Wanneer mag een baby vis? Vanaf de eerste hapjes, goed gegaard

Je staat op vrijdag bij het visschap met een moot zalm in je hand en je vraagt je af of daar ook een stukje van naar het bordje van je baby kan. Dat kan: goed gegaarde vis past vanaf de eerste hapjes, fijngeprakt en zonder graten.

Voor jonge kinderen geldt een kleine hoeveelheid van ongeveer 50 tot 70 gram vis per week. Voor een volwassene is het advies 100 gram per week, bij voorkeur een vette soort zoals zalm, forel of haring. Rauwe vis blijft eraf, ook na het eerste jaar, en kant-en-klare gerookte vis geef je een baby niet.

Hieronder staat waarom die hoeveelheid voor een klein kind lager ligt, welke soorten je kiest, hoe je de graten eruit houdt, en wat je doet als je baby de vis er weer uitduwt.

Hoeveel vis, en waarom het minder is dan voor jou

Voor volwassenen is het advies 100 gram vis per week. Voor jonge kinderen houdt het Voedingscentrum het op ongeveer 50 tot 70 gram per week, dus ruwweg de helft van een gewone portie. Verspreid over een week is dat voor een baby die net begint nog altijd meer dan er in de praktijk in gaat.

Die lagere hoeveelheid komt door het lichaamsgewicht. Door milieuvervuiling kunnen er in vis kleine hoeveelheden schadelijke stoffen zitten: methylkwik, dioxines, PCB’s en PFAS. Een jong kind weegt weinig, dus dezelfde hap vis levert per kilo lichaamsgewicht meer van die stoffen op dan bij jou.

Naast de hoeveelheid staat een tweede regel: wissel af tussen soorten. Dat is zo omdat vooral in vette vis schadelijke stoffen kunnen zitten, en door te wisselen krijgt je baby van één zo’n stof minder binnen. Je kind heeft er meer aan dat het elke week vis eet dan dat het die kleine hoeveelheid schadelijke stoffen binnenkrijgt.

Vis levert eiwit, jodium en vitamine B12, en vette vis daarnaast visvetzuren en vitamine D. Aan de vitamine D-druppels verandert dat niets: het advies blijft 10 microgram per dag tot vier jaar, ook in een week met vis. Zie vitamine K en D.

Welke vis je kiest

De tabel hieronder gaat over de soort. Wissel af tussen de bovenste rijen en laat de onderste liggen.

Twijfel je bij het schap, dan is dit de korte versie: gegaard van de viskraam of uit de diepvries kan, rauw en voorverpakt gerookt blijft eraf, en grote roofvis laat je liggen.

De zwangerenlijst is geen babylijst, maar de reden erachter is dezelfde: dioxine, kwik of PFAS. Makreel, sardine, tonijn en paling staan erop, en makreel is bovendien overbevist. Voor een klein kind dat toch al afwisselt, liggen ze daarom niet voor de hand als vaste keuze. Garnalen en krab staan er ook op, terwijl ze gegaard in de Schijf van Vijf gewoon meetellen; ook daar is afwisselen het antwoord. Voor tonijn staat het uitgebreide antwoord in mag een baby tonijn.

Zout is bij vis het punt om even op te letten. Gerookte vis, haring en ansjovis zijn voor de houdbaarheid gezouten, en bij vissticks en gepaneerde vis staat het zout op het etiket. Voor kinderen van 1 tot en met 3 jaar geldt maximaal 3 gram zout per dag, en aan het eten van een baby voeg je helemaal geen zout toe.

Waarom rauwe en gerookte vis eraf blijven

Kant-en-klare gerookte vis, zoals gerookte zalm uit een pakje, staat op de lijst met producten die je een baby beter niet geeft. De reden is de listeriabacterie, en die geldt ook voor een pakje dat gekoeld ligt, dicht zit en nog lang houdbaar is.

Anders dan de meeste bacteriën groeit listeria door in de koelkast. Bij 4 graden gaat dat langzamer dan bij 7 graden, maar het gaat door. In een product dat wekenlang gekoeld ligt en dat je daarna koud eet, krijgt de bacterie dus tijd, en je ziet, ruikt en proeft er niets van. Jonge kinderen zijn extra gevoelig voor ziekmakende bacteriën.

Daarom werkt verhitten: listeria overleeft temperaturen boven de 75 graden niet. Gerookte zalm die door en door meebakt in een ovenschotel kan wel op het bordje, en hetzelfde pakje koud uit de koelkast niet.

Voor rauwe vis geldt dezelfde reden, en die regel stopt niet bij één jaar: rauwe vis staat ook bij wat je een dreumes of peuter nog niet geeft. Voorverpakte gerookte vis staat op de babylijst en wordt op de lijst voor dreumes en peuter niet apart genoemd.

Listeriabesmetting is zeldzaam. Het gaat om ongeveer 70 tot 100 bekende gevallen per jaar in heel Nederland, over de hele bevolking. De gevolgen kunnen wel ernstig zijn, en daarom staat het advies zo stellig.

Geef je borstvoeding, dan gelden voor jouw eigen bord andere afwegingen dan voor het bord van je baby; die staan in wat je zelf beter niet eet bij borstvoeding.

Zo maak je een visportie klaar

Die 50 tot 70 gram per week haal je het makkelijkst met één vaste visdag, bijvoorbeeld de vrijdag. Zo kan zo’n avond eruitzien:

1. De avond ervoor leg je een moot uit de diepvries afgedekt op een bordje in de koelkast. Daar ontdooit hij langzaam en blijft hij koud genoeg.
2. Gaar de vis door en door: hij is dan niet meer glazig en valt uit elkaar. Hoe lang dat duurt hangt af van de dikte, ruwweg 3 tot 10 minuten in de pan en 15 tot 20 minuten in de oven.
3. Schep de babyportie eruit vóór het zout, de bouillon en de saus erbij gaan. De nieren van jonge kinderen kunnen nog weinig zout verwerken.
4. Prak de portie op een bord fijn en strijk er met je vingers doorheen. Warme vis valt in plakjes uiteen, en een graatje voel je dan meteen.
5. Meng de eerste keren een lepel vis door een groente die je baby al kent. Losse zachte stukjes op het bordje kunnen een paar weken later alsnog.

Op de verpakking staat soms graatarm of graatvrij, en dat is niet hetzelfde. Graatarm betekent dat er nog graatjes in kunnen zitten; graatvrij betekent dat vrijwel alle graatjes eruit zijn gehaald. Bij zalm loopt midden door de moot vaak nog een rij fijne graatjes, die je er met je vingers of een pincet uit trekt.

Het helpt om erbij te blijven terwijl je kind eet en het rustig te laten zitten, want verslikken gaat snel en zo kun je meteen helpen. Diepvriesvis is verder net zo goed als verse vis, en een moot meekoken met de gezinsmaaltijd is de makkelijkste route; zie ook het voedingsschema.

Advies dat is vervallen

Een paar regels die veel ouders nog kennen, gelden niet meer. Ze staan hier omdat ze op verjaardagen en in oudere boekjes nog rondgaan.

• Vis en nitraatrijke groente in dezelfde maaltijd zou niet kunnen. Dat advies is afgeschaft: het RIVM zag geen grotere kans op kanker op de korte of lange termijn. Vis met spinazie of andijvie kan gewoon.
• Baby’s zouden nitraatrijke groente maar beperkt kunnen eten. Ook dat geldt niet meer: baby’s kunnen alle groenten uitproberen, ook andijvie, rode bieten, bleekselderij en spinazie.
• Een graat wegwerken met een korst brood of een lepel rijst is een oud huismiddel. Vastzittend eten bij een kind duw je nooit zelf naar de maag; dat gebeurt in het ziekenhuis met een kijkonderzoek.

Als je baby de vis niet wil

Vis heeft een uitgesproken geur en een structuur die anders aanvoelt dan een gladde puree. Duwt je baby de eerste hap er weer uit, dan proeft hij vooral iets wat hij nog niet kent.

Blijft het bij één hap, laat het dan bij één hap. Een kind heeft soms wel tien keer proeven nodig voordat het aan een smaak gewend is, en dwang werkt bij het aanleren van nieuwe smaken averechts. Ruim het bordje op zonder er iets van te zeggen en bied het de week erna opnieuw aan.

Lukt het na een week of vier nog niet, verander dan één ding tegelijk. Neem een mildere soort zoals kabeljauw of schol in plaats van zalm, of meng een kleinere hoeveelheid door een groente die je baby al kent. Gekookte, gebakken en in de oven bereide vis voelt in de mond alle drie anders aan.

Weigert je kind maandenlang elke vorm van vis, of eet het meer in het algemeen weinig, bespreek dat dan op het consultatiebureau. Daar kijken ze naar het hele eetpatroon, en vis is één onderdeel daarvan.

Vis en allergie

Vis is een van de voedingsmiddelen die een allergie kunnen geven. Vis, schaaldieren en schelpdieren staan in dezelfde rij als melk, ei, noten, soja, sesamzaad en tarwe.

Het advies om vroeg te beginnen en daarna vol te houden gaat over pindakaas en ei, vóór acht maanden. Voor vis is er geen aparte introductieregel, en er is ook geen reden om ermee te wachten: gegaarde vis kan vanaf de eerste hapjes. Wat wel helpt: geef vis overdag, zodat je een reactie op tijd ziet.

Bij een voedselallergie komen de klachten meestal kort na het eten. Het gaat om jeuk of een branderig gevoel in mond en keel, vlekjes of bulten op de huid, hoesten of piepen, buikpijn, misselijkheid, overgeven en diarree. Zie je zoiets na vis terugkomen, overleg het dan met de huisarts.

Heeft je kind ernstig eczeem of een bekende voedselallergie, dan is vroeg kennismaken met verschillende soorten voeding juist extra belangrijk; daarbij gaat het om starten vóór zes maanden. Overleg dat eerst met de behandelend arts of de diëtist.

Wanneer neem je contact op?

Bel direct de huisarts, de huisartsenspoedpost of 112 als je kind na het eten opeens moeilijk ademt of piept bij het ademen, plotseling een hese stem heeft, een dikke tong of keel krijgt, duizelig wordt of flauwvalt, of klachten krijgt die je herkent van een eerdere erge allergische reactie. Heeft je kind een allergiepen, gebruik die dan en bel daarna meteen.

Bel dezelfde dag de huisarts als je denkt dat er een graat is blijven steken, bijvoorbeeld omdat je kind kwijlt, pijn in de hals heeft, blijft hoesten of niet meer wil slikken. Vastzittend eten wordt bij kwijlen en pijn in de hals binnen twee uur weggehaald, en zonder die klachten binnen 24 uur; je duwt het nooit zelf naar de maag.

Maak een afspraak bij de huisarts als je kind steeds dezelfde klachten krijgt na vis en je wilt uitzoeken waar dat vandaan komt. Houd dan één of twee weken een voedingsdagboek bij; dat is ook wat de huisarts als eerste vraagt.

En met gewone twijfel over soorten, hoeveelheden of een kind dat vis blijft weigeren, kun je terecht op het consultatiebureau, ook als er verder niets aan de hand is.

Hoe het met jou gaat

Vis is één regel in een lijst die in het eerste jaar snel lang wordt: zout, honing, rauwe melk, allergenen, hoeveelheden en soorten. Veel ouders raken daar een keer het spoor in kwijt, en dat zegt niets over hoe je het doet. Wat er al is gegeven hoef je trouwens niet uit je hoofd te weten: met voeding bijhouden in een app zie je later terug welke soorten al voorbij zijn gekomen.

Er valt hier ook niets in te halen. Slaat de visdag een keer over, dan pak je hem de week erna op; het advies gaat over een gemiddelde over langere tijd. Merk je dat het eten thuis al weken spanning geeft, leg het dan voor op het consultatiebureau of bij de huisarts. Geef ook aan wie er oppast door wat er die week al is gegeten, dan hoeft niet één iemand alles te onthouden.

De visweek bijhouden

Een vaste visdag onthoudt niemand vanzelf. In BabyTracker zie je zo terug wanneer de laatste vishap was, en welke soort in de smaak viel.

Bekijk voeding bijhouden