Tandjes krijgen: wanneer ze komen en wat kan helpen

Het is halftwaalf ’s avonds, je baby heeft de hele dag op zijn vuist gebeten en nu blijft hij niet in bed. Iemand heeft vandaag gezegd dat het de tandjes wel zullen zijn.

Het eerste melktandje breekt bij de meeste kinderen door tussen de zes en negen maanden, meestal de twee middelste voortanden in de onderkaak. De leeftijd verschilt sterk: rond de eerste verjaardag hebben veel kinderen vier voortanden boven en vier onder, en er zijn kinderen die er dan nog geen enkele hebben.

Hieronder staat wat er aan het tandvlees te zien is, wanneer de tandjes komen, wat verlichting kan geven en wanneer je belt. Wat dit artikel niet kan, is vaststellen dat de onrust van vannacht bij jouw baby door een tandje komt.

Wat je aan het tandvlees kunt zien

Een tandje dat bijna doorkomt, is te zien en te voelen. Het tandvlees op die plek is dikker en gespannen, en er staat vaak een bleek of wit puntje. Voel je voorzichtig met een schone vinger, dan voel je een hard randje onder het tandvlees.

Daarnaast zijn er de dingen die je in dezelfde dagen merkt. Ze zeggen op zichzelf niet dat er een tandje doorkomt, en ze volgen geen vaste volgorde:

• Bijten op alles wat binnen bereik komt, ook op je vinger.
• Veel kwijlen, soms met een rode, geïrriteerde huid rond de mond.
• Onrustiger zijn, moeilijker in slaap komen en korter slapen.
• Minder trek in vast eten, of liever zuigen dan happen.

Wat een tandje wel en niet verklaart

Veel onaangename verschijnselen in het eerste levensjaar worden aan het krijgen van tanden toegeschreven, bijvoorbeeld diarree, luieruitslag en verhoging. Of dat terecht is, is niet duidelijk.

Praktisch betekent dat twee dingen. Het tandvlees is het enige dat je zelf kunt nakijken: zie en voel je daar niets, dan wijst er op dat moment niets op een doorbraak. En een klacht die op zichzelf reden is om te bellen, blijft dat ook als er tegelijk een tandje doorkomt.

Wanneer de tandjes komen, en in welke volgorde

Dit verschilt sterk per kind. De tabel geeft een richting, geen norm. De leeftijden komen uit de JGZ-richtlijn Mondzorg.

Als er rond de eerste verjaardag nog geen tandje is

Het melkgebit is rond tweeënhalf jaar compleet en telt dan twintig elementen: per kaak vier snijtanden, twee hoektanden en vier kiezen. Daarna gebeurt er jaren niets, tot het wisselen rond het vijfde of zesde jaar begint.

Er zijn ook kinderen die rond hun eerste verjaardag nog geen doorgebroken tandje hebben. Je hebt er daarom weinig aan om je kind met leeftijdsgenootjes te vergelijken. Wil je het navragen, dan is dat een gewone vraag voor het consultatiebureau.

Waarom poetsen nu al meetelt

Suikers en andere koolhydraten uit eten en drinken worden in de mond door bacteriën omgezet in zuur. Zakt de zuurgraad onder 5,5, dan lost er mineraal uit de tand op. Dat heet demineralisatie.

Dertig tot veertig minuten later is die zuuraanval geneutraliseerd en brengt het speeksel dat mineraal weer terug. Zolang afbraak en herstel in evenwicht zijn, gebeurt er niets. Wordt er de hele dag door gegeten en gedronken, dan komt de zuurgraad te weinig boven 5,5 uit en wint de afbraak.

Daar komen de twee adviezen vandaan die verderop staan. Fluoride uit tandpasta maakt het buitenste laagje van de tand, het glazuur, sterker, en het aantal eet- en drinkmomenten bepaalt hoeveel tijd het speeksel krijgt om te herstellen. Poets het eerste tandje daarom meteen mee, ook als het er nog maar één is.

Waarom het doorbreken zelf ongemak geeft, en waarom bijten daarbij lijkt te helpen, is niet vastgesteld. Een middel tegen de klachten is niet bekend. Hieronder staat wat je kunt doen om de dagen draaglijker te maken; het doorbreken zelf gaat op zijn eigen tempo.

Wat verlichting kan geven

Geef je baby iets om op te bijten. Een bijtring van stevig materiaal in de juiste maat, zonder losse onderdelen die af kunnen breken, geeft hem iets waarop hij kan drukken. Koel hem in de koelkast en niet in de vriezer: bevroren is hij hard, en het tandvlees is op die plek juist gevoelig. Kijk bijtringen regelmatig na op scheurtjes en gooi weg wat kapot is.

Houd de huid rond de mond droog. Bij veel kwijlen kan de huid rood en ruw worden. Het helpt om de kin te deppen in plaats van te wrijven, en een onparfumeerde, vette crème kan de huid beschermen tegen het natte kwijl.

Pas eten en drinken aan. Gaat happen moeizamer, dan kun je vaker kleine porties aanbieden en vaker drinken geven. Vanaf zes maanden is water daarbij de gewone keuze naast de melkvoeding; wanneer je baby water mag staat apart uitgelegd.

Geef extra troost. Als je hem vasthoudt, draagt en het gewone ritueel rond bedtijd aanhoudt, herkent je baby dat op een dag die verder anders loopt. Je stem en je armen zijn het vertrouwdst wat er is, en die kosten niets.

Als het na een kwartier niet rustiger wordt

Probeer één ding tegelijk en geef het ongeveer een kwartier. Wissel je in tien minuten tussen vijf hulpmiddelen, dan weet je achteraf niet wat er iets deed.

Wordt het niet rustiger, leg het hulpmiddel dan weg en draag je baby rond of leg hem veilig in bed. Blijft hij huilen en is hij niet te troosten, drinkt hij minder dan de helft van wat hij gewend is, of heeft hij meer dan twaalf uur geen natte luier gehad, dan is dat geen tandjesvraag meer. Bel dan de huisarts, ook als er tegelijk een tandje doorkomt.

Komt de onrust nachten achter elkaar terug terwijl er aan het tandvlees niets te zien of te voelen is, kijk dan breder dan de mond. Je ziet hetzelfde beeld bij een periode waarin het slapen verandert en bij wakkertijden die niet meer kloppen.

Tandjes en slapen

In de dagen rond een doorbraak kan je baby onrustiger slapen. Overdag is er afleiding, ’s avonds valt ongemak meer op. Meestal gaat het om een paar nachten en niet om weken. Noteer je de nachten kort in een baby tracker app waarin je slaap en onrust bijhoudt, dan zie je achteraf of het inderdaad om een paar nachten ging of dat het langer doorloopt.

Het helpt om het vertrouwde ritueel rond bedtijd aan te houden en extra troost te geven zonder de indeling van de nacht om te gooien. Zo hoef je later niets terug te draaien. Staat het tandje er en blijven de nachten slecht, leg het dan voor op het consultatiebureau.

Wat je beter niet gebruikt

Vier dingen die bij een baby niet passen, met de reden erbij:

• Mondgel of aanstipvloeistof met lidocaïne. Dit is alleen bedoeld voor kinderen ouder dan 4 jaar, omdat een kind zich erin kan verslikken.
• Een pijnstiller op eigen initiatief. Bij veel pijn in de mond wordt paracetamol genoemd, maar de hoeveelheid hangt af van leeftijd en gewicht; vraag dat na bij de huisarts of de apotheek.
• Een bijtketting of ander sieraad om de nek. Een koord om de hals van een baby kan ergens achter blijven haken, en kraaltjes kunnen losraken en in de mond komen.
• Een speen die in suiker of iets zoets is gedoopt. Dat wordt sterk afgeraden, omdat de suiker dan langdurig bij de tanden blijft.

Poetsen begint bij het eerste puntje

Zodra je het eerste puntje van een tandje ziet, begin je met poetsen. Het advies is twee keer per dag, met fluoridepeutertandpasta van 500 tot 750 ppm. Bij één of een paar tandjes is een halve centimeter genoeg; naar een hele centimeter ga je pas als er meer tanden en kiezen staan.

Voor kinderen van nul en één jaar wordt gerekend met twaalf seconden per tand. Met twee tandjes duurt het poetsen dus nog geen halve minuut. Vanaf een jaar of twee wordt het twee minuten, en tot ongeveer vijf jaar poetst de ouder zelf.

Daarna poetst je kind zelf en poets jij na. Dat wordt aangehouden van vijf tot twaalf jaar, met de aantekening dat een kind vanaf een jaar of tien zelfstandig kan poetsen, maar dat meekijken en aanmoedigen belangrijk blijven. Ook wordt de hele basisschoolperiode genoemd.

Poets in een vaste volgorde volgens de drie B’s: eerst de onderkaak aan de binnenkant, dan de buitenkant, dan bovenop, en daarna de bovenkaak in dezelfde volgorde. Leg je baby op de commode of neem hem op schoot met het hoofd gesteund, dan kun je in de mond kijken. Let erop dat de tandpasta wordt uitgespuugd zodra je kind dat kan; naspoelen is niet nodig.

Neem je baby mee naar de mondzorgpraktijk zodra het eerste tandje er is, bijvoorbeeld als je zelf voor controle gaat. Dat is sinds 2025 het advies: vroeg wennen maakt een bezoek later gewoner, en je krijgt het poets- en voedingsadvies voor je eigen kind te horen. Mondzorg voor kinderen tot 18 jaar zit in het basispakket, zonder eigen risico.

De fles, de beker en het gebit

’s Nachts maakt het lichaam minder speeksel, en juist het speeksel herstelt het glazuur na een zuuraanval. Een fles met melk, sap of limonade waaraan lang wordt gesabbeld, valt daardoor ’s nachts het zwaarst. Geef daarom geen eten of drinken mee naar bed en ’s nachts geen zuigfles. Water is na het laatste poetsen de enige uitzondering.

Vanaf een maand of zes kan je baby leren drinken uit een open beker. Vanaf ongeveer negen maanden is het advies om de anti-lekbeker, tuitbeker, rietjesbeker en zuigfles niet meer te gebruiken. Een fles die je nog geeft, wordt in één keer leeggedronken en gaat niet de hele dag mee.

Sap, aanmaaklimonade en diksap geef je het beste zo min mogelijk, omdat er vaak veel suikers en zuren in zitten en dat niet goed is voor de tanden. Daarnaast worden maximaal zeven eet- en drinkmomenten per dag geadviseerd, dat zijn drie maaltijden en maximaal vier tussendoortjes, en na het laatste poetsen alleen nog water. Voor de speen geldt: houd het gebruik beperkt en bouw op tijd af.

Wanneer je contact opneemt

Dat er een tandje doorkomt, sluit niets uit. De signalen bij de huisarts en de spoedpost staan zo op Thuisarts.nl, bij pijn in de mond en bij koorts; de eerste twee regels zijn onze doorverwijzing.

Speelde er al iets voordat dit begon, dan bel je eerder. Bij koorts zijn onder meer een ziekte van het hart of de longen, diabetes en een verminderde afweer een reden om direct contact op te nemen. Wanneer je bij koorts belt staat apart uitgelegd.

• Bespreek het op het consultatiebureau: je baby heeft rond de eerste verjaardag nog geen tandje, je twijfelt over het poetsen, of je wilt de onrustige nachten laten meekijken.
• Maak een afspraak bij de tandarts of mondhygiënist: je kind heeft kies-, tand- of kaakpijn, je ziet gele of bruine plekken op een tandje, of tandvlees dat rood en dik is en snel bloedt. Ook de eerste kennismaking bij het eerste tandje valt hieronder.
• Bel de huisarts: een dikke wang met koorts, weinig of niet drinken door de pijn, weinig of niet plassen door de pijn, kreunen, steeds huilen, suf worden of er ziek uitzien.
• Bel direct de huisarts of de huisartsenspoedpost: je baby is jonger dan drie maanden en heeft koorts van 38 graden of hoger, je kind wordt in korte tijd zieker, of je maakt je erge zorgen.

Hoe het met jou gaat

Deze weken kosten slaap, en daar komt bij dat je niet zeker weet of het een tandje is. Achteraf hoor je dat ook niet.

Zijn jullie met z’n tweeën, verdeel de nacht dan in blokken in plaats van om beurten op te staan, zodat er iemand vier of vijf uur aaneen slaapt. Schrijf een paar dagen op wat je ziet en hoe laat, dan heb je iets concreets voor het consultatiebureau in plaats van een gevoel.

Merk je dat het huilen je te veel wordt, leg je baby dan veilig in bed, ga even de kamer uit en kom na een paar minuten terug. Wat je doet als het huilen te veel wordt staat apart uitgelegd.

Terugzien of het echt die week was

Onrust, slecht slapen en veranderingen in het drinken leg je in BabyTracker vast als moment, en een tandje dat doorkomt zet je als mijlpaal of notitie in het dagboek. Zo zie je achteraf of de onrustige nachten echt samenvielen met die periode, of dat er iets anders speelde. De app zegt daarbij zelf niets over de oorzaak; jij ziet de feiten naast elkaar.

Bekijk mijlpalen en fotos