Hoelang gebruik je een speen en hoe bouw je het gebruik af?

Als je ’s avonds steeds opnieuw de speen teruggeeft, vraag je je misschien af hoelang je ermee doorgaat. Je wilt je baby kunnen troosten, maar ook weten wat speengebruik voor het gebit betekent.

Een speen kan het hele eerste jaar helpen, vooral rond het slapen. Na ongeveer zes maanden beperk je de speen tot het slapen, en rond de eerste verjaardag is stoppen het advies.

Veel kinderen doen er langer over, en dat is geen ramp. Hieronder staat waarom een speen helpt, waar je op let bij het gebruik, en hoe het afscheid rustig verloopt.

Waarom helpt een speen zo goed?

Zuigen kalmeert een baby, ook als de maag vol is. Die zuigbehoefte is tot ongeveer zes maanden het grootst, en een speen komt eraan tegemoet; daarom valt een baby er vaak makkelijker mee in slaap.

Er is nog een reden om de speen juist rond het slapen te gebruiken. Bij baby’s die met een speen in slaap vallen, komt wiegendood in onderzoek ongeveer half zo vaak voor. Dat staat in de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood. Waardoor dat komt, is niet precies bekend.

Dat verband geldt wel voor vast gebruik. Is je baby aan de speen gewend, geef hem dan bij elk slaapmoment, ook in de kinderopvang; een baby die de vertrouwde speen bij het slapen opeens moet missen, loopt juist meer risico. Meer over veilig slapen staat in de vier basisregels.

En bij borstvoeding?

Drinken aan de borst vraagt een andere techniek dan zuigen op een speen. Bij borstvoeding is het advies met de speen te wachten tot het voeden probleemloos verloopt, in elk geval de eerste levensmaand.

Loopt de voeding eenmaal goed, dan hoef je de speen niet meer te mijden. De JGZ-richtlijn vindt geen duidelijk bewijs dat de speen de borstvoeding daarna bekort. Voeding bijhouden in een app kan in die weken helpen om te zien hoe vaak en hoe lang je baby drinkt.

Twijfel je toch, bijvoorbeeld omdat je baby sinds de speen anders aanhapt? Leg het voor aan de lactatiekundige of het consultatiebureau.

Krijgt je baby naast de borst ook een fles, dan spelen dezelfde afwegingen; meer daarover in borstvoeding met de fles combineren.

Waar let je op bij het gebruik?

Een paar regels maken het gebruik veilig, en de reden staat er steeds bij:

• Gebruik de speen vooral rond het slapen en als je baby serieus getroost moet worden, niet de hele dag. Staat de mond van je kind vaak open, dan kan dat door de speen komen. Je kind gebruikt dan tong en mondspieren verkeerd, en dat is niet goed voor het leren praten.
• Gebruik voor een speen geen koord of lint dat langer is dan 10 centimeter. In bed gebruik je geen speenkoord. Een te lang of los koord kan om de nek van je baby komen.
• Kies de maat die bij de leeftijd past en vervang de speen zodra er scheurtjes in zitten. Van een beschadigde speen kan een stukje losraken.
• Zorg altijd voor een schone speen. Steek de speen niet eerst in je eigen mond, want zo kun je infecties overdragen. Doop de speen ook niet in suiker of sap, want dat kan gaatjes in de tanden veroorzaken.
• Valt de speen er tijdens het slapen uit, dan hoeft de speen er waarschijnlijk niet direct terug in. Belangrijker is dat je de speen aanbiedt bij het inslapen.

Wanneer neem je afscheid?

Na ongeveer zes maanden heeft je baby het zuigen minder nodig. Beperk de speen dan tot het slapen. Vanaf ongeveer 9 tot 10 maanden bouw je de speen af, en rond de eerste verjaardag stop je.

Precies op de eerste verjaardag hoeft het niet klaar te zijn. Bij een melkgebit geeft zuigen meestal geen problemen, schrijft het Ivoren Kruis. Zodra de blijvende snijtanden doorbreken, kan het zuigen de boventanden en de kaak naar voren duwen. Zuigt je kind lang op een speen, dan kan de tong verkeerd gaan liggen en blijft de mond vaak open staan, zegt de GroeiGids. Dat geeft meer kans op infecties, en je kind kan gaan slissen.

Beperk de speen daarom eerst tot het bed. Dan is de mond de rest van de dag vrij om te brabbelen en te oefenen, en is de laatste stap later een stuk kleiner.

Zo gaat het afscheid rustig

Dit stappenplan spreidt het afscheid over een paar weken:

1. Maak de momenten eerst korter: haal de speen uit de mond zodra je kind getroost of in slaap is.
2. Beperk de speen daarna tot vaste momenten, eerst alleen thuis, daarna alleen in bed.
3. Kies voor de laatste stap een rustige week: je kind is gezond, er is geen tandje op komst, en er speelt geen verhuizing, nieuwe opvang of onrustige slaapperiode.
4. Maak het afscheid concreet: samen de spenen inleveren of weggeven, met een klein ritueel en een knuffel of doekje als vervanger. Vaak werkt het goed om de speen in één keer af te wennen. Bij sommige kinderen werkt het beter om de speen steeds minder lang en minder vaak te geven.
5. Geef extra aandacht en leid af als je kind naar de speen zoekt. Houd het inslaapritueel verder precies gelijk. Soms vergeten kinderen de speen snel.

Als het niet lukt

Het afbouwen kan een paar onrustige avonden geven. Dat hoort bij het wennen. Pak je de speen toch weer, dan kun je op een later moment opnieuw beginnen.

Werd je kind tussendoor ziek of komen er net tandjes door, stel het afscheid dan uit tot dat voorbij is. Afwennen gaat het makkelijkst in een periode zonder andere veranderingen.

Blijft de speen na de tweede verjaardag de hele dag in de mond, dan hoef je dat niet alleen op te lossen. Leg het voor aan het consultatiebureau.

Wanneer neem je contact op?

Vragen over de speen naast borstvoeding kun je stellen aan de lactatiekundige of het consultatiebureau; ze passen prima in een gewone afspraak.

Zuigt je kind na de tweede verjaardag nog veel op speen of duim, of ademt het opvallend vaak met open mond, bespreek het dan op het consultatiebureau. Daar kijken ze mee en verwijzen zo nodig door naar de tandarts of een logopedist.

Zie je op tegen die avonden?

Veel ouders stellen het afscheid uit omdat de speen ook hun eigen rust is: hij maakt het inslapen kort en de nacht stil.

Plan het afscheid daarom in een week waarin je zelf wat reserve hebt, en verdeel de avonden als je met twee bent.

Het afscheid een plek geven

De dag dat de speen de deur uit ging, is er zo een voor het dagboek in BabyTracker: een foto van het ritueel erbij, en jaren later kijk je er samen naar terug.

Bekijk het babydagboek