Te weinig melk? Hoe de aanmaak werkt en wat de productie echt verhoogt

Het is acht uur ’s avonds. Je baby dronk een half uur geleden en huilt alweer, en je borsten voelen zachter aan dan een paar weken terug. Met je baby op je arm zoek je op of je te weinig melk kunt hebben.

Zachte borsten en alweer honger: het voelt als bewijs.

De aanmaak van moedermelk werkt via vraag en aanbod. Hoe meer je baby drinkt, hoe meer melk je lichaam maakt; zo legt het Voedingscentrum het uit, en baby’s regelen op die manier zelf dat ze genoeg krijgen.

Vaker willen drinken is daarom meestal geen teken van tekort. Het is de manier waarop je baby om meer vraagt, en in de eerste weken zijn 8 tot 12 voedingen per etmaal heel gewoon.

Hieronder staat hoe de aanmaak werkt, wat de productie echt verhoogt en wat meestal niet helpt. Of jouw baby genoeg binnenkrijgt, stelt dit artikel niet vast; dat laten de natte luiers en de weegmomenten op het consultatiebureau zien.

Hoe wordt borstvoeding eigenlijk gemaakt?

Moedermelk wordt gemaakt in melkblaasjes: kleine blaasjes klierweefsel in de borst, waarin de melk ook wordt bewaard tot je baby drinkt.

De aanmaak wordt aangestuurd door prolactine. Dat is een hormoon, een stof die je lichaam zelf maakt om zo’n proces te regelen.

De grootte van je borsten zegt hier weinig over. Die wordt vooral bepaald door vetweefsel, niet door het klierweefsel dat de melk maakt.

De melk zelf beweegt ondertussen mee met je kind: de samenstelling verandert geleidelijk naarmate je baby ouder wordt. Wat er allemaal in zit, staat in wat er in moedermelk zit.

Vraag en aanbod: elke voeding bestelt de volgende

De aanmaak reageert op hoe vol de melkblaasjes zijn. Volgens de JGZ-richtlijn Borstvoeding wordt de afgifte van prolactine geremd wanneer de melkblaasjes overvol raken; regelmatig legen van de borst houdt de productie juist in stand.

Drinkt je baby vaker, dan raakt de borst vaker leeg en krijgt je lichaam vaker het signaal om melk te maken. Zo bestelt elke voeding als het ware de volgende.

Dit verklaart waarom vrijwel elk advies dat werkt op hetzelfde neerkomt: de borst vaker en beter legen.

Het verklaart ook de dagen waarop je baby ineens de hele dag wil drinken. Hij zet dan een grotere bestelling uit, en door dat vele drinken kan de aanmaak in de dagen erna meegroeien.

De toeschietreflex: waarom de melk soms op zich laat wachten

Naast prolactine is er een tweede hormoon: oxytocine. Dat laat de melk uit de melkblaasjes naar de melkgangen stromen, en dat is de toeschietreflex.

De reflex reageert op het zuigen van je baby, op lichamelijk contact en oogcontact, en op zijn geluidjes en geur. Alleen al de gedachte aan je baby kan de melk doen toeschieten.

Stress en spanning brengen adrenaline in je bloed, en dat kan de toeschietreflex tijdelijk belemmeren. Het gaat dan om het toeschieten op dat moment; het betekent niet dat je te weinig melk maakt, en het zegt niets over hoe je het doet.

Daarom richten veel adviezen rond voeden en kolven zich op rust, warmte en contact met je baby: die helpen deze reflex.

Krijgt mijn baby wel genoeg binnen?

Misschien denk je dat je te weinig melk maakt. Het antwoord daarop staat kort en droog op Thuisarts.nl: groeit je baby goed, dan krijgt hij genoeg.

De betrouwbare signalen zitten dus bij je baby: de natte luiers, de ontlasting en de groei op de weegmomenten. Wat je thuis aan de luiers kunt zien, staat in natte luiers tellen; de groei volgt het consultatiebureau in de groeicurve.

Komt je baby op de weegmomenten niet goed aan, dan kijkt het consultatiebureau samen met jou naar de voedingen. Daar zijn die afspraken precies voor, en een extra weegmoment tussendoor vragen kan altijd.

Vaker drinken is niet altijd te weinig melk

Bijna elke voedende ouder twijfelt weleens, vaak op dagen waarop de baby ineens veel vaker wil drinken en na de voeding onrustig blijft.

Zulke dagen kunnen bij regeldagen of een groeispurt passen. Regeldagen worden vaak genoemd rond tien dagen, drie weken, zes weken, drie maanden en zes maanden, en duren meestal een of twee dagen.

Het is verleidelijk om dat te lezen als te weinig melk. Juist het vele drinken geeft je lichaam het signaal dat er meer melk nodig is, en zo kan de aanmaak in een paar dagen meegroeien.

Ook het gevoel in je borsten kan in de loop van de weken veranderen, en het wisselt per dag. Kortere voedingen hoeven evenmin een tekort te betekenen: veel baby’s worden na de eerste weken handiger in drinken. De vraag of er genoeg melk is, beantwoord je daarom bij je baby: kijk naar de luiers en de groei.

De kolfopbrengst zegt niet alles

Kolf je weinig, dan is de schrik snel gemaakt. Toch is de hoeveelheid afgekolfde melk vaak minder dan wat een baby zelf uit de borst drinkt, en volgens de richtlijn kun je op basis van wat je kolft geen uitspraak doen over de werkelijke melkproductie.

Een kolfapparaat geeft ook andere prikkels dan je baby. De emotionele reactie op je kind ontbreekt, waardoor de melk minder makkelijk toeschiet.

Het getal in het flesje is dus geen meting van wat je baby drinkt. Wat een kolfsessie wel en niet laat zien, staat in hoeveel melk je per keer kolft.

Wat de productie echt verhoogt

Alles wat werkt, komt neer op hetzelfde mechanisme: meer vraag geeft meer aanbod. In de praktijk betekent dat:

• vaker aanleggen, ook ’s nachts. In de eerste weken zijn 8 tot 12 voedingen per etmaal heel gewoon, en de afgifte van prolactine is ’s nachts hoger dan overdag, dus ook de nachtvoedingen tellen mee;
• beide borsten aanbieden en de eerste goed leeg laten drinken. Houd je baby na de eerste borst even rechtop en bied daarna de andere aan; wil hij daarna nog meer, dan mag de eerste opnieuw;
• veel huid-op-huidcontact, ook buiten de voedingen om. Je baby bloot op je blote borst leggen helpt de melk toeschieten;
• iemand laten meekijken naar het aanleggen, bijvoorbeeld de kraamverzorgende of een lactatiekundige. Goed aanleggen bepaalt mede hoeveel melk er echt gedronken wordt, en voeden op de signalen van je baby staat in voeden op verzoek;
• kolven tussen de voedingen door, als je dat wilt. Zo raakt de borst extra leeg en kun je zorgen voor meer melk;
• goed voor jezelf zorgen. Eet gezond en drink voldoende, bijvoorbeeld door bij elke voeding zelf een glas water te pakken.

Wil je op het consultatiebureau precies kunnen vertellen hoe vaak er gedronken wordt, dan kun je voeding bijhouden in een app. ‘Hij drinkt tien keer per etmaal’ is daar een stuk bruikbaarder dan ‘volgens mij drinkt hij heel vaak’.

Borstvoeding op gang brengen in de eerste dagen

Sta je nog helemaal aan het begin, dan begint het opbouwen meteen na de bevalling. Je baby gaat bloot op jouw blote borst of buik, en veel baby’s gaan daar uit zichzelf naar de tepel op zoek.

Er is op dat moment al melk: colostrum, de moedermelk van de eerste dagen, met veel stoffen die je baby beschermen tegen ziekten. De hoeveelheden zijn klein, en dat past bij de maag van een pasgeboren baby, die ook klein is.

Door in de eerste dagen en weken vaak aan te leggen bouw je de productie op. Leg je je baby vaak aan, dan gaan je borsten vanzelf meer melk maken; in de eerste dagen vraagt een baby minstens 8 tot 12 keer per etmaal om drinken.

Kan je baby nog niet zelf aan de borst drinken, bijvoorbeeld omdat jullie na de bevalling niet bij elkaar zijn, dan kan kolven de productie op gang brengen. De verloskundige of kraamverzorgende helpt je daar dan bij.

Wat meestal niet helpt

Een paar adviezen gaan al jaren rond en houden meer tegen dan ze opleveren:

• Borstvoedingsthee of kruidenthee drinken om de productie te verhogen. Daarvan is niet aangetoond dat het helpt, en voor thee met venkel, kaneel of anijs geldt juist het advies om die tijdens de borstvoeding niet te nemen.
• Voedingen uitstellen om melk te sparen voor de volgende keer. Een volle borst remt juist de afgifte van prolactine, en daarmee de aanmaak.
• Op eigen houtje bijvoeden met flesvoeding omdat je twijfelt. De borst wordt dan minder geleegd, waardoor de vraag daalt en de aanmaak mee omlaag kan gaan; bespreek bijvoeden daarom eerst met het consultatiebureau of een lactatiekundige.
• De kolfopbrengst als meetlat nemen. Een kolf geeft andere prikkels dan je baby, en wat er in het flesje komt zegt weinig over wat er aan de borst gedronken wordt.

Als bijvoeden nodig is

Soms adviseert het consultatiebureau, de verloskundige of een lactatiekundige om bij te voeden, bijvoorbeeld omdat de groei achterblijft bij wat zij verwachten. Dat advies volg je, en het zegt niets over hoe je het als ouder doet.

Bijvoeden en borstvoeding kunnen naast elkaar bestaan. Wil je de aanmaak daarbij op peil houden, dan blijft aanleggen of kolven naast de fles van belang, omdat de aanmaak de vraag volgt.

Hoe je borst en fles combineert, staat in bijvoeden met de fles.

Wanneer neem je contact op, en met wie

Twijfel over je melkproductie is op zichzelf al een goede reden om te bellen. Dit is de volgorde, van rustig naar direct:

• Bespreek het deze week met het consultatiebureau of een lactatiekundige als je blijft twijfelen over je productie, als voeden pijn blijft doen of als aanleggen moeilijk blijft gaan. Je kunt je baby er ook tussendoor een keer laten wegen.
• Bel dezelfde dag de huisarts of het consultatiebureau als je baby duidelijk minder natte luiers heeft dan anders, of veel minder drinkt dan gewoonlijk, of als je het simpelweg niet vertrouwt.
• Bel direct de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenspoedpost, als je baby meer dan twaalf uur geen natte luier heeft gehad, suf is of moeilijk wakker te krijgen. Bij levensgevaar bel je 112.

Dat niet vertrouwen telt echt mee. Je hoeft niet eerst zelf vast te stellen wat er aan de hand is voordat je om hulp mag vragen.

Sommige baby’s hebben andere afspraken

Is je baby te vroeg geboren, had hij een laag geboortegewicht of is er een aandoening bekend? Dan gelden er vaak eigen afspraken over voeden, bijvoeden en wegen.

Die afspraken gaan voor op dit artikel. Volg altijd het advies dat jullie van de verloskundige, kinderarts of het consultatiebureau hebben gekregen.

Het omgekeerde kan ook

Sommige ouders maken juist meer melk dan hun baby drinkt, met volle, gespannen borsten en een heftige toeschietreflex.

Daar zit hetzelfde mechanisme achter, alleen de andere kant op. Wat je daaraan kunt doen, staat in juist veel te veel melk.

Hoe het met jou gaat

De twijfel of je genoeg maakt, raakt veel voedende ouders. Dat komt ook doordat je nergens een getal ziet: je kunt niet in milliliters kijken.

Veel ouders twijfelen terwijl de luiers en de groei gewoon kloppen. Dat gevoel zegt niets over hoe je het doet.

Laat je partner de vraag meedragen. Die kan de luiers tellen, het aantal voedingen bijhouden of het consultatiebureau bellen, ook als jij degene bent die voedt.

En leg de twijfel een keer goed voor aan een lactatiekundige of het consultatiebureau, in plaats van elke avond opnieuw te gaan zoeken met je baby op je arm. Zo’n gesprek is er ook voor deze vraag.

In de app: voeding bijhouden