Van drie naar twee naar één dutje: wanneer is je baby eraan toe?

Als je baby tijdens een vertrouwd slaapmoment steeds blijft spelen of protesteert, kan je kind aan minder dutjes toe zijn. Rond zes maanden doen veel baby’s twee of drie slaapjes overdag en rond negen maanden meestal twee. Tussen 12 en 18 maanden gaan de meeste kinderen over naar één middagslaapje.

Het moment waarop dat gebeurt, verschilt sterk per kind: sommige kinderen slapen met anderhalf jaar al niet meer overdag, andere doen dat tot en met hun vierde jaar. Hieronder staat hoe je een echte overgang herkent, hoe je hem in stapjes maakt, en wanneer je het consultatiebureau belt.

Wat je merkt als een dutje eraan gaat

Een overgang kondigt zich meestal over meerdere dagen aan, en vaak met meer dan één van deze tekens:

• Eén dutje mislukt dagenlang: je kind ligt wakker, speelt in bed of protesteert, terwijl het daarvoor vlot in slaap viel.
• Het laatste slaapje van de dag schuift de bedtijd steeds verder naar achteren.
• De nacht wordt onrustiger of korter, terwijl er overdag gewoon geslapen wordt.
• Je kind komt de middag of avond ineens redelijk door zonder het gemiste dutje.

Let vooral op dat laatste teken. Een verkoudheid, een tandenperiode of een onrustige week kan dutjes ook verstoren, maar dan is je kind zichtbaar moe; bij een echte overgang kan het de langere wakkere tijd aan. Ook een slaapregressie gaat meestal vanzelf weer over, zonder dat het aantal slaapjes verandert.

Twijfel je, verander dan nog niets. Een verstoring gaat meestal vanzelf weer over, terwijl de tekens van een echte overgang aanhouden en sterker worden. Wat je achteraf lastig terughaalt, is hoeveel dagen een slaapje nu echt misging; door de dutjes van dag tot dag te noteren, bijvoorbeeld met slaap bijhouden in een app, zie je dat later in één oogopslag terug. Je verliest dus niets met even afwachten.

Wat gebruikelijk is, in cijfers

De tabel geeft een algemeen beeld. De verschillen tussen kinderen kunnen groot zijn. De getallen komen uit de GroeiGids van de jeugdgezondheidszorg en uit JGZ-richtlijnen over slaap.

Hoeveel een kind in totaal slaapt, met de grote spreiding daaromheen, staat in hoeveel slaapt een baby. Het aantal slaapjes overdag daalt veel sneller dan de totale slaap per etmaal, omdat de nacht in dezelfde periode langer en meer aaneengesloten wordt.

Waarom het aantal dutjes afneemt

Je ziet een slaapje dat niet meer lukt op het oude tijdstip, terwijl je kind de wakkere uren goed doorkomt. Naarmate een kind ouder wordt, heeft het minder slaap nodig, kan het langer achter elkaar wakker zijn en slaapt het ’s nachts langer. Kinderen van één jaar slapen gemiddeld acht tot negen uur achter elkaar door.

Er is geen vast moment waarop je kind naar minder dutjes gaat. Tussen 12 en 18 maanden gaan de meeste kinderen over naar één middagdutje per dag, maar de ene is er eerder aan toe dan de andere.

Over hoe lang een kind van een bepaalde leeftijd wakker kan zijn, bestaan geen onderbouwde cijfers; de JGZ-richtlijn Slaap benoemt dat zelf. De vermoeidheidssignalen van je eigen kind zijn daardoor een betere maat dan de klok. Welke signalen dat zijn, staat in het artikel over wakkertijden en slaapsignalen.

Zo maak je de overgang

Geleidelijk werkt beter dan in één keer, en dat kan zo:

1. Wacht tot de tekens een tijd aanhouden. Zo voorkom je dat je het ritme omgooit voor iets dat vanzelf overgaat, zoals een verkoudheid.
2. Schuif het slaapje dat blijft in kleine stapjes naar de nieuwe plek, en geef elke stap een paar dagen. Zo went je kind stap voor stap aan het nieuwe tijdstip.
3. Vang de zware uren op met een rustmoment, bijvoorbeeld samen een boekje lezen, bewegen of naar buiten gaan. Dat vervangt geen slaap, maar je kind houdt het zo makkelijker vol om wakker te blijven.
4. Breng je kind ’s avonds tijdelijk iets eerder naar bed als het aan het eind van de middag bijna in slaap valt. Een vroeg avondeten kan helpen om tot die tijd wakker te blijven.
5. Laat wisseldagen bestaan. Het kan dat je kind de ene dag nog twee dutjes nodig heeft en de andere dag genoeg heeft aan één. Dat is normaal.

Van twee naar één dutje

Tussen 12 en 18 maanden gaan de meeste kinderen over naar één middagdutje per dag. Kan je kind langer dan vijf tot zes uur wakker blijven zonder moe te worden? Dan kun je proberen het ochtenddutje weg te laten.

Wordt je kind slaperig aan het eind van de ochtend, maar is het nog geen tijd om te slapen? Ga dan samen even bewegen of iets eten. Dan houdt je kind het makkelijker vol om nog wakker te blijven.

Raakt je kind in de late namiddag toch oververmoeid, ga dan nog even naar buiten en kies voor een vroeg avondeten. Eventueel breng je je kind ’s avonds iets eerder naar bed.

Waarom een slaapje abrupt schrappen lastig kan zijn

Een paar dingen maken de overgangsweken meestal zwaarder in plaats van lichter:

• Een dutje in één keer schrappen zonder te kijken of je kind er al aan toe is.
• Vasthouden aan de klok van het oude schema. Een kind dat nog niet moe is, ligt wakker te protesteren; kijk naar de vermoeidheidssignalen in plaats van naar het oude tijdstip.
• Elke dag een andere aanpak of een andere slaapplek. Een vast ritme en een vaste slaapplek helpen een kind juist om te weten wat er komt.
• Je kind ’s avonds lang ophouden in de hoop op een betere nacht. Een kind dat over zijn moment heen is, valt vaak juist moeilijker in slaap.

Als het nieuwe ritme niet lukt

Loopt het nog steeds niet, is je kind aanhoudend overmoe of wordt de nacht er blijvend slechter van, ga dan terug naar het oude aantal slaapjes. Dat kan gewoon: het betekent dat het moment er nog niet was, en over een paar weken probeer je het opnieuw. Blijft het ook dan wringen, bespreek het ritme dan op het consultatiebureau.

Verdwijnt het middagslaapje later helemaal, dan merk je dat vanzelf: je kind valt overdag bijna niet meer in slaap of wil ’s middags niet meer naar bed. Een rustmoment op de middag blijft dan nog lang bruikbaar, en op zware dagen mag het slaapje gerust af en toe terugkomen.

Wanneer je contact opneemt

Dutjes zijn zelden een medische kwestie, en voor vragen over het ritme hoef je geen probleem te hebben. Bespreek het op het consultatiebureau wanneer je kind structureel weinig lijkt te slapen en daar overdag zichtbaar last van heeft, wanneer het slapen sterk verandert zonder aanwijsbare reden, of wanneer het ritme niet past op werk- en opvangdagen. Is je kind te vroeg geboren, zeg dat er dan bij.

Verandert het slapen plotseling en is je kind daarbij ziek? Is je kind suf, dus reageert het minder of niet of is het niet makkelijk wakker te krijgen? Bel dan direct de huisarts of huisartsenspoedpost. Dat geldt ook als je kind veel minder drinkt dan normaal (minder dan de helft) of anders ziek is dan je gewend bent. Waar je bij een ziek kind verder op let, staat op Thuisarts.nl.

Als jouw pauzemoment ook verdwijnt

Een dutjesovergang is ook jouw overgang. Het slaapje waarin je at, werkte of even niets deed, valt weken achter elkaar uit, en dat maakt de dagen langer dan je gewend was. Houd het rustmoment op de middag daarom ook voor jezelf aan, en verdeel de vroege avonden als je met twee bent.

Merk je dat de moeheid of de ergernis zich opstapelt, zeg het dan hardop tegen iemand en regel binnen een week een dagdeel zonder je kind, bij familie, een vriend of de opvang. En blijft de ongerustheid over het slapen hangen, ook op dagen dat het goed gaat, dan is dat op zichzelf al reden om het consultatiebureau te bellen.

Terugkijken hoe de dutjes veranderen

Als je de slaapjes bijhoudt, laat het slaappatroon van BabyTracker zien op welke tijden je baby sliep. Je kunt verschillende periodes bekijken om te zien of een dutje korter wordt of opschuift. Dat maakt veranderingen beter terug te zien, zonder dat de app voorspelt wanneer een slaapje vervalt.

Zo houd je slaap bij

Voor het geheel van dutjes, bedtijd en wakker worden lees je slapen tussen 1 en 2 jaar.