Hoe maak je een fles klaar, en hoe geef je hem rustig?

Het is half twee ’s nachts, je staat in de keuken met een huilende baby op je arm, en de kleine letters op het pak zijn nu onleesbaar. Je weet alleen nog dat er iets met de temperatuur was.

Verwarm koud kraanwater tot 30 tot 35 graden, doe daarna pas het poeder erbij, en gooi weg wat na de voeding overblijft. Koken hoeft niet: in Nederland is ook ongekookt kraanwater veilig om flesvoeding mee te maken.

Hoeveel er per voeding in gaat, verschilt sterk per kind. Hieronder staan het stappenplan, de hoeveelheden, wat je doet als een voeding niet loopt, en wanneer je belt.

Hoe warm het water gaat, en welk water je gebruikt

Het water in de fles gaat niet warmer dan 30 tot 35 graden. Er is een controle die je in het donker kunt doen: een druppel op de binnenkant van je pols, en als het ongeveer even warm voelt als je huid, is de temperatuur goed. Is het heter, laat het dan eerst afkoelen.

Op veel pakken kunstvoeding staat dat je het water eerst kookt. Voor Nederlands kraanwater is dat niet nodig. Wat op het pak staat over de verhouding tussen water en poeder blijft wel leidend, want die verschilt per merk. Neem koud water uit de kraan en geen warm, omdat leidingen bij warm water iets meer metalen kunnen afgeven.

Er zijn drie situaties waarin kraanwater niet de eerste keuze is. Heb je loden leidingen in huis, laat die dan vervangen en gebruik tot die tijd mineraalwater waarop staat dat het geschikt is voor het maken van flesvoeding; dat betekent dat er weinig nitraat, nitriet, natrium en fluor in zit. Zijn je leidingen of kranen nieuw, laat de kraan dan de eerste 3 maanden even doorstromen voordat je water aftapt. En water uit een privébron, zoals een eigen put, gebruik je niet, omdat daar te veel nitraat in kan zitten.

Stap voor stap een fles klaarmaken

Houd deze volgorde aan. Hij is elke keer hetzelfde, zodat je om drie uur ’s nachts niets meer hoeft te bedenken.

1. Was je handen en zorg dat de fles en de speen schoon zijn.
2. Kijk op de verpakking hoeveel water en hoeveel poeder bij elkaar horen; die verhouding verschilt per merk.
3. Vul de fles met koud kraanwater en doe er nog geen poeder in.
4. Verwarm het water tot 30 tot 35 graden, met een flessenwarmer, een pan met warm water of de magnetron.
5. Voeg het poeder toe met de maatschep uit het pak, zonder kop erop en zonder extra schepje.
6. Schud de fles rustig tot het poeder helemaal is opgelost.
7. Controleer de temperatuur met een druppel op de binnenkant van je pols; ongeveer even warm als je huid is goed.
8. Laat je kind niet langer dan een half uur uit de fles drinken en gooi weg wat overblijft.

Waarom het water eerst warm gaat en het poeder daarna

Je verwarmt in de keuken eerst kaal water en mengt het poeder er pas op het laatste moment door. Dat voelt omslachtig, want je zou de hele fles in één keer kunnen opwarmen en dan maar één keer hoeven wachten.

Waarom deze volgorde beter is dan de omgekeerde, staat nergens uitgelegd. Wat er wel staat, is waarom het stappenplan nauw komt: baby’s hebben een zwakke weerstand, worden sneller ziek van schadelijke bacteriën dan volwassenen, en pasgeborenen zijn daarin het kwetsbaarst. Door deze volgorde staat de klaargemaakte melk alleen tijdens de voeding zelf op drinktemperatuur.

Je verwarmt zo water en nog geen melk. Daarom mag de magnetron hier ook. Hij is een van de drie manieren, op hoogstens 600 watt: 25 seconden voor 90 milliliter, 35 voor 120, 45 voor 150 en 55 voor 180. Schud de fles tussendoor een keer en na het verwarmen zachtjes, zodat de warmte zich goed verdeelt.

Vooraf klaarmaken en bewaren

Flessen vooruit klaarmaken mag, binnen grenzen. Houd hoogstens twee flessen tegelijk aan: maak ze op dezelfde manier klaar maar sla het verwarmen over, zet ze meteen achterin de koelkast bij 4 graden, en bewaar ze niet langer dan 8 uur. Achterin blijft de melk het best gekoeld; in de deur schommelt de temperatuur bij elke keer openen.

Zo’n koude fles verwarm je vlak voor de voeding met een flessenwarmer of een pan met warm water, en je schudt hem daarna zachtjes om de warmte te verdelen. De magnetrontijden hierboven gelden voor een fles met water, niet voor melk die al klaar is.

Melk waar je baby uit gedronken heeft, bewaar je niet, ook niet in de koelkast en ook niet voor een half uur later. Wat er na de voeding in de fles zit, gaat weg.

Flessen en spenen schoonmaken

Steriliseren is voor een gezonde baby niet nodig; wassen in heet sop of in de vaatwasser is genoeg. Dat scheelt een apparaat op het aanrecht en een handeling per voeding. Voor het eerste gebruik van een nieuwe fles volg je wat de fabrikant op de verpakking zet.

Spoel de fles, de ring en de speen direct na het voeden om met koud water, was ze daarna in heet sop met een flessenborstel of in de vaatwasser op een volledig programma, spoel na met warm water zodat er geen zeepresten achterblijven, en laat alles ondersteboven drogen op een droge, schone doek. Dat omspoelen meteen na de voeding scheelt het meeste werk, want opgedroogde melk krijg je veel moeilijker uit de rand van de speen en de hoeken van de fles.

Hoeveel gaat erin, en hoe vaak

Dit verschilt sterk per kind. De getallen hieronder geven een richting, geen norm.

Het Voedingscentrum houdt ongeveer 150 milliliter per kilo lichaamsgewicht per etmaal aan. Een kind van 5 kilo komt daarmee op ongeveer 750 milliliter per dag, bijvoorbeeld tien flesjes van 75 milliliter of negen van 80 tot 85. Dat is een richtlijn en geen wet, en je kind geeft zelf aan hoe vaak en hoeveel het wil drinken. Hoeveel milliliter er per leeftijd ongeveer in gaat, staat in het voedingsschema per leeftijd.

Het aantal voedingen loopt met de leeftijd terug. De eerste dagen vraagt een baby ongeveer 10 tot 12 keer per etmaal om drinken, de eerste weken ongeveer 10 keer, en rond zes maanden willen de meeste baby’s ongeveer 6 flessen per dag. Daartussen zit geen vaste trap: de tijd tussen de voedingen groeit vanzelf. Hoe die opbouw loopt, staat in wanneer er 4 uur tussen de voedingen mag.

Kijk liever naar een paar dagen dan naar één voeding. Tekenen dat een baby genoeg drinkt zijn ongeveer zes natte luiers per etmaal, in de eerste weken naast twee tot vijf poepluiers, en daarna goede groei, zes natte luiers en een levendige indruk samen. In de eerste zes maanden komt er gemiddeld ongeveer 150 gram per week bij, en na de dip vlak na de geboorte is het geboortegewicht meestal na twee weken terug. Meer daarover staat in natte luiers tellen en de groeicurve.

Drinkt je kind structureel duidelijk minder dan die richting maar groeit het gewoon door, leg dat dan voor op het consultatiebureau. Zij kijken naar de curve van jouw kind en niet naar het gemiddelde.

Rustig voeden: houding, hoek en tempo

Een voeding duurt bij veel baby’s ongeveer 20 tot 30 minuten. Gaat de fles er structureel veel sneller doorheen, dan is dat een reden om naar de houding en de speen te kijken. Een fles kan namelijk leeg zijn voordat een kind doorheeft dat het genoeg heeft gehad.

Leg of zet je baby een beetje rechtop en naar je toegedraaid, met het hoofd in de kom van je elleboog zodat je arm steun geeft tussen de schouderbladen. Zo kan hij slikken zonder te strekken, en zie je zijn gezicht in plaats van de streepjes op de fles. Wissel per voeding of halverwege van arm; dat helpt een voorkeurshouding voorkomen.

Leg de speen rustig op het gootje tussen neus en bovenlip. Je baby opent dan vanzelf zijn mond met de tong laag en hapt zelf toe, met de lippen naar buiten gekruld om het brede deel van de speen. Dat scheelt duwen.

Houd de fles bijna horizontaal, net zo ver gekanteld dat er altijd melk boven het gaatje van de speen staat. Staat er lucht boven het gaatje, dan hapt je kind lucht mee. Staat de fles te steil, dan komt de melk sneller dan hij aankan.

Het gaatje in de speen bepaalt de snelheid: bij een gulzige drinker past een speen met een klein gaatje, bij een langzame drinker een speen met een groter gaatje of meerdere gaatjes. Maak zelf geen gaatjes bij. Siliconen en latex spenen zijn allebei veilig, want alle spenen moeten volgens de wet veilig zijn; siliconen kan wel scheuren, dus controleer die spenen regelmatig op beginnende scheurtjes.

Je baby laat zelf merken dat hij genoeg heeft: hij draait zijn hoofd weg, laat melk uit de mondhoeken lopen, maakt onrustige bewegingen met zijn handen en hapt niet meer gretig toe. Laat de fles dan staan, ook als er nog milliliters in zitten. Tussendoor even boeren helpt om ingeslikte lucht kwijt te raken; blijft het boertje uit, dan hoeft dat geen probleem te zijn. Zie als je baby niet boert en spugen en krampjes.

Wat vaak niet helpt

Vier gewoontes die veel rondgaan en die je kunt laten:

• Een extra schepje poeder of een schepje met een kop erop. Dat is schadelijk voor je baby: de melk wordt daarmee geconcentreerder dan de verhouding op het pak.
• Het water eerst koken omdat het op het pak staat. Voor Nederlands kraanwater is dat niet nodig, en ’s nachts kost het je alleen wachttijd.
• De magnetron helemaal mijden. Dat advies gaat nog rond en het slaat op melk die al klaar is; de magnetron kan juist wel gebruikt worden om het water te verwarmen, voordat het poeder erin gaat.
• De fles ergens tegenaan laten rusten zodat je kind zelf drinkt. Je ziet dan de tekenen niet waaraan je merkt dat het tempo te hoog ligt of dat hij klaar is.

Als een voeding niet loopt

Loopt een voeding vast, ga dan één ding tegelijk na in deze volgorde. Geef elke stap één voeding de tijd, en verander niet twee dingen tegelijk, want dan weet je achteraf niet wat het deed.

Fronst je baby, loopt er melk langs de mondhoek, slikt hij meerdere keren achter elkaar of ademt hij kort achter elkaar in? Dat zijn de tekenen dat het tijd is voor een pauze. Zet de fles rechtop, wacht een halve minuut en begin opnieuw met de fles vlakker. Blijft het na twee of drie pogingen zo gaan, probeer dan bij de volgende voeding een speen met een kleiner gaatje.

Is de fles binnen tien minuten leeg? Kijk dan eerst naar de houding en de hoek van de fles, en pas daarna naar de speen. Kijk dus eerst kritisch naar de voedhouding, en klopt die, kies dan een speen met een kleiner gaatje of las om de twintig slokken een kleine pauze in.

Hapt je baby niet toe of duwt hij de speen weg? Stop met aanbieden, houd hem een paar minuten rechtop tegen je schouder en probeer het daarna nog één keer. Een half uur is de tijd die geldt voor het drinken uit één fles; is de fles dan nog niet leeg, dan kun je beter stoppen, en wat erin zit gaat weg.

Gebeurt dit bij meerdere voedingen achter elkaar en drinkt je kind duidelijk minder dan gewoonlijk, dan is dat het moment om te bellen. De grenzen staan hieronder.

Onderweg en ’s nachts

Onderweg neem je geen klaargemaakte fles mee, want klaargemaakte flesvoeding hoort in de koelkast. Neem in plaats daarvan deze drie dingen mee:

• Het afgemeten poeder in een droog doseerdoosje, met een vakje per voeding.
• Gekookt water in een thermosfles; dat koelt binnen enkele uren af tot warm water.
• Een flesje koud water om mee te mengen als het hete water nog te warm is.

Daar komt in de praktijk bij wat je zelf al kent: een schone fles met speen en dop, een reservespeen, een spuugdoek, een extra setje kleren en een zak voor de vuile spullen.

De nacht loop je één keer door en daarna staat het. Om tien uur ’s avonds zet je klaar: koud water afgemeten in de fles, het poeder apart in een droog doosje, een schone speen met dop, een spuugdoek en een klein lampje. Om drie uur doe je alleen nog het lampje aan, verwarm je het water, schud je de fles zachtjes, doe je het poeder erbij, schud je rustig tot het is opgelost en druppel je op je pols. Dat kost een paar minuten en geen enkele beslissing.

Een tweede manier: maak de flessen voor de nacht ’s avonds klaar, hoogstens twee, en zet ze koud achterin de koelkast. Dan hoef je ’s nachts alleen nog te verwarmen, zolang je ze binnen 8 uur gebruikt. Geven jullie samen de flessen, verdeel de nacht dan vooraf in blokken. Dat werkt rustiger dan elke keer allebei wakker worden en ter plekke overleggen.

Combineren met borstvoeding

Een deel van de gezinnen geeft borst en fles naast elkaar, als keuze vooraf of gaandeweg zo gegroeid. Wil je borstvoeding blijven geven, houd er dan rekening mee dat een vervangen voeding invloed heeft op de productie: melkaanmaak werkt op vraag en aanbod, dus kolven op dat moment houdt de vraag gelijk. In de eerste weken is het meestal verstandig de borstvoeding eerst goed op gang te laten komen; vraag de kraamzorg of een lactatiekundige naar jouw situatie.

Hoe snel een kind wisselt tussen borst en fles, verschilt per kind, en er is geen termijn voor te geven. Je kunt de eerste flessen door iemand anders laten geven; of dat verschil maakt, merk je vanzelf. Leg vast wat je gaf, vooral wanneer meerdere mensen voeden, anders weet aan het eind van de dag niemand welk deel borst was en welk deel fles. Door de voeding bijhouden in een app ziet iedereen die meevoedt hetzelfde overzicht, ook als jullie elkaar die dag nauwelijks spreken.

Hoe je de voedingen verdeelt en wat bijvoeden met je melkproductie kan doen, staat uitgebreider in borstvoeding en flesvoeding combineren.

Wanneer neem je contact op?

De meeste flesvragen zijn praktisch en kunnen wachten tot het volgende bezoek. Er zijn drie niveaus, elk met een eigen instantie.

Leg het voor op het consultatiebureau als je kind structureel veel minder drinkt dan de richting hierboven maar wel groeit, als je twijfelt over de groeilijn, als je kind telkens opnieuw grote hoeveelheden spuugt, of als je van soort voeding wilt wisselen omdat je een allergie of intolerantie vermoedt. Wissel dat niet op eigen houtje: er zit meer aan vast dan de keuze in het schap.

Bel dezelfde dag de huisarts of de huisartsenspoedpost als je denkt dat je kind uitdroogt en het veel minder drinkt dan normaal, minder dan de helft, of meer dan 12 uur geen natte luier heeft gehad. Datzelfde geldt bij een bekende hartziekte, een bekende nierziekte of medicijngebruik voor een andere ziekte.

Bel meteen de huisarts of de huisartsenspoedpost als je baby jonger is dan 3 maanden en koorts heeft, dus 38 graden of hoger, ook als het drinken gewoon gaat. Denk je dat je kind uitdroogt en is het jonger dan 3 maanden, dan geldt hetzelfde: meteen bellen. En bel meteen als je baby minder of niet reageert als je iets zegt, moeilijk wakker te krijgen is, in de war lijkt of flauwvalt. Zie ook koorts en wanneer je belt.

Houd bij het bellen de gegevens van de afgelopen 24 uur bij de hand: hoeveel voedingen, hoeveel milliliter en hoeveel natte luiers. Hoe je dat bijhoudt zonder er werk van te maken, staat in een babydagboek bijhouden.

Hoe het met jou gaat

Flesvoeding geven is ’s nachts opstaan, water verwarmen, voeden, afwassen en dat maandenlang. Veel ouders komen op een punt dat het niet meer gaat: moe tot in je botten, ongerust of je het wel goed doet, schuldig omdat het niet lukt, en soms boos op een kind dat daar niets aan kan doen. Die vier horen bij dit werk en zeggen niets over jou als ouder.

Wat je concreet kunt doen: verdeel de nacht vooraf in blokken in plaats van om beurten wakker te worden, en plan overdag één blok van drie uur aaneengesloten slaap in, ook als de rest van de dag daardoor schuift. Zet ’s avonds klaar wat je ’s nachts nodig hebt, zodat je om drie uur alleen nog handelingen doet en geen beslissingen.

Lukt het even niet en blijft je baby huilen: leg hem veilig op zijn rug in bed, ga de kamer uit en kom na een paar minuten terug. Blijft dit terugkomen, praat er dan over met het consultatiebureau of de huisarts. In als het huilen je te veel wordt staat waar je terechtkunt.

Hoeveelheden vastleggen zonder gedoe

Het aantal milliliters onthouden lukt niemand na drie gebroken nachten. In BabyTracker vul je bij een flesvoeding de hoeveelheid en de tijd in, tijdens de voeding of achteraf. Over de week zie je hoeveel er per dag inging en op welke tijden, precies het getal waar het consultatiebureau naar vraagt. Geef je borst en fles door elkaar, dan blijven die apart zichtbaar in het overzicht.

Bekijk voeding bijhouden