Wanneer mag een baby koemelk? De overstap na het eerste jaar

Rond de eerste verjaardag vragen veel ouders zich af of opvolgmelk nog nodig is. Vanaf 12 maanden kan je kind gewone koemelk drinken. Halfvolle en magere melk hebben dan de voorkeur.

In het schap staan gewone melk en peutermelk naast elkaar. Peutermelk heeft je kind niet nodig.

Hoe snel de overstap gaat, verschilt per kind. Sommige baby’s drinken rond hun eerste verjaardag nog twee of drie keer opvolgmelk per dag, en dat is niet erg.

Waarom geef je koemelk pas vanaf 12 maanden?

In het eerste jaar is melk nog de hoofdmaaltijd. Tussen de acht en twaalf maanden gaan er naast de hapjes nog twee tot drie melkvoedingen per dag in. Wat er in die voedingen zit, weegt dus zwaar mee.

Opvolgmelk bevat meer ijzer en goede vetten en minder eiwit dan gewone koemelk of melk van andere diersoorten zoals geiten. Drinkt een baby veel gewone melk, dan krijgt die te weinig ijzer binnen. Te veel eiwit kan bovendien schadelijk zijn voor de nieren van een baby.

Daarom ligt de grens bij twaalf maanden. Rond die leeftijd eet een kind drie volledige maaltijden met de pot mee, en komt het ijzer uit vlees, vleesvervangers, volkorenproducten en groente in plaats van uit de melk. Koemelk kan de plaats van de opvolgmelk dan innemen zonder dat er iets belangrijks wegvalt.

Wat kan er in het eerste jaar al wel?

Een beetje gewone melk is niet schadelijk, want een baby kan het gewoon verteren. Het gaat mis als een baby er zoveel van drinkt dat het een melkvoeding vervangt.

Een sausje met wat melk of melk door de groente kan daarom al tijdens de hapjesperiode. Het verschil zit in de hoeveelheid. Een sausje met een beetje melk vult geen maag, een beker van 150 milliliter wel.

Bij pap ligt dat anders, want een bord pap is een hele voeding. Pap maak je in het eerste jaar aan met borstvoeding of opvolgmelk.

Yoghurt en kwark kunnen vanaf ongeveer acht maanden als klein toetje of oefenhapje, zolang borstvoeding of opvolgmelk de grootste melkbron blijft.

Welke melk en zuivel past bij welke leeftijd?

De tabel geeft een algemeen beeld; wat bij jouw kind past, kan daarvan afwijken.

Het voedingsschema per leeftijd laat zien hoeveel melkvoedingen er in dat eerste jaar bij passen en hoe de maaltijden groeien.

Voor kaas als broodbeleg gelden aparte adviezen, omdat kaas vaak veel zout bevat.

Hoe stap je over van opvolgmelk op koemelk?

Er is geen vaste dag voor, en er hoeft niets in één keer om. Een rustige manier is om per voeding te wisselen en te beginnen bij het moment waarop je kind het minst aan de fles hangt, vaak het ontbijt.

Geef de melk meteen in een gewone beker, want daaruit leert een kind beter slikken en zuigen.

1. De eerste drie dagen vervang je één voeding, bijvoorbeeld die bij het ontbijt, door halfvolle melk in een beker.
2. Drinkt je kind die beker leeg, vervang dan om de paar dagen een volgende voeding, tot alle melkmomenten koemelk zijn.
3. Laat je kind de beker staan, meng de melk dan eerst half om half met opvolgmelk en geef geleidelijk steeds meer koemelk.
4. Geef de melk in het begin lauwwarm als je kind dat gewend is. Koud uit de koelkast kan daarna gewoon.
5. Blijft de beker na ongeveer twee weken staan, laat de melk dan even los en bied halfvolle of magere yoghurt, magere kwark of magere vla bij de maaltijd aan. Die tellen mee voor de dagelijkse zuivel.

Geef je borstvoeding, dan bepaal jij het tempo. Wil je rond deze tijd minderen, dan helpt het om rustig af te bouwen in jouw tempo.

Je kunt borstvoeding blijven geven zolang jullie dat fijn vinden. Krijgt je kind daarnaast nog een paar keer per dag de borst, dan geef je wat minder halfvolle melk of yoghurt.

Hoeveel melk heeft een kind van 1 jaar nodig?

Vanaf een jaar heeft een kind elke dag 300 milliliter halfvolle of magere zuivel nodig, twee bekertjes van 150 milliliter. Karnemelk telt mee. In plaats van melk kun je ook halfvolle of magere yoghurt, magere kwark of magere vla geven, bijvoorbeeld als toetje.

Een kind dat de beker laat staan maar wel yoghurt eet, haalt die 300 milliliter dus ook.

In totaal heeft een kind vanaf een jaar ongeveer een liter drinken per dag nodig, de melk meegerekend, en water is daarbij de beste dorstlesser. Rond de eerste verjaardag komt dat neer op twee bekers melk en ongeveer vier bekertjes water. Daarnaast blijft er dagelijks 10 microgram vitamine D bij, tot de vierde verjaardag.

Is volle, halfvolle of magere melk het beste?

Vanaf een jaar hebben halfvolle en magere melk de voorkeur boven vol, omdat er minder verzadigd vet in zit. Eiwit, calcium en de vitamines B2 en B12 zitten er in dezelfde hoeveelheid in als in volle zuivel.

Wil je een deel plantaardig doen, houd dan de verhouding 200 milliliter koemelk en 100 milliliter verrijkte sojadrink aan. Verrijkt betekent dat er calcium en de vitamines B2 en B12 aan toegevoegd zijn.

Wat is niet nodig?

Rond de eerste verjaardag komt er van alles voorbij dat je kunt overslaan:

• Peutermelk en dreumesmelk zijn niet nodig, want bij gezond en gevarieerd eten voegen de extra vitamines en mineralen niets toe.
• Geiten-, schapen- en paardenmelk vervangen in het eerste jaar geen borst- of opvolgmelk, want ze hebben dezelfde nadelen als koemelk. Volle geitenmelk staat ook daarna niet in de Schijf van Vijf, omdat er te veel verzadigd vet en minder jodium in zit.
• Plantaardige dranken zoals soja, haver, rijst en amandel passen niet bij een baby onder het jaar, omdat er vaak te weinig ijzer, calcium en B12 in zit.
• Sap, diksap, limonade en frisdrank kun je beter niet geven, want er zit veel suiker in en de zuren zijn niet goed voor de tanden.
• De hele dag door drinken geven. Daardoor heeft je kind bij het eten minder trek. Geef je melk bij de maaltijd en water tussendoor, dan drinkt je kind vanzelf minder melk.

Wat als je kind de melk laat staan?

Weigert je kind de beker, haal die dan na een minuut of tien weg en bied bij het volgende eetmoment opnieuw aan. Rustig blijven aanbieden werkt beter dan aandringen, en de dagelijkse zuivel kan ook uit yoghurt of kwark komen.

Lukt het na twee weken mengen en aanbieden nog steeds niet, dan is dat een goed moment om het voor te leggen op het consultatiebureau. Daar kijken ze naar het hele eetpatroon en niet alleen naar de melk.

Gaat het de andere kant op en drinkt je kind zoveel melk dat het eten blijft liggen, geef de melk dan bij de maaltijden en water tussendoor. De hoeveelheid zuivel blijft dan vanzelf rond de twee bekers per dag.

Wanneer neem je contact op?

Sommige kinderen krijgen klachten na zuivel. Wat je aan je kind ziet, bepaalt bij wie je terechtkomt.

• Bel direct de huisarts, buiten kantooruren de huisartsenspoedpost, of 112 als je kind moeilijk ademt of piept bij het ademen. Dat geldt ook als je kind ineens hees klinkt, een dikke tong of keel krijgt, of suf wordt of flauwvalt.
• Maak een afspraak bij de arts van het consultatiebureau of bij de huisarts als je kind na zuivel steeds spuugt, diarree heeft of opeens heftig huilt van buikkrampen. Dat geldt ook als je kind bloed in de poep heeft of vlekjes, jeuk of rode plekken op de huid krijgt.
• Overleg met het consultatiebureau als je kind alle zuivel blijft weigeren, als jullie zuivelvrij eten, of als je twijfelt over de groei.

Wat als je aan een koemelkallergie denkt?

Haal koemelk niet op eigen houtje blijvend uit het eten. Denk je aan een melkallergie, bespreek dat dan met de arts van het consultatiebureau of met de huisarts.

Je baby krijgt dan vier weken lang speciale voeding zonder melk. Geef je borstvoeding, dan eet en drink je zelf vier weken lang niets met melk erin. Daarna kijkt de arts wat er gebeurt als er weer koemelk bij komt.

Koemelkallergie komt in het eerste levensjaar voor bij 2 tot 3 van de 100 kinderen. Iets meer dan de helft van hen verdraagt koemelk weer rond de eerste verjaardag, en de meeste andere kinderen volgen in de vier jaar daarna.

Sommige baby’s hebben andere afspraken

Is je kind te vroeg geboren, heeft het een bekende voedselallergie of is de groei al eerder een gespreksonderwerp geweest? Leg de overstap dan eerst voor op het consultatiebureau.

En hoe gaat het met jou?

Veel ouders vragen zich bij deze overstap af of ze iets weghalen wat hun kind nodig had. Dat is te begrijpen, want een jaar lang was melk het eten en nu is het een beker bij de boterham.

Twijfel je of er genoeg in gaat, schrijf dan drie dagen op wat je kind werkelijk binnenkrijgt aan melk, zuivel en eten. Dat opschrijven kan ook met voedingen bijhouden in een app, zodat je die drie dagen achteraf als overzicht kunt laten zien. Met dat lijstje kan de arts in een kort gesprek met je meekijken.

De overgang naar maaltijden bijhouden

In BabyTracker leg je melkvoedingen en vaste voeding apart vast. Met een notitie kun je erbij zetten wat je baby at. Zo kun je terugzoeken hoe de overgang naar maaltijden verliep en de ingevulde hoeveelheden meenemen naar een gesprek op het consultatiebureau.

Zo houd je voedingen bij