Wanneer mag een baby brood? Met korst vanaf 7 maanden

Je zit aan de lunch met je baby erbij en er gaat een hand naar je boterham. Je vraagt je af of brood al mag, en of een mond zonder tanden daar wel raad mee weet.

Brood kan zodra je baby aan de oefenhapjes gewend is: eerst kleine stukjes zonder korst, en vanaf zeven maanden juist mét korst, omdat bijten en sabbelen de mondspieren oefent. Wanneer een kind daaraan toe is, verschilt sterk; de leeftijden hieronder zijn richtpunten en geen grens.

Hieronder staat welk brood je kiest, wat erop kan, hoeveel zout er al in een boterham zit, en wanneer je belt.

Welk brood, en hoe je begint

Bruinbrood of tarwebrood zonder pitten en zaden is goed om mee te beginnen. Gaat dat goed, dan ga je geleidelijk over op volkoren. De reden voor die volgorde is dat de darmen van je kind stap voor stap aan vezels wennen; bij pasta en rijst geldt dezelfde volgorde, van wit naar volkoren. Pitten en zaden laat je in het eerste jaar liggen, want die zijn klein en hard.

Besmeer elke boterham dun met zachte margarine uit een kuipje. Die levert onverzadigd vet, en dun smeren scheelt bovendien plakken aan het gehemelte. Is het brood nog te droog, dan kun je het stukje even in wat borstvoeding of flesvoeding dopen.

Geef in het begin kleine stukjes in plaats van een hele snee, laat je kind rechtop en rustig zitten, en blijf erbij. Twijfel je of je kind een stuk goed kan kauwen, snijd het dan nog een keer doormidden.

Waarom de korst er juist wel op mag

Een zacht stukje brood is binnen een paar seconden weg, terwijl je kind op een korst minutenlang bezig blijft. Dat langzame sabbelen is niet iets wat je wegneemt, het is waar de korst voor bedoeld is.

Ook zonder tanden en kiezen bijt en sabbelt je kind met de kaken. Dat traint de mondspieren, en die spieren worden ook bij het praten gebruikt. Een korst geeft daarbij weerstand die geprakt eten niet geeft.

Daarom is het advies om de korst vanaf zeven maanden juist wél te geven, en niet om hem zo lang mogelijk weg te laten. Blijf er wel bij zitten, en let op hoe groot het stuk is dat je kind eraf krijgt.

Wat er op de boterham kan

Beleg is geen verplichting. In de eerste periode is dun besmeren met zachte margarine genoeg. Wil je wel beleggen, dan zijn dit geschikte keuzes:

• Pindakaas van honderd procent pinda, zonder stukjes en zonder toegevoegd zout of suiker. Zodra je kind brood eet, kan dit de wekelijkse pinda zijn.
• Notenpasta van honderd procent noten, zonder stukjes. Voor kinderen onder de vier jaar is dat de veilige vorm van noten.
• Gekookt of goed doorgebakken ei, fijngemaakt. Dat telt mee voor de wekelijkse gewenning aan ei.
• Geprakte avocado, banaan of aardbei, of een dun laagje hummus.
• Hüttenkäse of zuivelspread. Dat zijn de zuivelsoorten die bij broodbeleg voor baby’s passen; kaas van de kaasschaaf hoort er niet bij.
• Hüttenkäse wordt smakelijker met wat geraspte komkommer of reepjes paprika erdoor.

Smeer dun. Dik gesmeerde pindakaas plakt aan het gehemelte, en dat schrikt de eerste keer. Je kunt de pindakaas losser maken met een beetje warm water of er wat geprakt fruit door roeren; dan verdeelt hij zich over de snee in plaats van op één plek te blijven zitten.

Wissel het beleg over de week af. Zo proeft je kind meer smaken en krijgt het minder zout binnen, en eet het bij de opbouw van hapjes naar maaltijden steeds meer verschillende dingen.

Wat nog niet op de boterham kan

Een paar soorten beleg laat je in het eerste jaar liggen. Bij elk staat de reden erbij:

• Honing, in geen enkele vorm, tot de eerste verjaardag. In honing kunnen sporen van de botulismebacterie zitten, en de darmflora van een baby is nog niet af, waardoor die sporen in de darm kunnen uitgroeien. Infantiel botulisme komt in Nederland zeer zelden voor; het advies blijft toch om het niet te geven.
• Leverworst, leverpaté en smeerworst: veel zout, en veel vitamine A. Die worden voor jonge kinderen afgeraden.
• Bewerkt vlees zoals boterhamworst, ham en spek: veel zout, en het valt buiten de Schijf van Vijf.
• Harde kaas van de kaasschaaf, voorgesneden plakken kaas en zoute smeerkaas. Die worden tot vier jaar afgeraden, omdat er in vergelijking met ander beleg veel zout in zit. Meer daarover staat bij kaas voor een baby.
• Rauwmelkse kaas, rauwe vis en filet américain: hierin kunnen ziekmakende bacteriën zitten waar jonge kinderen extra gevoelig voor zijn.
• Zoet beleg zoals hagelslag, jam en chocoladepasta: veel suiker, en suiker en zuren zijn slecht voor het gebit dat net doorkomt.
• Hele noten en pinda’s, en pindakaas met stukjes. Hele noten worden onder de vier jaar afgeraden, omdat het gebit en de mondspieren dan nog niet zo ver zijn. Notenpasta zonder stukjes is de veilige vorm.

Hoeveel zout zit er al in een boterham

Zout is bij brood het punt waarop je let, en dat komt niet alleen door het beleg. In brood zit zelf al zout. Voor kinderen onder een jaar is er geen dagmaximum; het advies is om geen zout toe te voegen en zoute producten te beperken, omdat de nieren van jonge kinderen nog niet veel zout aankunnen. Vanaf een jaar staat er wel een getal.

Dit verschilt per merk en per snee. De tabel geeft een richting, geen norm. De porties zijn die van het Voedingscentrum zelf.

De snee brengt zelf al een derde tot een halve gram mee, en dat staat vast zodra je brood geeft. Een plak oude kaas legt daar ongeveer evenveel bovenop, en een voorsnee smeerkaas doet dat met een kwart van het gewicht. Pindakaas zonder toegevoegd zout en geprakte avocado brengen vrijwel niets mee, en mozzarella zit daartussenin: minder zout per gram dan kaas van de kaasschaaf, maar geen vrije keuze.

In de voorbeelddagmenu’s voor een kind van tien maanden zie je dat terug: daar staat notenpasta, pindakaas, avocado, banaan en zuivelspread op het brood, en geen plak van de kaasschaaf.

Hoeveel brood per leeftijd

In het begin is één stukje bij een eetmoment genoeg. Brood komt er dan naast de melk bij en vervangt die nog niet. Tussen acht en twaalf maanden verschuift dat: voor die periode gelden twee à drie melkvoedingen per dag, en er komen maaltijden voor in de plaats.

In drie van de vier voorbeelddagmenu’s voor een kind van tien maanden staat ’s ochtends een halve tot hele bruine boterham en ’s middags een hele, allebei met margarine uit een kuipje en eenvoudig beleg. Dat komt neer op ongeveer anderhalve tot twee boterhammen per dag. Het vierde menu begint met een bordje pap in plaats van brood. Bij de menu’s staat erbij dat niet ieder kind even veel eet en dat je kind niet alles hoeft op te eten.

Hoe de verhouding tussen melk en maaltijden over de maanden verloopt, staat in het voedingsschema per leeftijd. Geef bij het brood slokjes water uit een beker; dan oefent je kind meteen het drinken uit een beker. Wil je zuivel toevoegen, dan kan dat als yoghurt bij het eten; gewone melk als drank komt pas na de eerste verjaardag.

Beschuit, crackers en rijstwafels

Beschuit en soepstengels kunnen als afwisseling, zonder toegevoegd zout en suiker. Ze zijn droog en brokkelen, dus kleine stukjes en toezicht gelden hier net zo goed als bij brood.

Rijstwafels als dagelijkse gewoonte zijn af te raden. Uit voorzorg is het advies om kinderen niet elke dag rijst en rijstproducten te geven, omdat er relatief veel arseen in rijst kan zitten en jonge kinderen door hun lagere lichaamsgewicht kwetsbaarder zijn. Een enkele keer kan, afgewisseld met een reepje brood, groente of fruit.

Geroosterd brood en toastjes wachten tot het kauwen steviger is. Een zachte korst geeft mee onder de kaken; een geroosterde korst breekt in harde stukjes.

Als het brood niet lukt

Kokhalzen komt bij een beginnende eter vaak voor en ziet er heftiger uit dan het is. Je kind kucht, wordt even rood, blijft geluid maken en werkt het stukje zelf naar voren. Bij verslikken is er juist geen geluid: geen hoesten, geen huilen, geen adem. Dat verschil is de reden dat je erbij blijft zitten en niet met je vinger in de mond gaat zoeken.

Lukt een hapje na een paar minuten niet, houd het dan kort. Haal het weg, maak het eetmoment af met iets wat wel gaat, en bied het over een paar dagen opnieuw aan in een andere vorm: kleiner, dunner besmeerd, of even gedoopt in melk. Geef er niet te veel aandacht aan en probeer het een andere keer, eventueel anders bereid.

Wanneer je het voorlegt, hangt niet aan een leeftijd maar aan hoe lang het al zo gaat. Eet je kind rond het eerste jaar nog nauwelijks vast voedsel, verslikt het zich vaak, of gaat het kauwen na weken oefenen nog zichtbaar moeizaam, leg dat dan voor op het consultatiebureau. Zij kijken naar het hele eetpatroon en naar de groei, en niet naar één mislukte lunch.

Wanneer je contact opneemt

Wat je nu ziet aan je kind:

• Bespreek het op het consultatiebureau als brood na een paar weken niet op gang komt, als je kind rond het eerste jaar nog nauwelijks vast voedsel eet, of als je twijfelt over de groei.
• Maak een afspraak bij de huisarts als je kort na een nieuw soort beleg uitslag, veel spugen of buikklachten ziet. Stop dan met dat product tot je het hebt besproken. De actuele lijst met signalen van een mogelijke allergische reactie staat op Thuisarts.nl.
• Bel dezelfde dag de huisarts of buiten kantooruren de huisartsenspoedpost als je kind zich heeft verslikt en daarna blijft hoesten, piept of anders ademt, en bij benauwdheid meteen.
• Bel 112 als je kind geen geluid kan maken, niet ademt, blauw wordt of buiten bewustzijn raakt. Wat je in die minuten zelf kunt doen, staat stap voor stap bij VeiligheidNL op kinderveiligheid.nl; dat is eerstehulpinstructie en die geven wij hier niet.

Wat al gold voordat het begon:

Is je kind te vroeg geboren, zijn er bekende slikproblemen, of is er in het gezin een vastgestelde voedselallergie, overleg dan met het consultatiebureau of de huisarts voordat je nieuwe soorten beleg introduceert. Bij eczeem of aanleg voor allergie is het advies om pinda en ei juist vroeg te introduceren, in overleg met je arts of diëtist; hoe dat gaat, staat bij pinda en ei bij een baby.

Hoe het met jou gaat

Een eetmoment dat niet lukt, blijft langer hangen dan een eetmoment dat wel lukt. Veel ouders tellen mee hoeveel er in ging en leggen dat naast een schema. Bij de dagmenu’s staat erbij dat niet ieder kind even veel eet en dat een kind niet alles hoeft op te eten; wat er op één dag in gaat, schommelt sterk.

De lengte van het eetmoment bepaal je zelf. Houd een eetmoment kort, een minuut of twintig, ruim daarna af zonder er iets van te zeggen, en schrijf op wat je zag: wat je aanbood, wat eraf ging, en hoe het kauwen verliep. Door de voeding bijhouden in een app staan die notities bij het eetmoment zelf, zodat je later kunt terugzien wanneer het brood erbij kwam. Neem die aantekeningen mee naar het consultatiebureau, want daar wordt naar het patroon over weken gekeken.

Het broodmoment in het ritme

Zodra brood een vast eetmoment wordt, zie je in BabyTracker het dagritme veranderen: de lunchhap komt erbij, een melkvoeding valt af. Je ziet zo terug wanneer de lunchhap erbij kwam en welke melkvoeding wegviel, en dat kun je meenemen naar het consultatiebureau.

Bekijk voeding bijhouden