeveer 14 uur per 24 uur, verdeeld over de hele dag en nacht. Het wakker worden volgt dan de voedingen.

Wil je de uren slaap per leeftijd naast elkaar zien? Die staan in een tabel per leeftijd.

Hoe ontstaat het dag-nachtritme?

Een pasgeboren baby slaapt en wordt wakker verspreid over de hele dag en nacht. Dat heeft vooral te maken met de interne klok en de behoefte aan voeding.

De interne klok is nog niet op dag en nacht ingesteld, en honger geeft in die weken de sterkste sturing. Een kleine maag betekent kleine voedingen, en dus wakker worden, dag en nacht.

Achter het dag-nachtritme zitten twee krachten. Dat zijn interne processen en omgevingsinvloeden. Van die omgevingsinvloeden is licht de belangrijkste.

Melatonine, het hormoon dat het lichaam op de nacht voorbereidt, is overdag laag en begint in de avond te stijgen. Licht remt de aanmaak ervan.

Pas na negen tot twaalf weken maakt het lichaam van een baby melatonine aan in een eigen dag-nachtritme. Rond zes maanden wordt dat een vast onderdeel van de slaap-waakcyclus.

Door het overdag licht en ’s nachts donker te houden, help je je baby het verschil tussen dag en nacht te herkennen. De biologische klok heeft daarnaast tijd nodig om zich te ontwikkelen.

Hoe snel de klok bij jouw kind gaat lopen, is niet te voorspellen.

Waarom wordt mijn baby na drie kwartier wakker?

Slaap loopt in cycli. De slaapcyclus van een baby duurt ongeveer 45 minuten, en voor baby’s tot ongeveer zes maanden wordt ook 45 tot 60 minuten aangehouden. Pas vanaf een jaar of vijf is die cyclus ongeveer anderhalf uur, zoals bij een volwassene.

Aan het eind van elke cyclus word je even licht wakker. Bij een volwassene gaat dat ongemerkt, want je draait je om en slaapt verder. Een baby kan dat nog niet altijd zelf.

Een baby die na drie kwartier wakker wordt, loopt vaak vast op de overgang naar de volgende cyclus. Daarom maakt het uit hoe je baby is ingeslapen. Een baby die in je armen wegzakt en alleen in bed weer licht wakker wordt, merkt dat verschil.

Je kunt je baby dus gerust blijven wiegen. Deze uitleg helpt vooral om te begrijpen waarom je baby bij het wakker worden weer om je vraagt.

Hoe vaak baby’s ’s nachts wakker worden en wanneer ze doorslapen, lees je in een eigen artikel.

Wat kun je overdag doen?

Licht is de belangrijkste omgevingsinvloed op het ritme. Overdag gaat het er dus vooral om dat je baby de dag ook meemaakt.

• Houd de gordijnen open en laat de gewone geluiden van het huis doorgaan, van de radio tot de stofzuiger. Zo is de dag ook vanuit bed op te merken.
• Laat je baby overdag niet in een volledig verduisterde kamer slapen. Voor het ontwikkelen van het dag- en nachtritme bij jonge kinderen hoeft de slaapkamer overdag niet donker te zijn.
• Ga elke dag even naar buiten, ook als het bewolkt is. Dat helpt bij het ontwikkelen van het ritme, omdat je kind buiten genoeg daglicht krijgt.
• Begin de dag rond dezelfde tijd, ook na een slechte nacht. Je baby begint dan elke ochtend op ongeveer hetzelfde moment aan de dag.
• Praat en maak oogcontact tijdens een voeding overdag. Een voeding overdag klinkt dan anders dan een voeding ’s nachts.

En ’s avonds en ’s nachts?

’s Nachts wil je juist zo min mogelijk aanleiding geven om wakker te worden of wakker te blijven.

• Houd de slaapkamer ’s avonds en ’s nachts donker en stil. Een kamer die dan niet donker of stil genoeg is, kan aan slaapproblemen bijdragen.
• Verschoon bij gedempt licht en laat het plafondlicht uit. Licht remt de aanmaak van melatonine.
• Praat weinig, speel niet en leg je baby na de voeding meteen terug in bed. Er valt dan weinig te beleven aan wakker zijn.
• Doe ’s nachts alleen wat nodig is. Elke extra handeling maakt het moment langer en je baby wakkerder.

Hoe maak je een avondroutine die je ook alleen volhoudt?

Een routine werkt doordat de volgorde elke avond hetzelfde is. Je baby herkent dan wat er komt.

Een vaste bedtijdroutine kan slaapproblemen en opstandig gedrag rond bedtijd verminderen, en dat werkt vaak snel. Dat is beschreven bij baby’s en jonge kinderen, en de richtlijn plaatst het bij kinderen vanaf ongeveer zes maanden.

Voor baby’s jonger dan zes maanden is er geen aparte bedtijdroutine beschreven. Je kunt de volgorde dan al wel aanhouden. Het Nederlands Jeugdinstituut adviseert om van het naar bed gaan een rustig ritueel met een vaste volgorde te maken.

1. Bouw de prikkels af, met minder licht, zachter geluid en geen bezoek meer. De avond loopt daarmee zichtbaar af.
2. Doe iets vasts met water of verschonen, elke avond op dezelfde plek in de rij.
3. Voed rustig, in dezelfde stoel of op dezelfde plek.
4. Sluit af met iets kleins dat altijd hetzelfde is, zoals een liedje, dezelfde zin of hetzelfde slaapzakje.
5. Leg je baby in bed en houd het daarna saai, met weinig woorden en gedempt licht.

Houd de routine kort genoeg om die ook vol te houden op een avond dat je alleen bent. Doe de routine overal hetzelfde, op vakantie, bij opa en oma, en door iedereen die je kind naar bed brengt.

Kent alleen jij de volgorde, dan is het voor je baby nog geen routine.

Werkt de routine een tijdje minder goed, verander dan niet meteen alles. Wisselt de volgorde elke week, dan herkent je baby niet meer wat er komt.

Wat als het ritme er even niet meer is?

Een patroon dat er al was, kan tijdelijk verdwijnen. Dat kan rond een verkoudheid, rond doorkomende tandjes, na een reis, of in een week waarin je kind veel nieuws leert, zoals omrollen.

Ook voeding schuift het ritme. In een drukke drinkweek drinkt je kind een paar dagen vaker, ook ’s nachts, en rond de start van de eerste hapjes verandert de indeling van de dag opnieuw.

Veel ouders lezen over een onrustige periode rond vier maanden, de slaapregressie van 4 maanden. Zo’n vaste omslag is niet beschreven in de JGZ-richtlijn Slaap, maar het slapen kan wel tijdelijk veranderen. Het helpt dan meestal om vast te houden aan de volgorde die je had en grote veranderingen even uit te stellen.

Zie je twee dingen tegelijk veranderen? Dan hoeft het ene het andere niet te veroorzaken.

Overdag wakker houden en andere slaapadviezen

• Overdag verduisteren en fluisteren zodat je baby beter went aan slapen. Dat haalt juist het verschil weg waar de klok op loopt.
• Je baby overdag wakker houden om de nacht te verbeteren. Jongere kinderen die te weinig slapen zijn lang niet altijd slaperiger. Soms zijn ze vooral drukker, zoals bij een oververmoeide baby.
• Een strak klokschema in de eerste weken. In die periode volgt het wakker worden de voedingen.
• Elke week iets nieuws proberen. Je weet dan achteraf niet wat er werkte en wat niet.
• Vergelijken met het kind van de buren. Twee gezonde baby’s van dezelfde leeftijd kunnen sterk verschillen.
• Een scherm aanzetten in de avond, ook als het rustig lijkt. Blauw licht remt de aanmaak van melatonine.

Wat als het niet werkt?

Stel dat je dit een week of drie hebt volgehouden en er verandert niets. Ga dan niet nog een tip proberen. Kijk eerst wat er precies gebeurt.

• Schrijf een week lang op hoe laat je baby sliep en hoe lang die daarvoor wakker was. Vaak zit het in de wakkertijd en niet in het ritme zelf.
• Verander één ding tegelijk en houd het twee weken vol. Verzet je het middagslaapje en de avondvoeding tegelijk, dan weet je achteraf niet wat er hielp.
• Wordt je baby overdag steeds na drie kwartier wakker? Je kunt proberen er kort voor dat moment bij te zijn, zodat je je baby meteen rustig kunt houden als die licht wakker wordt.
• Slaapt je baby overdag lange stukken en ’s nachts korte stukken? Hoe dutjes veranderen, lees je bij de overgangen tussen dutjes.
• Blijft het na zes weken hetzelfde, bespreek het dan op het consultatiebureau en neem je aantekeningen van die week mee.

Lijkt je baby ziek? Ga dan niet verder met uitproberen. Wat je dan doet, staat hieronder.

Wanneer bespreek je het op het consultatiebureau?

Slecht slapen is meestal geen medische vraag. De signalen hieronder gaan over een ziek kind, niet over het ritme. Ze komen van Thuisarts.nl.

Neem contact op met het consultatiebureau als:

• je vragen hebt over het ritme
• je baby na een paar maanden nog geen enkel verschil tussen dag en nacht laat zien
• het slaaptekort je zwaar valt

Bellen tussen twee bezoeken door kan gewoon.

Wanneer maak je een afspraak bij de huisarts?

Maak een gewone afspraak bij de huisarts als het slechte slapen samengaat met slecht drinken, niet groeien of veel huilen overdag. Doe dat ook als je je baby in slaap hoort snurken.

Wanneer bel je direct de huisarts?

Bel direct de huisarts of de huisartsenspoedpost als:

• je baby jonger is dan drie maanden en koorts heeft
• je baby minder reageert of moeilijk wakker te krijgen is
• het huilen anders klinkt dan je gewend bent, overgaat in kreunen of niet te troosten is
• de ademhaling moeilijk of ongewoon snel is, of even stilvalt
• de huid bleek of vlekkerig is, of er vlekjes zijn die niet lichter worden als je erop drukt
• je baby minder dan de helft van gewoonlijk drinkt of langer dan twaalf uur niet heeft geplast

Wanneer bel je 112?

Bel 112 bij een levensbedreigende situatie.

Wanneer bel je eerder dan hierboven staat?

Is je kind te vroeg geboren, is er een aandoening bekend of is er eerder een koortsstuip geweest? Bel dan eerder dan hierboven staat.

Bij een te vroeg geboren baby begint de eigen melatonineproductie ook na negen tot twaalf weken leeftijd, ongeacht de zwangerschapsduur. Het slaappatroon kan wel anders zijn, bijvoorbeeld met een kortere slaapduur en sneller wakker worden. Over de leeftijd van een te vroeg geboren baby lees je meer bij gecorrigeerde leeftijd.

Lees meer over koorts bij baby’s.

En hoe gaat het met jou?

Het ritme van je baby groeit in maanden, terwijl jouw slaaptekort in dagen oploopt. Ongeveer 26 van de 100 ouders van een baby van nul tot zes maanden ervaart een slaapprobleem. Bij een kind van één tot twee jaar is dat 27 van de 100.

Wat helpt, is het vooraf verdelen. Leg vast wie welke nacht opstaat, en spreek ook af wanneer jij overdag slaapt terwijl iemand anders gaat wandelen. Spreek daarbij één nacht per week af waarin jij niet opstaat.

Word je boos of wanhopig terwijl je baby huilt? Leg je baby dan veilig in bed, ga de kamer uit en ga pas terug als je weer rustig bent. Je baby ligt dan veilig en jij krijgt even lucht.

Wat je daarna kunt doen, lees je bij als het huilen je te veel wordt. Vertel het ook op het consultatiebureau. Hoe het met jou gaat, komt daar ook aan bod.

Het ritme zien groeien in de app

In BabyTracker leg je slaapjes vast met een timer of achteraf. In het slaappatroon-overzicht is elke dag een rij; na een week of drie kun je zien of het nachtblok langer wordt en of de dagslaapjes op vastere plekken vallen. Omdat je een week later niet meer weet hoe laat je baby precies wakker werd, is slaap bijhouden in een app een manier om die aantekeningen bij elkaar te houden en ze mee te nemen naar het consultatiebureau. Zit je in een mindere periode, dan kun je teruglezen hoe het er de vorige maand uitzag.

Zo houd je slaap bij