Wat ziet een baby? Zo ontwikkelt het zicht zich

Je baby kijkt even naar je gezicht en richt de blik daarna op het raam. Je vraagt je misschien af wat je kind al scherp ziet en of het jou herkent.

Een pasgeboren baby ziet weinig, en vooral wat dichtbij is. Bij de geboorte is de gezichtsscherpte ongeveer 0,05, en die groeit pas rond het zesde jaar naar de volwassen waarde 1,0.

Vast fixeren komt rond zes weken op gang en vloeiend volgen vanaf ongeveer twee maanden, en het tempo verschilt per kind. Hieronder staat wat er per leeftijd bij komt, waarom het zo langzaam gaat, wat je kunt doen, en wanneer je het consultatiebureau belt.

Wat je aan het kijken merkt

In de eerste weken zie je korte blikken die weer wegdrijven. Je baby kijkt naar je gezicht, verliest je, en vindt je een paar tellen later opnieuw. De ogen staan daarbij niet altijd precies gelijk.

Ergens in de tweede maand blijft de blik langer hangen, en gaan de ogen mee met iets dat langzaam langsbeweegt. In de maanden daarna blijft de blik ook vaker hangen aan iets vlakbij, zoals de eigen handen; scherpstellen op korte afstand komt rond drie tot vier maanden op gang.

Wat je ziet, hangt sterk af van het moment. Een baby die net gedronken heeft en rustig wakker is, kijkt anders dan een baby die moe of hongerig is. Eén poging zegt daarom weinig over hoe je baby ziet. Noteer je kort wat je op zulke momenten opvalt, dan zie je over een paar weken beter wat er verandert; je kunt de ontwikkeling bijhouden in de app en die aantekeningen meenemen naar het consultatiebureau.

Wat er per leeftijd bij komt

De tabel geeft een algemeen beeld; wat bij jouw kind past, kan daarvan afwijken. De leeftijden komen uit de JGZ-richtlijn Opsporen oogafwijkingen, die beschrijft in welke volgorde het zien zich opbouwt.

Gezichtsscherpte wordt uitgedrukt als visus. Een visus van 0,05 betekent grofweg dat je baby op één meter ziet wat jij op twintig meter ziet. Die lage waarde komt doordat het oog en het deel van de hersenen dat beeld verwerkt nog jaren doorgroeien.

Bij deze stappen hoort een aanvangsleeftijd en geen bandbreedte, dus lees de tabel als een volgorde en niet als een tijdschema. Er staat geen leeftijd bij voor het onderscheiden van kleuren, omdat de richtlijn die stap niet beschrijft. Meer over deze periode staat bij je baby van 0 tot 3 maanden en je baby van 3 tot 6 maanden.

Waarom kijken zo langzaam op gang komt

Je ziet een blik die niet blijft staan en twee ogen die soms elk hun eigen kant op gaan. Dat oogt onrustig, terwijl je baby in die weken juist leert scherpstellen en met beide ogen tegelijk kijken.

Scherpstellen op verschillende afstanden ontwikkelt zich rond drie tot vier maanden. Vanaf ongeveer drie maanden kunnen de ogen samen naar binnen draaien. Tot die tijd is het beeld lang niet altijd scherp, en leveren de twee ogen nog geen samenhangend beeld.

Daarom werkt dichtbij, langzaam en met weinig eromheen. Op korte afstand hoeft er weinig scherpgesteld te worden, en bij een langzame beweging heeft je baby de tijd om zijn blik ergens op te zetten.

Rond een maand ziet een baby het best op de afstand tussen je borst en je gezicht. Je baby let dan vooral op dingen met een groot contrast, zoals je haargrens of een bril.

Wat je kunt proberen, per fase

Het gaat niet om oefenen, maar om aansluiten bij wat er op dat moment lukt. Korte momenten zijn genoeg; je baby geeft zelf aan wanneer het klaar is door weg te kijken.

• Eerste weken: houd je gezicht dichtbij, op ongeveer de afstand tussen je borst en je gezicht, en beweeg langzaam. Op die afstand hoeft je baby nog nauwelijks scherp te stellen.
• 2 tot 4 maanden: laat een voorwerp rustig van links naar rechts gaan en wacht tussendoor even. Vloeiende volgbewegingen komen vanaf ongeveer twee maanden op gang, dus iets dat langzaam beweegt is in deze maanden makkelijker te volgen dan iets dat snel beweegt.
• 4 tot 6 maanden: houd iets net binnen handbereik en laat je baby ernaar reiken. Het inschatten van afstand komt in deze periode op gang, want stereoscopisch zien begint tussen drie en vijf maanden.
• Vanaf 6 maanden: leg iets half onder een doek en laat je baby het pakken. Hij moet dan afgaan op het stuk dat hij nog ziet.
• Bij het voeden: je gezicht is dan vanzelf dichtbij, dus dat is een moment waarop oogcontact zonder extra moeite lukt.

Meer spelvormen die met de leeftijd meegroeien staan in spelen met je baby per leeftijd. Je baby gaat in deze periode ook terugkijken en voor het eerst lachen; daarover gaat wanneer gaat een baby lachen.

Wat vaak niets oplevert

Een paar dingen kosten moeite of geld en doen voor het kijken weinig.

• Een mobiel of speelgoed met veel beweging boven het bed op een moment dat je baby moe is. Wegkijken en gapen zijn tekens dat het genoeg is geweest. Meer daarover staat bij een overprikkelde baby.
• Een scherm gebruiken om het volgen te oefenen. Je eigen gezicht is er altijd, is even dichtbij als je zelf kiest, en beweegt zo langzaam als nodig is.
• Zwart-witkaarten aanschaffen. Ze zijn niet nodig, en je eigen gezicht is altijd in de buurt.
• Zelf de ogen nakijken met de zaklamp van je telefoon. De rode fundusreflex wordt in een apart onderzoek met een oogspiegel bekeken, op ongeveer twintig centimeter en op ooghoogte van het kind; dat is met een telefoonlamp niet na te doen.
• Wachten tot het volgende bezoek als je iets ziet dat je niet vertrouwt. Je kunt het consultatiebureau ook tussendoor bellen.

Als het niet lukt om zijn blik te vangen

Lukt het na een minuut of twee niet om oogcontact te maken, probeer het dan later nog eens. Je baby kan op dat moment moe zijn of andere dingen bekijken. Blijven proberen kan onrust geven en vertelt je niet hoe goed je baby ziet.

Kies een volgend moment dat in je voordeel werkt: kort na een voeding, in een rustige kamer, met zacht licht en zonder muziek. Houd je gezicht dichtbij, beweeg langzaam, en geef je baby een paar tellen om te reageren.

Blijft het over meerdere dagen zo, ook op rustige en wakkere momenten, en volgt je baby na zes weken nog niet met zijn ogen, meld dat dan bij het consultatiebureau. Ontbrekende of gestoorde volgbewegingen zijn een reden om te verwijzen naar de oogarts.

Meld dit bij het consultatiebureau

De JGZ-richtlijn adviseert onderzoek van de ogen op 1, 2 en 3 maanden, tussen 6 en 9 maanden en tussen 14 en 24 maanden. De rode fundusreflex wordt beoordeeld op 1 en 3 maanden. Tussen 6 en 9 maanden en tussen 14 en 24 maanden gaat het om de stand van de ogen en de volgbewegingen. Het aantal en de timing van de bezoeken verschillen per organisatie voor jeugdgezondheidszorg. Je hoeft daar niet op te wachten.

Scheelzien komt voor bij ongeveer 5 van de 100 kinderen, en een lui oog bij 1 tot 4 van de 100. Meld het tussendoor, of neem het mee naar het eerstvolgende bezoek, als je een van deze dingen ziet:

• Je baby volgt na zes weken nog niet met zijn ogen, of de blik blijft nergens op staan.
• Eén oog wijkt af naar binnen, naar buiten, omhoog of omlaag, ook als het wisselt.
• Je baby knijpt bij licht steeds hetzelfde oog dicht, of houdt het hoofd opvallend schuin bij het kijken.
• De ogen tranen steeds, of er zijn ooginfecties die telkens terugkomen.
• Scheelzien, een lui oog of een oogaandoening komt in de familie voor, ook als je bij je baby zelf niets ziet.

Bij scheelzien spelen onscherp zien, de lengte van de oogspieren en erfelijkheid een rol. Oogproblemen in de familie zijn ook een reden om het bij de jeugdarts of huisarts te melden, ook zonder dat je bij je baby zelf iets merkt.

Is je baby te vroeg geboren, vraag dan op het consultatiebureau wat er voor jullie geldt; de controles kunnen dan anders lopen. Wat je op zo’n bezoek verder kunt verwachten, staat in het consultatiebureau voorbereiden.

Wanneer je de huisarts belt

Bel de huisarts, of het consultatiebureau als dat eerder kan, wanneer één oog blijvend afwijkt, of wanneer je na een bezoek nog steeds twijfelt. De hersenen onderdrukken het beeld van een oog dat scheel staat, om dubbelzien te voorkomen, en een oog dat zo lang minder gebruikt wordt kan een lui oog worden.

Een orthoptist of oogarts onderzoekt daarna hoe de ogen samenwerken. Mogelijke behandelingen zijn een bril, een pleister op het goede oog zodat het andere oog weer gaat werken, en soms een operatie aan de oogspieren. Behandeling van een lui oog begint bij voorkeur voor het zesde jaar en is na ongeveer het tiende jaar niet meer mogelijk.

Bel dezelfde dag

Een witte pupil is een reden voor snelle verwijzing, en trillende ogen (nystagmus) zijn altijd een reden voor verwijzing. Bel dezelfde dag de huisarts, en buiten kantooruren de huisartsenspoedpost:

• De pupil oogt wit of grijs, ook als je dat alleen op een foto met flits ziet.
• De ogen maken snelle, trillende bewegingen die niet stoppen of die toenemen.
• Je baby is uitgesproken lichtschuw, en de ogen zijn daarbij opvallend groot of tranen aanhoudend.

De arts zoekt uit wat er aan de hand is. Deze drie bevindingen staan in de verwijscriteria voor kinderen van 0 tot 36 maanden.

Het eerste oogcontact

Veel ouders vragen zich in de eerste weken af of hun baby hen wel echt ziet. Dat je pas na weken een blik terugkrijgt die blijft hangen, maakt die vraag hardnekkig, zeker als je moe bent.

Wat helpt is opschrijven wat je precies ziet en wanneer: welk oog afwijkt, op welk moment van de dag, en hoe vaak per week. Met die notities kun je op het consultatiebureau iets laten zien in plaats van het uit je hoofd te moeten beschrijven.

Houdt het je bezig, wacht dan niet tot het volgende bezoek. Bel het consultatiebureau en vertel wat je ziet; daar is die lijn voor.

Wat er deze weken te zien valt, in de app

De weekkaart in BabyTracker loopt mee met de leeftijd van je kind en vertelt per week wat er vaak speelt, ook over het kijken: wanneer vast fixeren en vloeiend volgen op gang komen. Het eerste oogcontact dat blijft hangen, zet je als mijlpaal in het dagboek.

Bekijk het babydagboek