Borstvoeding: met welke kant begin je, en hoe leg je aan

Het is half vier ’s nachts, je baby drinkt, en je weet niet meer of je de vorige keer links of rechts begon. De vorige keer wist je het ook al niet.

Begin afwisselend met links en rechts, dus met de kant die de vorige voeding overbleef; zo staat het in de richtlijn Borstvoeding van de JGZ.

Hoe lang een voeding duurt verschilt sterk per baby, en zegt niet alles over de hoeveelheid melk. Hieronder staat waarom wisselen uitmaakt, hoe je aanlegt, wat je doet als het pijn blijft doen, en wanneer je belt.

Waaraan je merkt dat een voeding loopt

Je baby drinkt goed als hij grote, regelmatige kaakbewegingen maakt en ontspannen is, en je hem hoort slikken. Korte, snelle bewegingen zonder dat je iets hoort slikken, zijn meer sabbelen dan drinken.

Aan de mond let je hierop: het mondje is de hele voeding wijd open, de lipjes zijn naar buiten gekruld en de tong ligt over de onderkaak. De kin ligt tegen de borst aan en het neusje kan de borst raken.

Tegen het einde van een kant wordt het zuigen oppervlakkiger, komen er langere pauzes en voelt die borst zachter dan toen je begon. Dat is het moment om de andere kant aan te bieden.

Wat gebruikelijk is, in cijfers

Dit verschilt sterk per kind. De tabel geeft een richting, geen norm.

In die eerste 24 uur gaat er per voeding dus maar een paar milliliter in. Dat kleine beetje is colostrum, en de hoge frequentie hoort daarbij: acht tot twaalf keer per etmaal. Wat de luiers over de hoeveelheid zeggen, staat in natte luiers tellen.

Hoe de tijd tussen voedingen daarna langzaam oprekt, staat in wanneer er 4 uur tussen de voedingen mag. Het gewicht wordt in de eerste weken door de kraamzorg en het consultatiebureau gevolgd; voor borstgevoede baby’s gebruikt de JGZ daarbij een aparte groeicurve voor gewichtsverlies. Meer daarover staat in de groeicurve.

Waarom wisselen van kant uitmaakt

Je merkt het aan de borsten zelf: de kant die je de vorige keer als eerste gaf, voelt de volgende voeding zachter aan dan de andere. En een kant die vaak wordt overgeslagen, wordt na een tijd minder vol.

Dat komt doordat het leegdrinken van een borst de melkproductie op gang houdt. De afgifte van het hormoon prolactine wordt geremd als de melkblaasjes overvol raken, en frequent legen is daarom belangrijk om de melkproductie in stand te houden. Melk die aan het eind van een voeding overblijft, loopt bovendien terug naar die blaasjes. Daarnaast geldt: hoe leger de borst, hoe hoger het vetgehalte van de melk, en hoe langer het interval tussen voedingen, hoe voller de borst en hoe lager het vetgehalte.

Daarom werkt afwisselend beginnen. De kant waarmee je start, wordt het verst geleegd, en juist naar het eind van die kant is de melk het vetst; door de start om en om te geven, komt elke kant regelmatig aan de beurt voor dat volledige rondje. Laat je baby de eerste borst daarbij goed leegdrinken voordat je de tweede aanbiedt.

Hoe je onthoudt waar je was

Overdag onthoud je het meestal nog wel, maar om drie uur ’s nachts niet. Leg de kant vast op het moment zelf, want achteraf reconstrueren lukt na twee voedingen niet meer. Kies er één en houd het daarbij, anders raak je in de war van je eigen systeem. Doe je het op je telefoon, dan kun je met voeding bijhouden in een app per voeding de kant en de tijd noteren en later teruglezen waar je gebleven was.

• Een haarelastiekje om de pols aan de kant die aan de beurt is; je voelt het ook in het donker.
• De clip of speld aan de beha verzetten zodra je stopt, dus niet als je gaat beginnen.
• Het opschrijven in een schriftje naast de stoel, met alleen L of R en de tijd.
• Het vastleggen op je telefoon, die je tijdens de voeding toch al vasthebt.

Weet je het toch niet meer, voel dan even: de kant die aan de beurt is, is meestal de vollere en zwaardere. En één keer verkeerd gokken heeft geen gevolgen voor je productie, zolang beide kanten over de dag aan bod blijven komen.

Zo leg je aan

Borstvoeding geven hoort geen pijn te doen, en pijn, verstopte melkkanaaltjes en een borstontsteking ontstaan bijna altijd doordat je baby niet goed is aangelegd.

Er zijn meer manieren om je baby vast te houden dan de bekende wieghouding; ze staan op een rij in borstvoedingshoudingen.

1. Ga zelf goed zitten of liggen met steun in je rug, en zet drinken, telefoon en een doek binnen handbereik. Een voeding kan lang duren, en scheef zitten geeft na twintig minuten pijn in je nek en schouders.
2. Kies een houding: de wieghouding, de rugbyhouding met je baby onder je arm, liggend op je zij, of half achteroverliggend met je baby op je buik. Alle vier zijn gebruikelijk; wissel af als een plek gevoelig wordt, want een andere houding legt de druk anders.
3. Leg het hoofd en het lichaam van je baby in een rechte lijn, buik tegen buik, met jouw arm langs zijn rug.
4. Breng je tepel ter hoogte van de bovenlip en laat je baby daarbij zelf zoeken. Wacht op een wijde hap, met het mondje wijd open om de tepelhof heen.
5. Breng dan je baby naar de borst, en niet je borst naar je baby, met het hoofdje iets naar achteren gekanteld. Zo ligt de kin dicht tegen je borst en de neuspunt er net tegenaan.
6. Vorm je borst met de hand aan dezelfde kant, in dezelfde richting als het mondje van je baby.
7. Controleer daarna: een groot deel van de tepelhof in de mond, de tong onder je tepelhof, de lippen naar buiten gekruld en de kin stevig tegen je borst. Doet het pijn, verbreek dan het vacuüm met je pink en begin opnieuw.

Voeden kan in de eerste weken pijn doen terwijl jullie leren hoe het gaat, en daarna hoort het geen pijn meer te doen; voor het gevoelige aanzuigen wordt ongeveer twee weken aangehouden, en de eerste twee tot zes weken horen bij de oefenperiode.

Wat vaak niet helpt

Een paar adviezen gaan al jaren rond en houden meer tegen dan ze opleveren.

• Vaste tijden per kant, zoals tien minuten links en tien minuten rechts. De duur van een voeding is niet altijd gerelateerd aan de hoeveelheid melk die je baby binnenkrijgt.
• Doorgaan met pijn in de hoop dat het went. Pijn komt bijna altijd door het aanleggen, en de manier van aanleggen verandert niet vanzelf.
• Stoppen met voeden aan een pijnlijke, rode borst. Bij borstontsteking ga je juist door en begin je met de pijnlijke borst, zodat die goed leeg wordt gedronken.
• Vier uur tussen de voedingen aanhouden in de eerste weken. Het advies is voeden op verzoek, zo vaak en zo lang als je kind wil, dag en nacht.
• De opbrengst van een kolfsessie gebruiken als maat voor wat er aan de borst in gaat. Oxytocine, het hormoon achter de toeschietreflex, stijgt door prikkeling van tepel en tepelhof, door lichamelijk contact en oogcontact en door geluidjes en geur van je baby, en een kolf doet dat anders. Wat de opbrengst wel bepaalt, staat in hoeveel melk kolf je per keer.

Als het niet lukt of pijn blijft doen

Is je borst zo vol en gespannen dat je baby de tepel er niet goed in krijgt, kolf dan eerst wat melk af. De tepelhof wordt daardoor zachter en aanhappen gaat makkelijker. Dat is het advies bij stuwing.

Doet het na twee of drie keer opnieuw aanleggen nog steeds pijn, ga dan niet door tot het einde van de voeding. Begin die voeding aan de kant die niet pijnlijk is, en vraag binnen een paar dagen een lactatiekundige, de kraamzorg of het consultatiebureau om bij een hele voeding mee te kijken. Zij kijken naar de houding, de hap en de mond van je baby; ook een te korte tongriem en spruw kunnen een oorzaak zijn, en dat zijn dingen die een arts of lactatiekundige beoordeelt.

Blijft je baby loslaten of onrustig zoeken, leg hem dan bloot tegen je blote borst en wacht af. Huid-op-huidcontact is belangrijk voor jullie allebei, en veel baby’s komen zo tot rust. Probeer opnieuw aan te leggen zodra hij zoekbewegingen maakt, en niet als hij hard huilt.

Voel je een harde, rode en warme plek en voel je je ziek, dan gelden de adviezen bij borstontsteking: blijf voeden en begin aan die kant, leg een warme doek voor en tijdens de voeding en een koude doek of een zakje ijs erna, met een theedoek tussen je huid en het ijs. Haal het koude er een half uur voor de volgende voeding weer af. Zijn de klachten na 24 uur niet minder, maak dan een afspraak bij de huisarts. Pijnstilling kan daarbij horen; wat voor jou geschikt is, bespreek je met de huisarts of de apotheek.

Blijft het voeden pijn doen, kijk dan bij pijnlijke tepels en tepelkloven waar het door kan komen en wat helpt.

Wanneer neem je contact op, en met wie

De niveaus hieronder lopen van meedenken tot direct bellen. In de eerste week is de kraamverzorgende of de verloskundige het dichtstbij; daarna het consultatiebureau, een lactatiekundige of de huisarts.

Voelt een borst hard, warm of pijnlijk aan, kijk dan bij stuwing of een borstontsteking wat het verschil is en wanneer je belt.

• Praat erover, deze week: pijn tijdens of na het voeden die na een paar dagen niet minder wordt, je baby die niet wil aanhappen of steeds loslaat, minder natte luiers dan je gewend bent, twijfel over de hoeveelheid, of het gevoel dat het niet lukt zonder dat je iets kunt aanwijzen. Bel de kraamzorg, de verloskundige, het consultatiebureau of een lactatiekundige.
• Maak een afspraak met de huisarts: kloofjes, bloed of beschadigde tepels die niet herstellen, en klachten van een borstontsteking die na 24 uur niet minder zijn ondanks de adviezen hierboven.
• Bel direct de huisarts, buiten kantooruren de huisartsenpost: je krijgt opeens koorts terwijl je borstvoeding geeft, je borst is dik, warm en pijnlijk en je voelt je ziek, of je hebt tepelkloven en voelt je ziek.
• Wat al gold voordat dit begon en waar je bij het bellen bij zegt: je baby is te vroeg geboren of had een laag geboortegewicht, hij had eerder moeite met drinken, of je hebt eerder een borstontsteking gehad. Dan wordt er eerder meegekeken.

Hoe het met jou gaat

Borstvoeding kost in de eerste weken veel uren en veel nachten, en het is een vaardigheid die je aan het leren bent terwijl je moe bent. Uitputting, pijn, teleurstelling en het gevoel tekort te schieten komen bij veel ouders voor. De eerste twee tot zes weken zijn de oefenperiode waarin jullie op elkaar ingespeeld raken.

Kom je er na een week zelf niet uit, plan dan een afspraak in plaats van nog een week te proberen. Vraag daarbij om meekijken bij een hele voeding, van het aanleggen tot het loslaten, want daar komt meestal uit wat er te veranderen valt. Wil je een nacht langer aaneengesloten slapen, laat dan iemand anders één voeding geven met afgekolfde melk; hoe je de productie daarbij op peil houdt, staat in hoe vaak en hoe lang kolven.

En als je besluit te stoppen of over te stappen op flesvoeding, geheel of gedeeltelijk, dan is dat een keuze die je mag maken. Bespreek hem met de kraamzorg, het consultatiebureau of een lactatiekundige, zodat je weet hoe je het rustig afbouwt.

De kant die aan de beurt is, staat er gewoon

In BabyTracker start je een borstvoeding met de kant waar je begint, en wissel je tussendoor met één knop. Stop je, dan onthoudt de app welke kant de volgende keer aan de beurt is en zet dat op het Vandaag-scherm. Vergeet je de timer, dan vul je de voeding achteraf in met de tijd die je bedoelde. Kolven en afgekolfde melk leg je apart vast, zodat duidelijk blijft wie wat gaf.

Bekijk voeding bijhouden