Wat de oppas van je baby nodig heeft: eten, slapen, troost en de nummers

Je staat in de gang met je jas aan en bedenkt dat je nog niet hebt gezegd waar de slaapzak ligt. De oppas zegt dat het goed komt, en jij loopt naar buiten met je telefoon in je hand.

Wie op je kind past, heeft vier dingen nodig: wat je kind eet en wanneer, hoe het slapen gaat, wat helpt bij troosten, en welke nummers hij belt als er iets is.

Hoeveel iemand verder wil weten, verschilt per persoon. Hieronder staat wat je vertelt, wat je klaarlegt, wat je afspreekt voor als het niet loopt, en wanneer de oppas belt en wie.

Wat er bij een overdracht in de praktijk misgaat

Het lastigst over te dragen is wat je zelf niet meer ziet: dat de slaapzak in de onderste la ligt, dat je baby de fles alleen half rechtop aanneemt, dat hij om half zeven vaak huilt en dat een dutje dan meestal helpt. Wat je wel vastlegt, hoef je niet uit je hoofd op te lepelen: in een baby tracker app waarin je voedingen en slaapjes bijhoudt zie je terug wanneer de laatste voeding was en hoe de dutjes van de afgelopen dagen liepen, en dat kun je zo laten zien aan wie er die middag is.

Drie dingen zijn van tevoren op te lossen. Dat je kind de fles bij een ander niet aanneemt, dat het na het neerleggen blijft huilen, en dat de oppas niet weet of hij mag bellen. Ze staan hieronder alle drie uitgewerkt.

De vier dingen die iemand nodig heeft om een middag te draaien

Wie op je kind past, hoeft niet alles te weten. Dit is genoeg voor een zelfstandige middag of avond, en het past op één briefje:

• Wanneer de laatste voeding was, wat erin gaat en hoeveel, en waar het staat.
• Hoe je de fles klaarmaakt volgens de instructie op jullie pak; doe het één keer voor.
• Wanneer je kind meestal slaapt, hoe lang dat ongeveer duurt, en hoe je hem neerlegt.
• Wat helpt bij troosten, in de volgorde die bij jullie werkt, en waar de reservespeen ligt.
• Waar de luiers, de schone kleren en de slaapzak liggen.
• Hoe laat je terug bent en op welk nummer je bereikbaar bent.

Melk: twee bewaartijden die op het briefje horen

Bij melk zit het risico in wat je niet kunt zien. Afgekolfde moedermelk blijft drie dagen goed in een koelkast van 4 graden; bewaar hem achterin, daar blijft de melk het best gekoeld. Klaargemaakte flesvoeding is iets anders: die zet je meteen achterin de koelkast en bewaar je niet langer dan acht uur.

Wat er na de voeding in de fles overblijft, gaat weg; door opnieuw opwarmen kunnen bacteriën groeien. Laat je kind ook niet langer dan een half uur aan één fles drinken. Hoe je de fles verder klaarmaakt en waarom de bereiding nauw komt, staat in flesvoeding in de praktijk.

Het gesprek van twee minuten over slapen

Dit is het enige onderdeel van de overdracht dat niet over gemak gaat. Het advies over de slaaphouding is in één generatie omgedraaid, en dat is vaak precies de generatie die oppast.

Tot 1987 werd buikligging in Nederland aangeraden. In dat jaar raadde de Nationale Kruisvereniging buikligging landelijk af. Daarna daalde het aandeel baby’s dat op de buik werd gelegd van circa 65 procent in 1987 naar circa 5 procent in 2005, en daalde de incidentie van wiegendood van 0,91 per 1000 levendgeborenen in 1987 naar 0,09 per 1000 in 2004, ongeveer van 9 op de 10.000 naar 1 op de 10.000.

Wat daarbij het zwaarst weegt, is niet buikslapen in het algemeen maar de eerste keer. Nederlands en Nieuw-Zeelands onderzoek in de JGZ-richtlijn Preventie wiegendood laat zien dat kinderen die gewoonlijk op de rug werden gelegd en voor het eerst op de buik lagen, een 4,3 keer groter risico hadden dan kinderen die op de rug sliepen en ook op de rug werden gevonden. Het gaat om kleine aantallen: ook 4,3 keer meer dan 1 op de 10.000 blijft zeldzaam.

Daar is ook een verklaring voor. Juist deze onervaren buikslapers worden vaak met het gezicht recht naar beneden aangetroffen, omdat zij nog niet genoeg ervaring hebben met op de buik liggen om hun hoofd goed opzij te draaien.

Daarom is dat gesprek van twee minuten geen wantrouwen tegenover oma. Het beschrijft precies de situatie waarin het misgaat: één middag, één ander bed, één keer anders neergelegd, door iemand die het vroeger anders leerde. Alle regels staan in veilig slapen: de vier basisregels.

1. Vertel dat je kind bij elk slaapje op de rug in bed gaat, ook bij een kort dutje op de bank in de kamer.
2. Laat het bed zien zoals het eruitziet als je kind erin gaat: leeg, met een hoeslaken en een slaapzak, zonder dekbed, kussen, knuffels, babynestje of hoofdbeschermers.
3. Spreek af dat er niet gerookt wordt in huis en niet in de auto.
4. Vraag om je kind na een autorit over te leggen in bed; een autostoeltje is geen bedje.
5. Zeg dat een speen nooit aan een koord om de hals gaat; aan de kleding mag zo’n koord hooguit 22 centimeter zijn, de lengte die de Europese norm NEN-EN 12586 toestaat.
6. Zeg dat bellen bij twijfel altijd goed is, ook als het achteraf niets was.

Eten en drinken: de grenzen die een ander niet kent

Drie dingen gaan met de beste bedoelingen mis, en ze zijn alle drie in één zin uit te leggen.

Honing kan sporen bevatten van een bacterie die bij baby’s onder één jaar botulisme kan veroorzaken, en verhitten schakelt die sporen niet uit; het geldt dus ook door de yoghurt en in een koekje. Waarom dat zo is, staat in waarom een baby geen honing mag.

Koemelk als drank komt pas na de eerste verjaardag. Het verschil zit in de hoeveelheid: een paar lepels door het eten is iets anders dan een beker melk, zoals in wanneer een baby koemelk mag staat.

Bij hard en rond eten gaat het om de vorm. Halveer cherrytomaatjes en druiven of snijd ze in stukjes, omdat ze de luchtweg helemaal kunnen afsluiten, en blijf tijdens het eten bij je kind en laat het rustig zitten. Hele noten blijven tot een jaar of vier van het menu, omdat het gebit en de mondspieren dan nog niet zo ver zijn; gladde notenpasta zonder stukjes kan wel.

Nummers en gegevens die klaarliggen

Op het moment dat er iets is, wil niemand zoeken. Met één briefje op de koelkast of één scherm in de app vindt de oppas het meteen.

• Jouw nummer en dat van de tweede ouder.
• De huisarts, en het nummer van de huisartsenpost voor buiten kantooruren.
• Het consultatiebureau.
• Het adres van jullie huis, op papier, voor als er met 112 gebeld wordt.
• Bekende allergieën, medicijnen en de geboortedatum van je kind.

Waarom dat adres erbij staat

Wie 112 belt vanuit een huis dat niet van hem is, krijgt van de centralist als eerste de vraag waar hij is. Dat is het onderdeel van zo’n gesprek dat niet kan wachten, en je kunt het van tevoren voor iemand oplossen. Schrijf de straat, het huisnummer en de plaats voluit op, en niet alleen de straatnaam.

Wat vaak niet helpt

Vier manieren waarop gezinnen dit proberen te regelen, met de reden waarom ze vastlopen:

• Alles vertellen terwijl je je jas aantrekt. Wat in tien minuten in de gang langskomt, blijft niet hangen.
• Een appgroep. Op de dag zelf werkt het, daarna staan de berichten door elkaar met alle andere berichten, en drie dagen terugscrollen om te zien wanneer die luier was, doet niemand.
• Een briefje op de koelkast. Het staat er goed, maar het hangt op één plek; wie boven zit of onderweg is, kan er niets mee.
• Je inloggegevens delen in plaats van iemand een eigen toegang geven. Stopt de oppas, dan blijft een gedeeld wachtwoord rondslingeren.

Als het niet gaat zoals bedacht

Twee dingen lopen vaak anders dan thuis: het drinken en het in slaap vallen. Spreek van tevoren af wat er dan gebeurt, dan hoeft de oppas dat niet ter plekke te bedenken.

Weigert je kind de fles bij iemand anders, dan is niet met zekerheid vast te stellen waarom dat gebeurt. Wat je wel kunt afspreken: laat de fles na tien minuten met rust, probeer het een half uur later opnieuw in een andere houding, en vertel dat één overgeslagen voeding op zichzelf geen reden is om te bellen. Drinkt je kind op een dag minder dan de helft van wat het gewend is, of heeft het meer dan twaalf uur niet geplast, dan bel je wel; dat zijn signalen om op te letten.

Blijft je kind na het neerleggen huilen, spreek dan een tijd af in plaats van een gevoel. Bijvoorbeeld: twintig minuten troosten op de manier die jullie kennen, en daarna bellen. Zeg erbij dat bellen om niets ook goed is.

Wat je zegt over huilen dat niet ophoudt

Er is één ding dat je vertelt aan iedereen die alleen met je baby is, hoe ervaren die persoon ook is. Word je wanhopig of boos van het huilen, leg de baby dan op zijn rug in het bedje, ga de kamer uit en kom na een paar minuten terug. Het huilen gaat dan door, en dat kan; in een leeg bedje ligt je baby veilig terwijl jij op adem komt.

Schud een baby nooit, ook niet zachtjes en ook niet één seconde. Bij een baby is het hoofd zwaar ten opzichte van de rest en zijn de nekspieren nog zwak, waardoor er bij schudden bloedvaatjes in het hoofd kunnen scheuren. Zeg het tegen iedereen die alleen met je baby is, ook tegen wie al drie kinderen heeft grootgebracht; het is een afspraak vooraf en geen verdenking. Meer daarover in als het huilen te veel wordt.

Wanneer de oppas belt, en wie

Spreek drie niveaus af en zeg erbij dat het laagste niveau altijd mag. Bij twijfel over eten, slapen of gedrag belt de oppas jullie; daar zit geen ondergrens aan. Is je kind ziek en kan het niet wachten tot morgen, dan de huisarts, en buiten kantooruren de huisartsenpost.

Direct de huisarts of de huisartsenpost bellen doe je bij deze signalen:

• Koorts bij een baby jonger dan drie maanden.
• Suf zijn: minder of niet reageren op aanspreken, of moeilijk wakker te krijgen.
• Blijven huilen en niet te troosten zijn, of anders huilen dan je gewend bent.
• Sneller of moeilijker ademen, een piepend geluid, intrekkingen bij hals of ribben, meebewegende neusvleugels.
• Veel minder kleur in het gezicht, een bleke of vlekkerige huid, of blauwe of grijze lippen.
• Rode of donkere vlekjes die niet lichter worden als je erop drukt.
• Minder dan de helft drinken van wat gewoon is, of meer dan twaalf uur niet plassen.
• In korte tijd steeds zieker worden, of zelf erge zorgen hebben.

Wat je erbij zegt voordat je weggaat

Bel 112 als je kind niet meer reageert of niet meer ademt, of als het bij verslikken buiten bewustzijn raakt. Daarvoor ligt dat adres klaar.

Vertel daarnaast wat al gold voordat de middag begon: dat je kind te vroeg geboren is, een bekende aandoening heeft of eerder een koortsstuip had. Dat verandert wat een arts aan de telefoon wil weten en hoe snel hij handelt. De volledige belregels rond koorts staan in koorts bij je baby.

Wat een oppas wel en niet hoeft te zien

Wie een middag oppast, heeft het praktische nodig en hoeft jullie notities, de volledige fototijdlijn en de export van jullie gegevens niet in te kunnen zien. Dat is geen wantrouwen; het is dezelfde reden waarom je niet je hele dossier meegeeft aan iemand die komt helpen.

Werk je met een gedeelde app, geef die persoon dan een eigen toegang met eigen rechten. Stopt de oppas, dan haal je die persoon eruit en is de toegang meteen weg. Spreek ook af wat er wel en niet wordt doorverteld aan de rest van de familie; dat voorkomt ongemakkelijke gesprekken achteraf.

Verdeel ook het onthouden

In veel gezinnen zit de kennis over een dag in één hoofd: wanneer de laatste voeding was, welke kant bij borstvoeding aan de beurt is, wanneer de vitamines op zijn, wanneer de volgende afspraak is. Zolang die persoon er is, valt dat niet op. Wordt hij ziek of wil hij een weekend weg, dan komt het er in één keer allemaal uit.

De oplossing is niet harder onthouden maar de kennis buiten dat ene hoofd zetten. Het gaat om een handvol dingen: voedingen, luiers, slaap, vitamines en de volgende afspraak. Staan die op één plek die allebei de ouders op hun eigen telefoon kunnen openen, dan zoekt de ander het zelf op in plaats van het te vragen.

1. Spreek af dat degene die iets doet het ook vastlegt, op het moment zelf, ook al is het maar half.
2. Spreek af wie welke afspraken plant, zodat het niet dubbel of niet gebeurt.
3. Neem één keer per week vijf minuten om samen vooruit te kijken.
4. Zorg dat allebei de ouders weleens een hele dag alleen draaien; dan blijkt vanzelf welke kennis er nodig is.

Als jullie apart wonen

Wonen jullie niet samen, dan wordt de overdracht belangrijker en tegelijk lastiger: wat er bij de een gebeurde, is bij de ander niet vanzelf bekend. Een gedeeld overzicht met de tijden erbij scheelt discussies over wat er wel of niet is gebeurd. Houd wat je vastlegt zakelijk en feitelijk; een overzicht van voedingen en slaap is iets anders dan een plek voor commentaar op elkaar.

Spreek af wie welke afspraken maakt, wie ernaartoe gaat en wie wat doorgeeft aan de kinderopvang. Houd de kinderen buiten de organisatie; zij zijn geen boodschapper. Loopt het stroef, dan is het consultatiebureau een plek waar dit een bekend onderwerp is.

Hoe het met jou gaat

De eerste keer weggaan is voor veel ouders spannend. Je kijkt op je telefoon, je rekent terug hoe laat de voeding was, en je vraagt je af of je iets vergeten bent. Het helpt om af te spreken dat de oppas je één keer een bericht stuurt zodra je kind slaapt, zodat je zelf niet hoeft te vragen.

Spreek er ook bij af dat je niet gebeld wordt over kleine dingen die kunnen wachten, en dat je wel gebeld wordt bij twijfel. Blijf je ook na een paar keer zo gespannen dat je er niet van kunt genieten, of durf je niemand te vragen, bespreek dat dan met het consultatiebureau. Dat is daar een bekend onderwerp, en er is geen drempel voor.

De overdracht in de app

Wie samen bijhoudt in BabyTracker, is het papieren briefje grotendeels kwijt. Geef de oppas de oppasrol: die ziet de laatste voeding en het laatste slaapje in de app, registreert zelf mee, en ziet ondertussen jullie foto’s, notities en mijlpalen niet. Er kunnen zes mensen in één gezin, elk met de rechten die jij ze geeft, en meedoen kost niets extra. Onder Belangrijke nummers staan de huisarts en het consultatiebureau klaar met een belknop, en jij ziet vanaf je etentje hoe de avond loopt, zonder te hoeven vragen.

Bekijk samen bijhouden