Mag een baby spinazie? Ja, ook vaker dan twee keer per week

Misschien heb je gehoord dat spinazie ongeschikt is voor baby’s. Dat advies roept nog steeds vragen op, terwijl de uitleg over nitraatrijke groenten in de loop van de tijd is veranderd.

Spinazie mag, vanaf de eerste oefenhapjes tussen vier en zes maanden, en er zit geen maximum meer aan het aantal keren per week.

Dat oude voorzorgsadvies is sinds 2014 ingetrokken, samen met de waarschuwing om spinazie niet met vis te combineren. Heb je gisteren andijvie gegeven en tel je of dat al de tweede keer deze week was? Dan hoef je niet meer te tellen.

Waarom hoor je hierover twee verschillende adviezen?

Vroeger golden er meer voorzorgsadviezen voor nitraatrijke groente. Niet vaker dan twee keer per week, niet opnieuw opwarmen, niet in dezelfde maaltijd als vis en niet voor kinderen jonger dan zes maanden. Ze staan nog op veel babysites en in oudere kookboeken.

Het Voedingscentrum heeft ze ingetrokken. Baby’s kunnen alle groenten uitproberen, ook nitraatrijke groente zoals andijvie, rode bieten, bleekselderij of spinazie. Uit RIVM-onderzoek blijkt dat je je over het eten van nitraatrijke groente geen zorgen hoeft te maken.

Nitraatrijke groente zoals spinazie of sla kun je prima samen met vis of schaaldieren eten, en dat kan meerdere keren per week. Spinazie bij de vis is dus geen bezwaar meer.

Ook de JGZ-richtlijn Voeding en eetgedrag uit 2017 noemt nog dat nitraatrijke groente pas na 6 maanden mag, hoogstens twee keer per week en niet met vis. Die richtlijn wordt herzien.

Wat is nitraat, en hoeveel zit er in groente?

Nitraat is een stof die van nature in groente, fruit en drinkwater zit. Groente is de grootste bron en levert ongeveer 41 procent van wat je binnenkrijgt, fruit 18 procent en drinkwater 3 tot 19 procent.

Bladgroenten zoals sla en spinazie bevatten er het meeste van. Hoeveel precies verschilt per ras, stijgt bij bemesting en bij weinig zonlicht tijdens de groei, en ligt bij zomergroenten lager dan bij wintergroenten.

De aanvaardbare dagelijkse inname is 3,7 milligram nitraat per kilo lichaamsgewicht. Een baby weegt bij de geboorte gemiddeld ongeveer 3,7 kilo en op zes maanden ongeveer 7,4 kilo, wat neerkomt op 13,7 tot 27,4 milligram per dag.

Drinkwater telt daarin mee. De Europese norm is 50 milligram nitraat per liter, en de Nederlandse richtwaarde ligt lager op maximaal 25 milligram. In 2006 zat er in Nederlands kraanwater gemiddeld 5 milligram per liter.

Dit verschilt per ras en per teelt. De tabel helpt je om een algemeen beeld te krijgen; de precieze situatie kan verschillen. De indeling is een selectie van de soorten die het vaakst in een babyhapje zitten, en ze verandert niets aan wat je geeft.

Of een groente nitraatrijk is, maakt voor je menu niets meer uit. Rode bietjes staan in de nitraatrijke kolom en staan tegelijk in de recepten voor groentehapjes.

Groente en fruit doen je baby meer goed dan het nitraat erin kan schaden.

Waarom was er ooit een regel voor?

Nitraat zelf is niet gevaarlijk. In het lichaam kan het worden omgezet in nitriet, en dat gaat in stappen.

Ongeveer een kwart van het nitraat dat je binnenkrijgt komt in je speeksel terecht. Bacteriën in de mondholte zetten daar ongeveer een vijfde van om, en dat is 4 tot 8 procent van wat je hebt gegeten.

Nitriet kan het zuurstofgehalte in het bloed verlagen. Baby’s jonger dan zes maanden hebben een lage maagzuurproductie en vormen daardoor uit hetzelfde eten meer nitriet.

Bij baby’s bindt nitriet ook beter aan de eiwitten die zuurstof vervoeren. Daarom gold de voorzorg juist voor deze leeftijd.

Sindsdien weten onderzoekers beter hoeveel nitraat een baby via groente binnenkrijgt. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid concludeerde op grond van analysegegevens dat het onwaarschijnlijk is dat nitraat in groente tot gezondheidsrisico’s leidt.

In 2014 beoordeelde ook het Bureau Risicobeoordeling en onderzoek die gegevens. Het RIVM zag bij de combinatie met vis geen grotere kans op kanker op korte of lange termijn. De risico’s van het eten van nitraatrijke groente zijn daarom verwaarloosbaar klein.

Wat blijft er wel gelden?

Eén nitraatadvies gaat nog steeds over baby’s, en dat gaat over water. Maak geen flesvoeding met water uit een privébron, zoals een eigen put of een eigen waterwinning, want daar kan door bemesting van omliggende velden veel nitraat in zitten.

De reden zit in de hoeveelheid. Een baby op flesvoeding drinkt ongeveer 150 milliliter per kilo lichaamsgewicht per dag. Om binnen de aanvaardbare dagelijkse inname te blijven mag het water waarmee je de fles maakt daarom niet meer dan 25 milligram nitraat per liter bevatten.

Nederlands kraanwater voldoet daar ruim aan, en mineraalwater zonder koolzuur ook. Op flessen mineraalwater staat het nitraatgehalte op het etiket. Gebruik je leidingwater, dan hoef je hier verder niets voor te doen.

Hoe bewaar, vries en verwarm je spinazie?

Deze regels gaan niet over nitraat maar over hygiëne, en ze gelden voor elke groente die je voor je baby klaarmaakt.

• Kook een grotere hoeveelheid zonder zout in één keer, verdeel die over een ijsblokjeshouder of kleine doosjes en vries de porties in. Schrijf de datum en de soort erop. In de diepvries blijft een hapje maximaal drie maanden goed.
• Ontdooi in de koelkast, of vlak voor gebruik in een potje in een pannetje met heet water, in de flessenwarmer of in de magnetron. Zo verwarm je alleen wat je die maaltijd nodig hebt.
• Controleer de temperatuur voordat je het geeft, laat het afkoelen tot lauwwarm en proef altijd eerst zelf.
• Een ontdooid hapje bewaar je niet opnieuw en vries je niet opnieuw in. Blijft er iets over, gooi dat dan weg.
• Een verse portie kun je wel in de koelkast bewaren voor de dag erna.

Kook je spinazie voor het hele gezin, dan kan die opnieuw opgewarmd worden. Koel de spinazie na het koken snel af, bijvoorbeeld door de pan of het bakje in een laagje koud water te zetten.

Bewaar de spinazie in de koelkast bij 4 graden en eet die binnen twee dagen op. Koel je de spinazie snel af, dan groeien de bacteriën die nitriet maken minder hard.

Wat hoef je niet meer te doen?

Vier dingen kun je loslaten, met de reden erbij:

• Turven hoe vaak er deze week spinazie of andijvie op tafel stond. Het maakt niet uit hoe vaak je per week nitraatrijke groente eet.
• De vis en de spinazie over twee maaltijden verdelen. Die combinatie kan meerdere keren per week.
• Een verse babyportie weggooien omdat er spinazie in zit. De bewaarregels gelden voor elke groente en niet extra voor deze.
• De oppas een lijstje met nitraatdagen meegeven. Dat telwerk is vervallen. Wat wel handig blijft, is doorgeven welke smaken nieuw zijn.

Wat als je baby spinazie niet lust?

Spinazie heeft een uitgesproken smaak, en een vies gezicht bij de eerste hap zegt vooral dat het hapje nieuw is. Een nieuwe smaak is spannend, dus een vies gezicht komt vaak voor.

Een smaak went vaak pas na meerdere keren proeven, bij sommige kinderen na wel tien keer. Met herhaling gaat dat wennen meestal vanzelf, en dwang werkt juist averechts bij het aanleren van nieuwe smaken.

• Begin met één losse smaak en met een paar lepeltjes per keer, en bouw het langzaam op. Start met de zachtere smaken, zoals bloemkool, doperwtjes, boontjes, broccoli, wortel of pompoen, en bied spinazie daarna aan.
• Bied een paar happen aan en stop als het niet gaat, in plaats van door te gaan tot het bakje leeg is. Blijft het bij één hapje, dan is dat prima. Je kunt het over een paar dagen opnieuw proberen.
• Meng spinazie met een mildere groente of met aardappel en bouw het aandeel spinazie daarna langzaam op, zodat de smaak herkenbaar blijft zonder de hele hap over te nemen. Koolrabi met spinazie is zo’n combinatie.
• Maak het anders klaar als je kind het zo niet lust, want je kind proeft spinazie anders als die grover of juist gladder is. Wissel daarnaast kleuren en soorten af, net als bij fruit, zodat je baby meer smaken tegenkomt dan alleen de zoete.
• Milde kruiden zonder zout mogen vanaf de eerste hapjes mee de pan in, rustig opgebouwd. Wat wel en niet kan, staat bij kruiden en specerijen.

Niet ieder kind eet evenveel. Het bord hoeft niet leeg, kinderen hebben dagen waarop ze meer of minder trek hebben, en straffen bij niet willen eten helpt niet.

Blijft het eten moeizaam gaan, of eet je baby vrijwel geen groente meer terwijl dat eerder wel lukte? Leg dat dan voor op het consultatiebureau.

Wanneer neem je contact op?

Heb je een keer opgewarmde spinazie gegeven, of stond er drie dagen achter elkaar andijvie op het menu, dan vormt dat geen gevaar voor de gezondheid. Die regels waren voorzorg en zijn ingetrokken. Er zijn wel vier momenten waarop je contact opneemt:

• Vragen over hoeveelheden, variatie of moeizaam eten neem je mee naar het consultatiebureau.
• Denk je dat je baby niet tegen een bepaald voedingsmiddel kan, maak dan een afspraak bij de huisarts. Klachten komen meestal meteen na het eten. Je ziet jeuk of een branderig gevoel in mond of keel, een loopneus, een hese stem of een dikker wordende tong of keel. Op de huid zie je vlekjes, bulten, roodheid of eczeem.
• Krijgt je baby opeens moeilijk of piepend adem, een tong of keel die dikker wordt of een hese stem? Of krijgt je baby opeens rode vlekken of bulten, overgeven of diarree, duizeligheid of flauwvallen, of wordt je baby bleek en suf? Bel 112 en blijf bij je kind.
• Heeft je baby eerder een erge allergische reactie gehad, bel dan ook bij klachten die je daarvan herkent. Is er een allergiepen, gebruik die dan en bel daarna meteen de huisarts, de huisartsenpost of 112.

Buiten kantooruren bel je de huisartsenspoedpost in plaats van de praktijk. Deze informatie is algemeen. Het advies van je consultatiebureau, verloskundige of huisarts gaat altijd voor.

Omgaan met veranderende voedingsadviezen

Rond de eerste hapjes komt er veel op je af, en het is vervelend om te merken dat een regel die je netjes hebt gevolgd niet meer geldt. Voedingsadviezen veranderen wanneer er nieuwe gegevens zijn beoordeeld, en je volgde het advies dat toen gold.

Twijfel bij elke nieuwe groente kost tijd die je nu niet hebt. Merk je dat je bij elke maaltijd opnieuw gaat zoeken?

Schrijf de vragen dan op en neem het lijstje mee naar het eerstvolgende bezoek aan het consultatiebureau. Zo hoef je ze niet een voor een op te zoeken.

Wat je baby al heeft geproefd vergeet je makkelijk. Je kunt de maaltijden opschrijven of voeding bijhouden in een app, zodat je terugziet welke smaken al langs zijn geweest.

Hoor je van familie of van een oudere site nog het advies van twee keer per week? Dan kun je de pagina over groentehapjes uit de bronnenlijst laten zien.

Zien wat je al hebt aangeboden

Wie de hapjes bijhoudt in BabyTracker, ziet terug welke groenten je baby al heeft geproefd en wanneer. Dat helpt omdat wennen aan een nieuwe smaak herhaling vraagt, en omdat je partner of de oppas kan zien wat er gisteren op het menu stond.

Zo houd je voedingen bij