Hoe vaak en hoe lang kolven? Schema's voor vier situaties

Het is kwart over drie ’s nachts, de kolf staat klaar en je vraagt je af of je deze sessie kunt overslaan. Elke sessie in de nacht kost slaap, en je wilt weten of hij nodig is.

Drinkt je baby nog niet of nauwelijks aan de borst, dan houden het Radboudumc en het Alrijne Ziekenhuis minstens 8 sessies per etmaal aan, dubbelzijdig ongeveer 10 tot 15 minuten per keer. Hoeveel sessies jij nodig hebt, verschilt per persoon en verandert in de tijd.

Voor af en toe een fles is een sessie per dag vaak genoeg. Hieronder staan de schema’s per situatie, waarom het aantal keer zwaarder weegt dan de minuten, en wanneer je belt.

Wat je merkt tijdens het kolven

De melk komt zelden in een gelijkmatige straal. Meestal begint het rustig, komt er daarna een sterkere stroom en zakt die na een paar minuten weer weg. Warmte en een korte massage vooraf kunnen die stroom op gang helpen.

In de eerste dagen na de geboorte kan er bij het kolven bijna niets komen. Waarschijnlijk krijg je die eerste dagen maar een paar druppels. Die druppels tellen mee, want het kolven zelf geeft het signaal om melk te maken.

De opbrengst wisselt ook per moment van de dag. Afkolven gaat in de ochtend vaak gemakkelijker, bijvoorbeeld tijdens of kort na de ochtendvoeding. Noteer je elke sessie met de tijd erbij, bijvoorbeeld door voeding bijhouden in een app, dan zie je na een week welke momenten bij jou het rustigst verlopen. Hoeveel er per keer uit komt, staat in hoeveel melk je per keer kolft.

Vier situaties, vier schema’s

Dit verschilt per persoon. De tabel geeft een richting, geen norm. Het aantal keer, de duur en het werkdagschema komen uit de bronnen onder dit artikel.

Wil je juist stoppen met kolven of voeden, dan bouw je stap voor stap af; hoe dat kan, lees je in borstvoeding afbouwen.

Waarom het aantal keer zwaarder weegt dan de minuten

Sla je een paar sessies over, dan zakt de opbrengst binnen enkele dagen, en langer doorkolven maakt dat niet goed. Dat komt doordat de aanmaak het legen van de borst volgt: elke keer dat een borst goed leeg raakt, is het signaal om nieuwe melk te maken. Minstens 8 keer per etmaal is daarom het richtgetal zolang je baby zelf nog niet drinkt.

In de nacht komt daar iets bij. Het hormoon prolactine, dat de aanmaak regelt, is dan het hoogst, en in de eerste twee weken helpt daarom minstens een sessie tussen 1 en 5 uur ’s nachts. Kolf je liever niet in de nacht, houd dan aan dat de pauze tussen de laatste avondsessie en de eerste ochtendsessie niet langer wordt dan zes uur.

Daarom werkt vaker kolven beter dan langer kolven. Doorkolven om er meer uit te halen heeft geen nut en kan de borst en de tepels beschadigen.

Hoeveel sessies jij precies nodig hebt om je productie op peil te houden, is niet met één getal te zeggen. Dat verschilt tussen vrouwen en verandert ook in de tijd. Wel weten we dat je met vaker en korter kolven verder komt dan met minder vaak en langer.

Zo verloopt een sessie

Een sessie is meer dan het apparaat aanzetten. Deze volgorde helpt daarbij:

1. Was je handen en zet alles binnen handbereik, zodat je halverwege niet hoeft op te staan.
2. Warm de borst kort en masseer even. Dat helpt de stroom op gang, waardoor je in dezelfde tijd verder komt.
3. Leg de tepel in het midden van het borstschild en zet de zuigkracht op de laagste stand waarmee er melk komt. De hoogste stand die je kunt verdragen wordt afgeraden, omdat die de tepel beschadigt zonder meer op te leveren.
4. Kolf tot de stroom afneemt, masseer kort of wissel van kant, en kolf nog even na. Houd dubbelzijdig ongeveer 10 tot 15 minuten aan, en maximaal vijftien minuten aan beide kanten samen.
5. Koel de melk meteen en zet de datum en het tijdstip erop, zodat je later de oudste portie als eerste gebruikt.

Wat vaak niet helpt

Vier dingen kosten tijd, en soms een pijnlijke tepel, zonder dat er melk bij komt:

• Doorkolven op een borst waar niets meer komt. Dat heeft geen nut en kan de borst en de tepels beschadigen.
• De zuigkracht hoger zetten om er meer uit te halen. Gebruik de laagste stand waarmee melk komt, en niet de hoogste stand die je kunt verdragen. Doet het kolven pijn, verlaag dan de stand of maak de sessie korter.
• Sessies samenvoegen tot minder maar langere keren. Het signaal zit in het aantal keer dat de borst geleegd wordt.
• De kolfopbrengst gebruiken als maat voor je productie. Een kolf is minder efficiënt dan een goed aangelegde baby, en weinig kunnen afkolven betekent dus niet dat je weinig maakt. Kijk liever naar natte luiers en de groeicurve.

Als het schema niet lukt

Een paar dagen minder kolven laat de opbrengst meestal meezakken. Dat is geen blijvende terugval. Het helpt om twee tot drie dagen lang, met veel huidcontact, zo min mogelijk anders te doen dan voeden en rusten; kolf je volledig, dan komen die dagen neer op extra sessies. Zie je na die dagen nog geen verandering, leg het dan voor aan een lactatiekundige.

Lukt een nachtsessie niet, kies dan liever voor een kortere pauze dan voor een langere sessie later. Zet de kolf klaar voordat je gaat slapen en kolf op het moment dat je toch wakker bent, in plaats van een wekker te zetten waar je nachten aan opgaan.

Loopt het schema structureel vast, bijvoorbeeld omdat je nog andere kinderen verzorgt, bespreek dan met de lactatiekundige welk aantal sessies in jouw situatie haalbaar is. Deels kolven en deels flesvoeding geven is ook een uitkomst; in flesvoeding praktisch staat hoe je dat opbouwt.

Kolven en werken

In Nederland geeft artikel 4:8 van de Arbeidstijdenwet je gedurende de eerste negen levensmaanden van je kind het recht om het werk te onderbreken voor voeden of kolven, zo vaak en zo lang als nodig, tot een kwart van je arbeidstijd per dienst. Voorwaarde is dat je het bij je werkgever hebt gemeld. Die tijd telt als werktijd en wordt doorbetaald, en je werkgever zorgt zo nodig voor een geschikte, af te sluiten besloten ruimte.

Na negen maanden vervalt dat recht en kolf je in eigen tijd, tenzij je er met je werkgever iets anders over afspreekt. Meld het kolven daarom ruim voor je eerste werkdag, zodat de ruimte en de tijden geregeld zijn en je niet op de dag zelf hoeft te onderhandelen.

Praktisch komt het vaak neer op twee tot drie sessies over een werkdag en thuis gewoon voeden. Drie keer afkolven per werkdag werkt in de praktijk vaak goed, bijvoorbeeld halverwege de ochtend, rond de lunch en halverwege de middag, en bij een afwezigheid van niet langer dan vier uur kun je overwegen je baby vaker aan te leggen als jullie wel bij elkaar zijn. Voor kolven op het werk geldt als richting dat je dat in principe zo vaak doet als je baby zou drinken.

Met een dubbele kolf kolf je beide kanten tegelijk, waardoor een sessie korter duurt dan om en om kolven. Een koeltas houdt de melk onderweg koud.

De melk bewaren

Het Voedingscentrum houdt aan: in een koelkast op 4 graden blijft moedermelk drie dagen goed, achterin bewaard en niet in de deur. In een diepvries met drie of vier sterren is dat zes maanden, in het vriesvak van een gewone koelkast twee weken. Ontdooide melk gebruik je binnen 24 uur.

Sommige andere richtlijnen hanteren ruimere tijden, bijvoorbeeld tot acht dagen in de koelkast en tot twaalf maanden in de diepvries. Twijfel je, houd dan de kortere tijd aan, of vraag het je verloskundige of lactatiekundige.

Zet op elke portie de datum en het tijdstip. Vries in porties in van de grootte die je baby in een keer drinkt, zodat je niet meer hoeft te ontdooien dan nodig is.

Wanneer neem je contact op?

Overleg met de lactatiekundige of je verloskundige als kolven pijn doet, als je tepel beschadigd raakt, als je twijfelt of het borstschild de goede maat heeft, of als de opbrengst blijft dalen terwijl je vaker kolft. Doet het kolven pijn, dan kun je vaak iets aan je techniek of aan de maat van het borstschild veranderen.

Maak een afspraak bij de huisarts als een borst rood, hard, warm of pijnlijk is en de klachten na 24 uur niet minder zijn, ook als je de adviezen bij borstontsteking hebt opgevolgd. Ook bij zorgen over het drinken, de natte luiers of het gewicht van je baby is het consultatiebureau of de huisarts de plek.

Bel dezelfde dag de huisarts, en buiten kantooruren de huisartsenspoedpost, als je opeens koorts krijgt. Datzelfde geldt als je kloven in de tepel hebt en je je ziek voelt. Dat zijn de situaties waarin je niet afwacht.

Was je baby te vroeg geboren, ligt hij in het ziekenhuis of is er een aandoening bekend, dan gelden er andere afspraken over hoeveelheden en tijden. Houd dan aan wat de lactatiekundige of de kinderarts van je eigen ziekenhuis zegt.

Krijg je tijdens een kolfperiode een harde, pijnlijke plek in de borst, lees dan harde plek, stuwing of borstontsteking.

Hoe het met jou gaat

Volledig kolven kost meer tijd dan voeden aan de borst: je doet het werk van een voeding en daarna nog het schoonmaken van de onderdelen. Veel ouders komen op een punt waarop het aantal sessies niet meer past bij de rest van de dag.

Het helpt om er een moment voor te plannen waarop je het hardop naloopt, bijvoorbeeld bij het consultatiebureau of bij een lactatiekundige: hoeveel sessies haal je nu, wat kost de meeste moeite, en wat wil je over twee weken doen. Minderen of stoppen is dan een keuze die je maakt, en niet iets wat vanzelf gebeurt omdat het niet meer gaat.

Wil je afbouwen, doe dat dan stap voor stap door telkens een sessie korter te maken of te laten vervallen. Houd daarbij ongeveer een week per voeding aan, omdat de aanmaak dan geleidelijk afneemt en de kans op stuwing en borstontsteking kleiner is. Voor de nacht staat de aanpak in nachtvoeding afbouwen.

Zorg dat je zelf blijft eten en drinken op een dag vol kolfmomenten; wat daarbij wel en niet uitmaakt, staat in wat je eet en drinkt bij borstvoeding.

Sessies en voorraad in één overzicht

Wie acht keer per dag kolft, wil niet ook nog een administratie op papier. In BabyTracker zet je elke sessie in het dagoverzicht en houd je de melkvoorraad per portie bij, met de plek waar hij ligt. Je partner ziet hetzelfde overzicht en kan de fles pakken die als eerste op moet.

Bekijk voeding bijhouden