Luier verschonen: stap voor stap, en hoe vaak op een dag

Het is drie uur ’s nachts. Je staat in het halfdonker bij de commode, één hand op de buik van je baby, en met de andere zoek je op de tast naar een schone luier.

Je vraagt je af of je het wel goed doet. En of dit nou echt alweer moest.

Verschonen is geen techniek die je fout kunt doen. Het komt neer op een schone luier en een schone huid, met steeds één hand bij je baby. In de eerste weken verschoon je al gauw acht tot tien keer per dag, want jonge baby’s plassen en poepen veel; na een paar dagen gaat het vanzelf.

Hieronder staat het stappenplan, hoe vaak verschonen gebruikelijk is, wat er anders is bij een jongen en bij een meisje, en wanneer je belt. Dit artikel gaat over het verschonen zelf; of je baby genoeg drinkt, lees je aan de luiers af samen met het consultatiebureau.

Eerst alles klaarleggen

Zodra je baby op de commode ligt, blijft er steeds één hand bij hem. Alles wat je nodig hebt, leg je daarom klaar voordat je hem pakt.

Dat is meer dan alleen een schone luier. Leg er liever twee klaar, met doekjes of een washandje met lauw water, een hydrofiele doek om te drogen, een schone romper voor als het misgaat, en de luieremmer of een zakje binnen armbereik.

Een extra hydrofiele doek onder de billen vangt een ongelukje op voordat het het aankleedkussen raakt.

Leg het aankleedkussen zo neer dat je baby met zijn voeten naar jou toe ligt. Zo benader je hem recht van voren, en werk je niet steeds vanaf dezelfde zijkant.

Nooit weglopen, ook niet even

Een baby kan al rollen voordat je hem ooit hebt zien rollen, en dat gebeurt nogal eens juist op de commode. Je weet dus nooit van tevoren wanneer het de eerste keer is.

Het advies van VeiligheidNL is daarom simpel: laat een kind nooit los op de commode liggen en houd altijd een hand bij hem, ook als je je even omdraait.

Gaat de bel of de telefoon, neem je baby dan mee of laat het gaan. Kun je echt niet anders, leg hem dan eerst terug in zijn bedje.

Een aankleedkussen met opstaande randen helpt, maar het vervangt je hand niet.

Luier verschonen: stap voor stap

Zo ziet een verschoonbeurt er van begin tot eind uit. Na een paar dagen doe je dit zonder erbij na te denken, ook midden in de nacht.

1. Was je handen en leg alles binnen handbereik: schone luiers, doekjes of een washandje met lauw water, een hydrofiele doek en voor de zekerheid een schone romper.
2. Leg je baby op het aankleedkussen met zijn voeten naar jou toe, en houd vanaf nu steeds een hand bij hem.
3. Maak de vieze luier los. Zit er poep in, veeg dan met de binnenkant van de luier het ergste alvast mee naar beneden en vouw de luier dubbel onder de billen.
4. Maak de billen schoon met lauw water of doekjes zonder parfum en alcohol, van voren naar achteren en ook in de plooitjes. Plakkerige ontlasting laat met een beetje babyolie makkelijker los.
5. Rol je baby op zijn zij om de vieze luier weg te halen, eronder schoon te maken en de schone luier tegen zijn rug te leggen; rol hem daarna over de luier heen naar zijn andere zij en trek de luier recht. Waarom rollen handiger is dan de beentjes optillen, staat verderop.
6. Dep de huid droog met de hydrofiele doek, of laat de billen nog even aan de lucht drogen.
7. Vouw de voorkant tussen de beentjes omhoog, plak de strips vast en haal de randjes bij de beentjes naar buiten. De luier zit goed als hij aansluit zonder te knellen; bij een pasgeboren baby blijft de navel vrij. Lekt de luier toch geregeld, kijk dan bij de luier lekt door.
8. Vouw de vieze luier dicht, plak hem vast met zijn eigen strips, gooi hem weg en was je handen.

Wat is de voorkant van een luier?

Elke ouder houdt de eerste luier weleens verkeerd om vast, dus de vraag is minder gek dan hij klinkt. De plakstrips zitten op het deel dat onder de rug van je baby komt te liggen. De voorkant is het deel dat je tussen de beentjes omhoog vouwt, over de buik; daar zit meestal ook het plaatje of de bedrukking, en daar plak je de strips op vast.

Veel luiers hebben aan de voorkant daarnaast een streep die verkleurt zodra de luier nat is. Zo zie je zonder voelen of er geplast is.

Zit de luier goed om en lekt hij toch geregeld, dan kan de maat het punt zijn. Een luier die te klein of te groot is, sluit niet goed aan bij de beentjes, en daar kan het lekken langs.

Beentjes optillen of rollen?

Veel ouders tillen de beentjes van hun baby omhoog om de vieze luier weg te halen en de schone eronder te schuiven. Zo is het jarenlang aan bijna iedereen voorgedaan, en heb jij het tot nu toe ook zo gedaan, dan is dat geen reden voor zorgen.

De JGZ-richtlijn over voorkeurshouding adviseert een andere beweging: draai je baby bij het verschonen en aankleden van de ene zij naar de andere, in plaats van hem aan de benen omhoog te tillen. Het advies is bedoeld om een voorkeurshouding te voorkomen: door het rollen beweegt je baby afwisselend over zijn linker- en zijn rechterkant.

In de praktijk gaat het zo: leg de schone luier klaar, rol je baby op zijn zij, leg de luier half opgerold tegen zijn rug, rol hem er overheen naar zijn andere zij en trek de luier aan die kant recht.

Dezelfde richtlijn geeft nog een tip voor na het verschonen: leg je baby dan een paar minuten op zijn buik of op zijn zij op het aankleedkussen, met jouw hand erbij. Zo oefent hij meteen even met op de buik liggen.

Bij een jongen

Het schoonmaken van een poepluier gaat bij een jongen meestal net wat makkelijker.

Wees wel voorzichtig met de voorhuid en trek die niet naar achteren; schoonmaken aan de buitenkant is genoeg.

Richt de piemel naar beneden als je de schone luier sluit. Wijst hij omhoog, dan kan de plas over de bovenrand van de luier lopen.

Plast je baby geregeld precies op het moment dat de luier net los is, leg er dan tijdens het schoonmaken even een doekje overheen.

Bij een meisje

Veeg bij een meisje altijd van voren naar achteren, dus van de plasser richting de billen. Zo veeg je geen poepresten naar de plasser toe.

Zit er poep tussen de schaamlipjes, maak die dan schoon met veel lauw water, voorzichtig en opnieuw van voren naar achteren.

Hard wrijven is niet nodig; deppen is genoeg.

Hoe vaak verschoon je een luier op een dag?

Een vast schema bestaat niet, en een Nederlandse richtlijn geeft er ook geen getal voor.

De praktische regel van Thuisarts.nl is wel duidelijk: geef je kind vaak een schone luier, en haal een poepluier er zo snel mogelijk af. Zo blijft de huid niet lang nat.

In de praktijk verschonen veel ouders rond de voedingsmomenten, en jonge baby’s drinken de eerste weken ongeveer tien keer per etmaal. Zo kom je in die weken al gauw op acht tot tien verschoningen per dag, en later wordt dat vanzelf minder.

Wat eruit komt, is een ander verhaal dan hoe vaak je verschoont. In de eerste weken zijn ongeveer zes natte luiers en twee tot vijf poepluiers per etmaal gebruikelijk; wat dat over het drinken zegt, staat in hoeveel natte luiers gebruikelijk zijn.

En bij een baby van 1, 2 of 3 maanden?

Ook per maand bestaat er geen verschoonschema. Wat je wel ziet: na de eerste weken wordt het aantal verschoningen bij de meeste baby’s vanzelf wat minder, onder andere doordat veel baby’s minder vaak gaan poepen.

Een baby van 3 maanden die vaker verschoond wordt dan het buurkindje van dezelfde leeftijd, doet het dus niet slechter of beter. Kijk naar jullie eigen patroon; twijfel je of het plassen en het drinken bij elkaar passen, dan kijkt het consultatiebureau mee.

Tel je een paar dagen mee voor zo’n gesprek, dan hoeft dat niet uit je hoofd. Met luiers bijhouden in een app telt elke verschoning meteen mee, ook als je partner of de oppas hem doet.

Verschonen voor of na de voeding?

Allebei kan; er is geen regel die zegt dat een van de twee beter is.

Vóór de voeding heeft een praktisch voordeel bij een slaperige baby: van het verschonen wordt hij wakker genoeg om te drinken. Bij baby’s die in de eerste twee weken gewekt worden voor een voeding, is de luier verschonen zelfs de eerste stap; zie je baby wakker maken voor een voeding.

Ná de voeding begint je baby met een verse luier aan zijn slaapje. Doe het dan wel rustig aan: een baby die vlak na het drinken veel wordt opgetild en gedraaid, geeft sneller een mondje melk terug.

’s Nachts houden veel ouders het klein: gedimd licht, alleen verschonen als het nodig is, en daarna meteen weer terug in bed. Een poepluier haal je er ook ’s nachts zo snel mogelijk af.

Dit verschilt per gezin. De tabel geeft een indruk, geen schema.

De ene baby slaapt overal doorheen, de andere is na een nachtelijke verschoonbeurt een uur klaarwakker. Laat wat jullie kiezen daar rustig van afhangen.

Wat je in de luier kunt tegenkomen

De kleur en dikte van de ontlasting wisselen sterk, zeker rond veranderingen in de voeding. Geel, groen en lichtbruin komen allemaal voor.

In de eerste dagen kan de plas oranje of rood zien. Dat is geen bloed; na een paar dagen wordt de plas geel. Zie je zulke vlekjes later nog, of lijkt er een spoortje bloed in de luier te zitten, dan staat in oranje vlekjes of een spoortje bloed in de luier wat het kan zijn en wanneer je belt.

Een blik in de luier voordat hij de emmer in gaat, is genoeg; je hoeft niets te bewaren. Twijfel je over een kleur, maak dan een foto voordat je de luier weggooit.

De huid: kort houden wat nat is

De belangrijkste huidverzorging is het verschonen zelf. Plas en poep die lang tegen de huid zitten, maken die week en geprikkeld.

Laat je baby na het verschonen af en toe even met blote billen liggen, zodat de huid aan de lucht droogt. Gebruik doekjes zonder parfum en alcohol, of gewoon lauw water met een zachte washand.

Worden de billen toch rood, dan staat in rode billetjes: waar het vandaan komt en wat helpt wat je zelf kunt doen en wanneer je ermee naar de huisarts gaat.

Wat meestal niet helpt

Een paar gewoontes lijken logisch, maar helpen meestal niet:

• De luier extra strak aantrekken tegen het lekken. Het zijn juist de randjes bij de beentjes die het tegenhouden; haal die naar buiten en laat de luier gewoon goed aansluiten.
• Bij elk geluidje ’s nachts het grote licht aandoen en verschonen. Een luier die alleen nat is, kan vaak tot de volgende voeding blijven zitten, en met gedimd licht valt iedereen sneller weer in slaap.
• De billen bij elke verschoning stevig schoonboenen. Deppen maakt net zo schoon, en de huid raakt van wrijven eerder geïrriteerd.
• Talkpoeder op de billen. Dat wordt afgeraden, omdat je baby het poeder kan inademen.

Verschonen als je baby niet meer stil ligt

Ergens in het eerste jaar komt bij veel baby’s het moment dat stil liggen er niet meer bij is: hij draait om zodra de luier los is.

Wat kan helpen: geef hem iets kleins in zijn handen waar hij even mee bezig is, of verschoon op een aankleedkussen op de grond, waar hij niet vanaf kan vallen. Een plasluier verschonen veel ouders bij een dreumes ook staand.

Op de commode wordt de regel van de hand erbij alleen maar belangrijker. Een dreumes is snel, en hij kondigt niet aan wanneer hij zich omdraait.

Wanneer neem je contact op?

Het verschonen zelf is zelden een reden om te bellen; wat je in de luier ziet kan dat wel zijn. Neem dezelfde dag contact op met de huisarts als:

• je baby langer dan twaalf uur geen natte luier heeft gehad;
• je baby veel minder drinkt dan anders: minder dan de helft;
• er bloed bij de ontlasting zit;
• de luieruitslag steeds erger wordt en je baby veel huilt;
• je het simpelweg niet vertrouwt.

Dat laatste telt ook. Je hoeft niet eerst zelf vast te stellen wat er precies aan de hand is voordat je om hulp mag vragen.

Is de ontlasting wit of grijs, maak dan op een werkdag een afspraak met de huisarts. Deze grenzen staan zo op Thuisarts.nl.

Is je baby daarnaast suf of moeilijk wakker te krijgen, bel dan direct, ook buiten kantooruren. Dat geldt ook bij koorts als je baby jonger is dan drie maanden; zie koorts bij een baby: wanneer bellen.

Sommige baby’s hebben andere afspraken

De aantallen en adviezen hier gelden niet voor elke baby. Is je baby te vroeg geboren of had hij een laag geboortegewicht, dan kunnen er andere afspraken gelden, ook over hoe vaak je verschoont en telt.

Volg dan altijd het advies dat jullie van de verloskundige, kinderarts of het consultatiebureau hebben gekregen. Voor te vroeg geboren baby’s wordt daarnaast vaak met de gecorrigeerde leeftijd gerekend.

Vergeet jezelf niet

In de eerste weken verschoon je al gauw acht tot tien keer per dag, en ’s nachts gaat het door. Dat is veel, en het is normaal dat het je soms de neus uitkomt.

Verdelen helpt. De een de nacht en de ander de ochtend, of om de beurt; verschonen is bovendien een van de eerste dingen die je partner, oma of de oppas volledig kan overnemen.

Het hoeft ook niet mooi. Een luier die scheef zit maar dicht is, doet gewoon zijn werk.

Meer over de dagelijkse verzorging staat in hoe vaak je baby in bad gaat.

In de app: luiers bijhouden