Je baby van 0 tot 3 maanden: waar het consultatiebureau naar kijkt

In de eerste maanden leer je de blik, geluidjes en bewegingen van je baby steeds beter kennen. Het consultatiebureau kijkt in deze periode vooral naar het contact met jou en naar de kracht in de nek.

Misschien vraag je je af wat je baby al kan zien en waar je bij de ontwikkeling op kunt letten.

Rond 7 tot 10 weken lacht bijna elk kind terug, en rond 14 weken tilt ongeveer 90 van de 100 kinderen op de buik het hoofd op. Bij het hoofd optillen verschilt het dus meer van kind tot kind.

Hieronder staat wat dat onderzoek in deze maanden bekijkt, wat er gepland staat, hoe je je voorbereidt en wanneer je belt. Wat er per maand speelt, lees je bij 1 maand, 2 maanden en 3 maanden.

Wat kijkt het consultatiebureau in de eerste drie maanden na?

Het consultatiebureau werkt met het Van Wiechenonderzoek. Daarin staan per leeftijd kenmerken die laten zien hoe je baby zich ontwikkelt, zoals kijken, volgen, teruglachen, geluiden terugmaken en het hoofd optillen.

De vaste onderzoeksleeftijden zijn in deze maanden 4, 8 en 13 weken. Of en wanneer je wordt uitgenodigd, bepaalt jouw organisatie voor jeugdgezondheidszorg, en de uitnodiging die je krijgt, is leidend.

Een kenmerk dat wordt bekeken, hoeft er nog niet te zijn. Daarom kijkt het consultatiebureau naar meerdere kenmerken en naar meerdere bezoeken, en niet naar één dag.

Welk deel van de kinderen laat dit op die leeftijd zien?

De tabel geeft een algemeen beeld; wat bij jouw kind past, kan daarvan afwijken.

Hieronder staan de leeftijden waarop het consultatiebureau naar zo’n kenmerk kijkt. Daarachter staat welk deel van de onderzochte kinderen het kenmerk op dat moment liet zien.

Let vooral op het verschil tussen de regels. Teruglachen en geluid teruggeven deden op die leeftijd bijna alle onderzochte kinderen, dus als dat uitblijft is het de moeite waard om het te noemen. Het hoofd optillen loopt veel verder uiteen.

Rond dertien tot veertien weken liet ongeveer één op de tien onderzochte kinderen dat nog niet zien. Het consultatiebureau kijkt daarom naar meer kenmerken tegelijk en over meer bezoeken, en niet naar één kenmerk op één dag.

De onderzoeksleeftijden sluiten zo goed mogelijk aan bij de leeftijd waarop 9 van de 10 kinderen een kenmerk laten zien. In de praktijk loopt dat aandeel rond die leeftijd uiteen van 81 tot 100 procent. Laat een kind een kenmerk nog niet zien, dan is dat een reden om verder te kijken en geen uitslag.

De onderbouwing van die leeftijden is beperkt, en dat zegt de jeugdgezondheidszorg zelf. Zie ze dus als richting, niet als deadline.

Waarom protesteert je baby op de buik?

Je legt je baby op de buik en het hoofd blijft plat liggen, gedraaid naar één kant. Binnen een halve minuut begint het protesteren.

Op de rug slapen is de veilige houding, en op de rug hebben de nekspieren weinig te doen. Op de buik tilt je baby het hoofd tegen de zwaartekracht in op. Dat is zwaar werk, en protesteren komt daarbij veel voor.

Daarom helpt het om je baby al vroeg minimaal drie keer per dag op de buik te leggen, tijdens het verzorgen of spelen, en alleen terwijl je erbij bent. Begin in de eerste weken met één tot vijf minuten per keer. Rond 3 maanden is het advies vijf keer vijftien of drie keer dertig minuten per dag. De WHO noemt voor baby’s die nog niet mobiel zijn minstens 30 minuten per dag.

Er is nog een reden voor die buikligging. Een jonge baby ligt veel, kan het hoofd nog niet goed zelf draaien en heeft een zachte schedel. In een Nederlands cohortonderzoek had rond zeven weken bijna 18 van de 100 baby’s een voorkeurshouding, dus een hoofd dat vrijwel altijd naar dezelfde kant valt.

Een afgeplat achterhoofd komt in de eerste maanden vaak voor. In twee cohortonderzoeken ging het om 16 tot 22 van de 100 baby’s rond zes of zeven weken. Rond zes maanden was het in een van die onderzoeken ongeveer 17 van de 100.

Wat kun je thuis doen?

Voor het contact helpt vooral dichtbij komen en wachten. Breng je gezicht op zo’n twintig tot dertig centimeter en praat rustig, want je baby ziet in deze weken het best van dichtbij.

Laat na elk zinnetje een stilte vallen, want een antwoord heeft een paar seconden nodig. Daar kijkt het consultatiebureau naar met het kenmerk ‘maakt geluiden terug’.

Voor de nek en het hoofd gaat het om herhaling. Leg je baby een paar keer per dag even op de buik, bijvoorbeeld na elke verschoning, en ga zelf op ooghoogte liggen zodat er iets te kijken valt.

Lukt dat op een mat niet, dan kun je je baby op je eigen borst leggen terwijl je half achterover zit, zolang je zelf wakker blijft. Slapen gebeurt ook dan op de rug in bed.

Voor het hoofd zelf helpt afwisselen. Draai het hoofd per slaap afwisselend naar links en naar rechts, zodat de druk niet steeds op dezelfde plek komt.

Stimuleren zonder je baby te overvragen

• Je baby op de buik laten slapen om de nek te oefenen. Op de buik slapen maakt de kans op wiegendood bijna drie keer zo groot. Buikligging is er voor wakkere momenten. Wat er voor het slapen geldt, staat bij veilig slapen.
• Één keer een uitzondering maken, bijvoorbeeld bij de oppas of op vakantie. Bij kinderen die anders op de rug slapen en voor het eerst op de buik lagen, was het risico 4,3 keer zo groot als bij kinderen op de rug. Zet het daarom in de overdracht aan de oppas.
• Een manueel therapeut, osteopaat, chiropractor of craniosacraal therapeut inschakelen voor een voorkeurshouding of een plat hoofd. Dat wordt afgeraden, want bewijs voor die behandelingen ontbreekt en bij manipulatie van de wervelkolom zijn ernstige complicaties beschreven.
• Vergelijken met een neefje of met een kind uit dezelfde zwemles. Zelfs bij een kenmerk dat rond veertien weken bij 90 van de 100 onderzochte kinderen lukte, valt 1 op de 10 er nog buiten. Dat zie je aan één kind naast het jouwe niet.

Als het niet werkt

Begint je baby elke keer binnen tien seconden te huilen op de buik, houd het dan kort en doe het vaker. In de eerste weken is het advies drie tot vijf keer per dag, elke keer één tot vijf minuten. Kies een moment waarop je baby net gedronken heeft maar niet vol zit. Je baby moet aan de buikligging wennen, dus geef niet te snel toe.

Lukt het na twee weken nog steeds niet om het hoofd even los te krijgen, leg het dan voor op het consultatiebureau.

Blijft het hoofd na twee weken afwisselend neerleggen toch steeds naar dezelfde kant vallen, of zie je het achterhoofd aan één kant afvlakken? Wacht dan niet tot het volgende geplande bezoek, maar bel het consultatiebureau. Het consultatiebureau kijkt na twee tot vier weken of de adviezen genoeg effect hebben, en die adviezen richten zich op de periode tot ongeveer een half jaar.

Lacht je baby rond tien weken nog niet terug, of maakt je baby weinig oogcontact, noem het dan bij het consultatiebureau. Ze kijken er bij het volgende bezoek gericht naar en kunnen tussendoor meekijken als je niet wilt wachten.

Wat staat er gepland in de eerste drie maanden?

In de eerste week krijgt je baby de hielprik en de gehoortest, meestal thuis en meestal tegelijk, tussen de vierde en de zevende dag na de geboorte.

Ongeveer twee weken na de geboorte komt de jeugdverpleegkundige of jeugdarts op huisbezoek voor een eerste kennismaking. Vanaf ongeveer tien dagen kun je met vragen terecht bij het consultatiebureau, en het eerste bezoek daar is meestal rond vier weken.

Hoe vaak je daarna wordt uitgenodigd, bepaalt jouw organisatie voor jeugdgezondheidszorg. Ook de eerste vaccinaties komen in deze maanden in beeld, bij 6 tot 9 weken en bij 3 maanden voor kinderen geboren in 2024 of later.

Voor de RS-virusprik geldt een eigen regel. Baby’s geboren vanaf 1 oktober tot en met maart krijgen de prik binnen 2 weken na de geboorte. Baby’s geboren vanaf april tot en met september krijgen de prik in september of oktober.

Voor de vaccinaties is de uitnodiging die je krijgt leidend, en niet een schema in een app of op een site. Wat er in het Rijksvaccinatieprogramma zit en hoe zo’n afspraak verloopt, staat in een eigen artikel.

Hoe bereid je je voor op het consult?

Schrijf op wanneer je baby voor het eerst teruglacht, geluiden terugmaakt of het hoofd optilt. Je kunt daarvoor de ontwikkeling bijhouden in de app, zodat de datum vastligt en je die op het consult kunt noemen.

Zet ook je eigen vragen vooraf op je telefoon, want in de spreekkamer ben je ze zo kwijt. Hoe je een bezoek goed voorbereidt, staat in een eigen artikel.

Zie je een kenmerk thuis wel, maar niet in de spreekkamer, zeg dat er dan bij. Dat kan als opmerking bij het onderzoek worden gezet.

Wanneer neem je contact op?

Bespreek het met het consultatiebureau als:

• je baby rond tien weken nog niet teruglacht of weinig oogcontact maakt
• het hoofd na twee weken afwisselend neerleggen steeds naar dezelfde kant blijft vallen of het achterhoofd afvlakt
• je baby rond veertien weken op de buik het hoofd nog niet optilt
• iets wat er al was duidelijk verdwijnt
• je twijfelt of je baby je hoort

Neem contact op met het consultatiebureau of maak een afspraak bij de huisarts als je baby na vijf weken de blik niet op een gezicht of voorwerp laat rusten. Doe dat ook als je baby na vier tot zes weken een bewegend gezicht niet met de ogen en het hoofd volgt. Beide zijn een reden om verder te kijken.

Bel direct de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenspoedpost, als je baby jonger is dan drie maanden en 38,0 graden of hoger heeft, gemeten in de billetjes. Die regel kent geen uitzonderingen.

Bel ook direct bij signalen van een ziek kind. Denk aan suf zijn of niet goed wakker te krijgen, moeizaam of snel ademen, veel minder drinken, of vlekjes die niet wegdrukken als je erop drukt. Reageert je baby niet, ziet je baby blauw of krijgt je baby geen adem, bel dan 112.

Hoe je bij koorts de adviezen toepast, staat in een eigen artikel.

Kijk daarnaast naar wat er al over je baby bekend was. Is je baby te vroeg geboren, reken dan met de gecorrigeerde leeftijd, want de leeftijden hierboven gaan uit van de uitgerekende datum. Is er een bekende aandoening, of kwam er iets uit de hielprik of de gehoortest, dan gaat het advies van de arts die dat volgt voor op alles hierboven.

De informatie in dit artikel is algemeen. Het advies van je consultatiebureau, je verloskundige of je huisarts gaat altijd voor.

Wennen aan de eerste maanden

Deze maanden zijn voor veel ouders zwaar, en dat is aan de nachten te zien. Vermoeidheid, ongerustheid, schuldgevoel en boosheid komen in deze periode veel voor.

Verdeel de nacht in plaats van samen half wakker door te komen. Spreek af wie de eerste helft doet en wie de tweede, zodat er per persoon één blok van vier uur aaneengesloten slaap overblijft.

Word je tijdens het huilen boos of wanhopig, leg je baby dan veilig op de rug in bed, ga de kamer uit en kom na een paar minuten terug. Schudden mag nooit. Wat je verder kunt doen als het huilen je te veel wordt, en bij wie je terechtkunt, staat in een eigen artikel.

Voel je je langer dan twee weken somber, angstig of leeg, bel dan de huisarts of het consultatiebureau. Het hoeft niet eerst erger te worden voordat je belt.

Wat BabyTracker in deze maanden voor je doet

De eerste maanden bestaan uit dezelfde vragen, elke dag opnieuw, en meestal op het moment dat je het minst helder bent. Wanneer was de laatste voeding? Welke kant was aan de beurt? Heeft je baby vandaag genoeg natte luiers gehad?

Je kunt dat in je hoofd proberen bij te houden, maar na drie gebroken nachten lukt dat niemand meer. In de app leg je het in een paar tikken vast.

De voedingen

Hoe je ook voedt, je legt het in de app op dezelfde plek vast. Je tikt op de groene plusknop en kiest Voeding, en daarna borstvoeding, een fles, afgekolfde melk of vaste voeding.

Bij borstvoeding start je een timer aan de kant waar je begint, en bij een fles vul je het aantal milliliters in. Alles is later nog aan te passen of te verwijderen. Hoe het precies werkt, lees je bij voedingen bijhouden.

De luiers: genoeg gedronken?

Natte luiers zijn in de eerste weken een van de weinige dingen die je thuis echt kunt zien. Het Voedingscentrum noemt ongeveer zes natte luiers per dag en nacht een teken dat je baby voldoende binnenkrijgt. Dat aantal weet je aan het eind van de dag niet meer uit je hoofd.

Bij een poepluier kun je er een kleur bij zetten van de Ontlasting Kleurenkaart die je van de kraamzorg of het consultatiebureau krijgt. Overslaan mag.

De slaap, ook als je de timer vergeet

Valt je baby in slaap, dan start je de timer. Vergeet je dat, dan vul je het slaapje achteraf in met een begintijd en een eindtijd. Bij Inzicht zie je na een week of twee per dag een balk van middernacht tot middernacht, zodat je ziet of de nacht versnipperd was of aaneengesloten.

Meer daarover staat bij slaap bijhouden. Het gaat daarbij over jullie kind, en niet over een tabel op internet.

Het huilen en de vitamines

Baby’s huilen het meest rond 4 weken, bij de meeste baby’s tussen 3 en 6 weken. Leg je elk huilmoment met een tik vast, dan zie je bij Inzicht een eigen patroon. Het maakt het huilen niet minder zwaar en het wijst geen oorzaak aan, maar het geeft je iets concreets om op het consultatiebureau te laten zien.

Voor vitamine K bij borstvoeding tot 13 weken en vitamine D voor elk kind tot 4 jaar vink je met één tik af dat je ze hebt gegeven. Je partner ziet dat ook, zodat niemand dubbel geeft.

Samen, en op het consultatiebureau

Alles wat een van jullie invoert, staat vrijwel meteen op de telefoon van de ander. Per persoon bepaal je wat diegene ziet en mag vastleggen, en in totaal kunnen er zes mensen in een gezin.

Bij de eerste bezoeken komen steeds dezelfde vragen langs, zoals hoe vaak je baby drinkt, hoeveel natte luiers er zijn en hoe je baby slaapt. Met een paar weken bijhouden heb je daar cijfers bij in plaats van een indruk. Van een periode maakt de app een pdf met de aantallen en gemiddelden, die je op de afspraak laat zien of van tevoren doorstuurt.

• Alles wat je invoert kun je achteraf aanpassen of verwijderen, dus een foutje om vier uur ’s nachts is nooit erg.
• De app werkt zonder internet, dus in het ziekenhuis of onderweg raak je niets kwijt.
• Er komt nooit een melding om iets bij te houden, en een dag zonder registraties levert geen opmerking op.

Bekijk wat je kunt bijhouden

Wil je rustig beginnen met oefenen op de buik? Lees hoe je buiktijd opbouwt, met aandacht voor wakker zijn en toezicht.