Wanneer zegt een baby mama of papa? Van brabbelen naar het eerste woordje

Je baby zit in de kinderstoel en roept papapa tegen zijn beker, en jij wacht al weken tot er een keer mama uitkomt, tegen jou. Dat brabbelen begint bij de meeste baby’s rond de 7 tot 9 maanden, en ergens rond de eerste verjaardag wordt er een echt woordje van, gericht aan de juiste persoon.

De marge is ruim: sommige baby’s zijn er eerder bij, veel andere pas maanden later, en begrijpen loopt al die tijd voor op zeggen. Hieronder staat hoe het eerste woordje zich opbouwt, waarom de volgorde van papa en mama toeval is, en wanneer je het op het consultatiebureau bespreekt.

Van geluidjes naar een echt woordje

Dit verschilt sterk per kind. De tabel geeft een richting, geen norm.

Begrijpen loopt in dit hele traject voor op zeggen. Een baby van een jaar die op zijn naam reageert, zwaait bij dag-dag en naar de poes kijkt als jij die noemt, is volop met taal bezig, ook als er nog geen woord uitkomt.

Waarom zegt hij wel papa en nog geen mama?

Het eerste mamama en papapa is geen naam maar een klankreeks. Je baby oefent er zijn lippen, tong en adem mee, en welke reeks er het eerst uitrolt, verschilt per baby en is vooral toeval.

Betekenis komt pas daarna, en die ontstaat doordat jullie reageren. Elke keer dat papa opkijkt wanneer het papapa klinkt, leert je baby dat die klank iemand in beweging brengt, en zo groeit een geluid stap voor stap naar een naam.

Wie het eerst genoemd wordt, zegt daardoor niets over de band. Een baby die eerst papa zegt, kiest niet; hij herhaalt de reeks die er op dat moment toevallig het vaakst uitkomt.

Wanneer bedoelt hij je echt?

Het eerste gerichte mama of papa is zelden een duidelijk moment. Je ziet het geleidelijk scherper worden: eerst is het klank, dan roepen in het algemeen, en pas daarna mama zeggen en er ook naar mama bij kijken.

Ook daarna blijft de betekenis nog een tijd ruim. Veel kinderen gebruiken papa een poos voor elke man, of poes voor elk beest met vier poten; een kind begint met woorden uit zijn eigen wereld en maakt de betekenis stap voor stap preciezer.

Zo streng kijkt het consultatiebureau trouwens ook. In het Van Wiechenonderzoek, waarmee de ontwikkeling van jonge kinderen wordt gevolgd, tellen mama en papa bij de eerste woordjes niet mee; daar telt pas een woord of vast eigen geluid met een gerichte betekenis, zoals ba voor bal of bah voor iets vies.

Begrijpt hij al meer dan hij zegt?

Ja, bijna altijd. Begrip gaat bij taal steeds een stap voorop: een kind herkent een woord lang voordat het het zelf gebruikt.

Rond de eerste verjaardag reageren 98 van de 100 baby’s op een vraag als waar is de poes, door te kijken of te wijzen, terwijl het eerste echte woordje er dan vaak nog niet is.

Maak je je zorgen omdat je baby weinig zegt, kijk dan eerst naar wat hij begrijpt. Reageren op zijn naam, zwaaien bij dag-dag en aanwijzen wat jij noemt, zeggen samen meer dan het aantal woordjes.

Hoe help je het praten op weg?

Een baby leert praten van het gewone contact door de dag heen. Wat werkt, kost geen extra tijd:

• Benoem wat je doet terwijl je het doet: nu doen we je sokjes aan, kijk, de kraan. Zo hoort je baby dezelfde woorden telkens in dezelfde situatie, en uit die herhaling ontstaat betekenis.
• Reageer op brabbelgeluiden alsof het een bijdrage is: praat even terug en laat dan een pauze vallen. Die om-en-om-beurt is de vorm van elk gesprek, en die vorm leert je baby eerder dan de woorden zelf.
• Kijk samen boekjes en wijs aan wat je noemt. Hetzelfde boekje telkens weer is juist goed: je baby herkent wat er komt en kan meedoen.
• Herhaal goed in plaats van te verbeteren. Zegt je kind tat tegen de kat, dan zeg jij: ja, de kat. Zo hoort hij het goede voorbeeld zonder afkeuring.
• Woordjes laten nazeggen of oefenen hoeft niet. Druk maakt van een gesprek een toets, en taal groeit juist van het gewone heen en weer.

En als er nog geen woordje komt?

Is je baby 14 of 15 maanden en komt er nog geen woordje, kijk dan eerst een paar weken bewust naar twee dingen: brabbelt hij volop, en begrijpt hij je. Die twee dragen het praten, en zolang ze goed gaan, is later beginnen met zeggen gebruikelijk.

Als ondergrens geldt rond de tweede verjaardag zo’n tien woordjes; de meeste kinderen zeggen er dan al veel meer. Op de afspraak rond die leeftijd wordt de taal standaard beoordeeld, dus je hoeft er niet zelf maandenlang mee rond te lopen.

Is je baby te vroeg geboren, kijk dan met de gecorrigeerde leeftijd. Voor de ontwikkeling telt de uitgerekende datum als startpunt, ook voor taal.

Wanneer neem je contact op?

Bespreek het op het consultatiebureau als je baby rond de 9 of 10 maanden nauwelijks brabbelt, of als hij niet reageert op geluiden en zijn naam. Weinig brabbelen is voor het consultatiebureau een reden om mee te kijken, bijvoorbeeld naar het gehoor.

Maak een afspraak met de huisarts als je denkt dat je baby minder hoort, bijvoorbeeld wanneer het brabbelen stopt of stiller wordt na een periode van verkoudheden of oorontstekingen. Na een oorontsteking kan er vocht achter het trommelvlies blijven staan waardoor een kind tijdelijk minder hoort; meestal trekt dat binnen drie tot zes maanden weg, maar goed horen is de basis onder het praten, dus laat het nakijken.

Zegt je kind rond de 15 maanden niets, ook geen vast eigen geluidje, en lijkt hij ook weinig te begrijpen, leg het dan voor op het consultatiebureau. Meestal stelt zo’n gesprek gerust, en anders is er vroeg hulp bij te halen.

Als iedereen vraagt of hij al praat

Een eerste woordje is zichtbaar en telbaar, en dus wordt ernaar gevraagd: door opa’s, op de opvang, in de groepschat. Zo wordt een ruime marge ongemerkt een wedstrijd, en dat maakt ouders van stille praters onnodig ongerust.

Word je er onzeker van, houd dan een week voor jezelf bij wat je baby al begrijpt en met gebaren duidelijk maakt. Dat lijstje geeft een eerlijker beeld dan het aantal woordjes, en je kunt het meenemen naar de volgende afspraak.

Het eerste woordje bewaren

Het eerste gerichte mama of papa is een mijlpaal die je wilt onthouden, inclusief de datum en het verhaal erbij. In BabyTracker zet je hem in de tijdlijn, en het dagboek bewaart hoe het klonk en tegen wie het was. Omdat je zo een babydagboek online in een app bijhoudt, staan de brabbelwoordjes van de weken ervoor er ook nog bij, en kun je later teruglezen hoe het stap voor stap ging.

Bekijk mijlpalen en fotos