Mag een baby kruiden en specerijen? Ja, en zout is wat je weglaat

Het is half zes, de pastasaus staat op het vuur en je wilt er een bakje uit scheppen voor je baby, maar er zitten knoflook en oregano in. Dat kan: kruiden en specerijen mogen vanaf de eerste hapjes, want gekruid eten is niet slecht voor de gezondheid van een baby.

Wat je weglaat is zout. Onder de vier jaar geef je liever geen kruiden waar ook zout in zit, omdat de nieren van jonge kinderen daar nog weinig van kunnen verwerken.

Hoe snel een baby aan een nieuwe smaak went, verschilt sterk per kind; soms zijn wel tien keer proeven nodig. Hieronder staat welke kruiden je als eerste kiest, welke later komen, waarom kruidenthee iets anders is dan kruiden op het bord, en wanneer je belt.

Wat je merkt bij een eerste gekruide hap

Je baby fronst, huivert even en doet dan de mond weer open. Of het hoofd draait weg en de lepel gaat terug in het bakje. Beide zie je vaak bij een hap die anders ruikt en anders smaakt dan de vorige.

Kijk vooral naar wat er daarna gebeurt. Een gezicht bij de eerste lepel en daarna gewoon doorgaan, is iets anders dan een baby die kort na de maaltijd huiduitslag, diarree of overgeven krijgt. Die laatste combinatie staat verderop, bij het stukje over bellen.

Wat je als eerste kiest, en wat later komt

Dit is een volgorde en geen leeftijdsgrens; er hoort geen datum bij. De eerste twee rijen komen van de kruidenpagina van het Voedingscentrum. Bij de rijen daaronder staat erbij waar het advies vandaan komt, zodat je ziet wat de bron zelf zegt en wat een gewone kookregel is.

Over ui en knoflook komen zoveel vragen dat daar een apart stuk over bestaat: mag een baby ui en knoflook. Waarom honing pas na het eerste jaar komt, staat in waarom geen honing, suiker en zout.

Mag een baby kaneel?

Ja, een snufje kaneel dat meekookt in een gerecht kan vanaf de eerste hapjes. Kaneel staat op de kruidenpagina van het Voedingscentrum in hetzelfde milde rijtje als basilicum, dille en nootmuskaat, dus voor nootmuskaat geldt hetzelfde antwoord. Denk aan een beetje kaneel door de pap of door een fruithapje. Houd de hoeveelheid klein en wissel af met andere kruiden, zodat je baby niet elke dag hetzelfde kruid binnenkrijgt.

Zoek je op leeftijd, dan verandert het antwoord niet. Bij 6 maanden kan een snufje meegekookte kaneel, bij 8 maanden kan het nog steeds, en na de eerste verjaardag ook. Voor kaneelthee geldt op elke leeftijd een ander advies dan voor kaneel in een gerecht; hoe dat zit, staat verderop bij het stuk over kruidenthee.

In de winkel kom je twee soorten kaneel tegen: cassiakaneel, ook Chinese kaneel genoemd, en ceylonkaneel. In cassiakaneel zit van nature coumarine, een aromastof die schadelijk kan zijn voor de lever wanneer iemand er lange tijd elke dag veel van binnenkrijgt. In ceylonkaneel zit daar nauwelijks iets van; die soort is meestal wat duurder. Gebruik je thuis vaak kaneel, kies dan liever ceylonkaneel. Op het etiket van een product staat vaak niet welke soort erin zit; wil je dat weten, dan kun je het navragen bij de winkel of de leverancier. Een enkel snufje in een gerecht valt onder normaal gebruik, en dat is volgens het Voedingscentrum in het algemeen geen probleem. Voor kinderen adviseert het daarbij kleinere hoeveelheden dan voor volwassenen.

Waarom een baby scherper proeft dan jij

Je ziet je baby fronsen bij een hap die voor jou weinig voorstelt. Dat verschil zit niet in de pan maar op de tong: baby’s hebben meer smaakpapillen dan volwassenen en zijn daardoor gevoeliger voor smaak. Daar komt bij dat borstvoeding en flesvoeding vooral zoet en romig zijn, dus zuur, bitter en hartig zijn allemaal nieuw.

Daarom werkt langzaam opbouwen beter dan alles tegelijk proberen. Een klein beetje basilicum door de courgette is voor een baby al een duidelijke verandering, en milde kruiden proeven minder scherp dan kerrie of peper.

Wennen gaat verder door herhaling. Soms zijn wel tien keer proeven nodig voordat een kind aan een smaak gewend is. De eerste twee jaar zijn het belangrijkst voor de smaakontwikkeling, en daarom laat je je baby in de hapjesperiode veel verschillende smaken proeven.

Krijgt je baby borstvoeding, dan is er al een beginnetje gemaakt. De smaak van moedermelk verschilt met wat jij die dag hebt gegeten, en kinderen die borstvoeding krijgen wennen daardoor vaak iets makkelijker aan nieuwe hapjes.

Zout: waarom je dat weglaat

De nieren van baby’s en kinderen kunnen nog niet veel zout aan, en kinderen die te veel zout binnenkrijgen kunnen daar op latere leeftijd last van hun nieren door krijgen. Het advies is daarom om geen zout toe te voegen aan het eten van je baby, en om kinderen niet te laten wennen aan een zoute smaak.

Voor kinderen onder een jaar is er geen maximum vastgesteld. Vanaf 1 tot en met 3 jaar staat er 3 gram zout per dag, van 4 tot en met 8 jaar 4,5 gram, en vanaf 9 jaar 6 gram, net als voor volwassenen.

Het verschil zit niet in de kruiden zelf maar in wat er kant en klaar bij zit. Losse kruiden en specerijen worden juist genoemd als de smaakmaker die je in plaats van zout gebruikt, terwijl bouillonblokjes, kruidenmixen met zout, sojasaus en maggi bij de smaakmakers met veel zout horen. Hoeveel zout er precies in zit, verschilt per merk en staat op het etiket.

Praktisch komt het op een handeling neer: schep de babyportie uit de pan voordat het zout, het blokje of de mix erin gaat. De kruiden mogen er op dat moment al in zitten. Zo hoef je maar één pan te koken.

Kruiden op het bord mogen, kruidenthee niet

In kruiden als anijs, dragon, venkel, basilicum, nootmuskaat en kaneel zitten aromastoffen die onder de plantengifstoffen vallen: allylalkoxybenzenen. Het normale gebruik van deze keukenkruiden in gerechten is geen probleem, omdat de inname dan zeer beperkt blijft.

Het verschil zit in de concentratie. In thee, pillen, capsules en etherische oliën zit veel meer van dezelfde stof, en kleine baby’s kunnen daar vrij snel meer van binnenkrijgen dan goed voor ze is. Daarom is het advies om baby’s geen kaneelthee, venkelthee of anijsthee te geven, ook niet tegen darmkrampjes. Voor druppels en mengsels tegen krampjes geldt hetzelfde. Wil je toch iets proberen, overleg dan eerst met het consultatiebureau of de huisarts.

Het Voedingscentrum adviseert daarnaast om te variëren en niet vaak en veel van één soort kruid te gebruiken. Dat geldt voor de hele keuken, niet alleen voor het bakje van je baby.

Zo bouw je het op, met een gewone avond als voorbeeld

Het makkelijkst kook je zoals je gewend bent en voeg je er één stap aan toe. Een doordeweekse avond kan er zo uitzien.

1. Half zes: de pan met courgette en pasta staat op. Er gaat oregano en een half teentje knoflook in, en verder niets.
2. Kwart voor zes: je schept twee lepels in een bakje voor je baby en prakt die fijn. Dat is de portie zonder zout.
3. Tien voor zes: nu pas gaat het zout of het bouillonblokje in de pan voor de rest van het gezin.
4. Zes uur: iedereen eet hetzelfde gerecht, met hetzelfde kruid erin. Verse kruiden strooi je op het laatste moment door beide porties.

Een paar punten die daarbij helpen. Voeg één nieuw kruid tegelijk toe en bied datzelfde gerecht een aantal keren opnieuw aan, want een smaak went door herhaling en niet door één keer proberen. Welk kruid je wanneer hebt gegeven, ben je na een paar weken kwijt; ga je de voeding bijhouden in een app, dan zet je er kort bij wat erin zat en zie je later terug wat al aan bod is geweest. Doe er minder van dan je voor jezelf zou doen, bijvoorbeeld een halve theelepel gedroogde oregano in een pan voor vier personen, omdat een baby scherper proeft dan jij.

Verse kruiden was je eerst onder stromend water, want ze kunnen door mest of vervuild water besmet zijn met ziekmakers zoals salmonella en E. coli. Voeg ze daarna op het laatste moment toe. Stevige kruiden als rozemarijn en tijm geven juist meer smaak af als ze lang meekoken, dus die kunnen aan het begin in de pan.

Combinaties die zich makkelijk laten proberen: kaneel door de fruithap of de pap, komijn of kurkuma door wortel en pompoen, oregano door de tomatensaus, dille bij een visje. Bij nitraatrijke groente gelden aparte regels; die staan in mag een baby spinazie.

Wat vaak niet helpt

Een paar dingen die goed bedoeld zijn en toch niet werken, met de reden erbij.

• Wat zout erdoor om het lekkerder te maken. Kruiden doen hetzelfde werk zonder zout, en zout is juist waar de nieren van een baby nog weinig van aankunnen.
• Een bouillonblokje voor de smaak van het babyhapje. Bouillonblokjes horen bij de smaakmakers met veel zout; oregano en knoflook geven dat gerecht ook smaak.
• Een zakje kruidenmix pakken zonder het etiket te lezen. In veel mixen zit zout, en op het etiket zie je hoeveel; er zijn ook mixen zonder toegevoegd zout.
• Venkelthee of anijsdruppels tegen krampjes. Het advies is deze thee niet aan baby’s te geven, juist ook niet voor dat doel.
• Kruidenpillen, capsules of etherische olie in het eten. Daarin zit een hoog gehalte aan aromastoffen, en in die vorm kunnen kruidenpreparaten acuut giftig zijn.
• Elke dag hetzelfde kruid, omdat het bevalt. Het advies is te variëren en niet vaak en veel van één soort kruid te gebruiken.
• Honing door de pap om het zoeter te maken. In het eerste jaar blijft honing weg, want honing kan besmet zijn met een bacterie waar kinderen tot 1 jaar erg ziek van kunnen worden.

Als je baby het gekruide hapje blijft weigeren

Draait je baby het hoofd weg, stop dan met die lepel en ga verder met de rest van de maaltijd. Bied hetzelfde gerecht een week later opnieuw aan, en daarna nog eens. Soms zijn wel tien keer proeven nodig voordat een smaak went, dus een paar pogingen zeggen nog weinig.

Blijft het na drie of vier keer hetzelfde, verander dan één ding tegelijk: minder van het kruid, een andere groente eronder, of het kruid op het laatst erdoor in plaats van meegekookt. Dwang bij het aanleren van nieuwe smaken werkt averechts, dus doorduwen bij een dichte mond levert niets op.

De grens ligt bij het eten zelf en niet bij het kruid. Eet je baby over een langere periode weinig, komen er nauwelijks nieuwe hapjes bij, of maak je je zorgen over de groei, leg het dan voor op het consultatiebureau in plaats van er thuis nog een maand mee door te gaan. Neem mee welke gerechten je hebt geprobeerd en hoe vaak.

Wanneer je contact opneemt

Reageert je baby kort na een maaltijd, dan gaat het om een ingrediënt uit het gerecht en niet vanzelfsprekend om het kruid. De eerste twee niveaus hieronder lopen via de huisarts; het derde is de gewone weg via het consultatiebureau.

• Bel direct de huisarts, de huisartsenspoedpost of 112 als je baby moeilijk ademt of een piepend geluid maakt bij het ademen, plotseling een hese stem heeft, dik wordt aan de tong of de keel, of duizelig is of flauwvalt.
• Maak een afspraak bij de huisarts als je baby na bepaalde gerechten steeds huiduitslag, jeuk, buikpijn, diarree of overgeven heeft. Je kunt 1 of 2 weken een voedingsdagboek bijhouden, zodat duidelijk wordt of de klachten met eten samenhangen.
• Bespreek het op het consultatiebureau als je baby structureel weinig eet, als je twijfelt over de groei, of als je niet goed weet welke kruiden je kunt geven.

Is je baby te vroeg geboren, is er in het gezin een bekende voedselallergie, of heeft je kind eerder een ernstige allergische reactie gehad, leg de klachten dan eerder voor bij de huisarts in plaats van af te wachten.

Heeft je kind per ongeluk iets scherps binnengekregen, dan is schrikken en huilen een gewone reactie. Bied wat te drinken en troost aan. Blijft het lang ontroostbaar of zie je een van de signalen hierboven, bel dan alsnog.

Hoe het met jou gaat

Koken voor iemand die het bordje wegdraait is vermoeiend, en aan het eind van de dag is dat het laatste waar je zin in hebt. Het is dan verleidelijk om de kruiden maar weg te laten en voor je baby apart te gaan koken.

Spreek daarom met jezelf af dat één maaltijd niets bewijst, en dat je hetzelfde gerecht ongeveer een week later gewoon opnieuw aanbiedt. Dat scheelt een dagelijkse afweging aan tafel. Dat een kind niet alles lust en dat het bord niet leeg gaat, komt vaak voor.

Merk je dat het eten elke dag spanning geeft, breng het dan ter sprake op het consultatiebureau, ook als je denkt dat je weinig te melden hebt. Zij kunnen meekijken en meedenken over de volgende stap.

Smaken bijhouden

Ook de eerste kaneelpap en de eerste knoflooksaus zijn lijstjesmateriaal: in BabyTracker noteer je per hapje wat erin zat en hoe het viel. Handig wanneer een gerecht ineens wel of niet in de smaak valt.

Bekijk voeding bijhouden