Borstvoeding afbouwen: elke vijf tot zeven dagen een voeding minder

Het is half negen ’s avonds en je baby drinkt de laatste voeding van de dag. Jij zit er rustig bij, maar in je hoofd ben je al weken verder: je wilt gaan stoppen, en je vraagt je af hoe dat gaat zonder pijnlijke borsten en zonder een baby die van slag raakt.

Iemand zei dat je er gewoon in één keer mee kunt ophouden. Iemand anders begon over saliethee.

Borstvoeding afbouwen kan rustig: vervang elke vijf tot zeven dagen één borstvoeding door een fles, of bij een ouder kind door eten en drinken uit een beker. Dat tempo komt van het Voedingscentrum. Je borsten krijgen zo de tijd om minder melk te maken, en je hebt minder last van stuwing.

Wanneer je stopt, is jouw keuze. Er is geen Nederlandse richtlijn die daar een moment voor voorschrijft.

Hieronder staat het afbouwschema, de overstap naar de fles, wat je lichaam doet en wanneer je belt. Twijfel je over jullie situatie, dan gaat het advies van het consultatiebureau of de lactatiekundige voor.

Wanneer stop je met borstvoeding?

Daar bestaat geen vast moment voor. Op Thuisarts.nl staat het zo: je beslist zelf hoe lang je borstvoeding blijft geven.

Het advies om je baby de eerste zes maanden alleen borstvoeding te geven en daarna door te gaan naast het gewone eten, is informatie over wat een baby nodig heeft. Het is geen einddatum, en ook geen ondergrens waar je aan vastzit.

Redenen om te stoppen zijn er in alle soorten. Je werk begint weer, het voeden voelt niet meer prettig, of het is voor je gevoel gewoon klaar. Elk van die redenen is genoeg.

Hoe lang je borstvoeding geeft is een vraag op zichzelf; daar gaat een eigen artikel over.

Waarom langzaam afbouwen prettiger is

Melkproductie werkt op vraag en aanbod. Leg je je baby vaak aan, dan maken je borsten vanzelf meer melk. Drinkt hij een voeding minder, dan past de aanmaak zich daar in de dagen erna op aan.

Stop je in één keer, dan zitten je borsten nog vol op het oude ritme. Ze kunnen dan vol en hard worden; dat heet stuwing. En als de melk niet goed kan doorstromen, kun je een borstontsteking krijgen.

Bouw je stap voor stap af, met vijf tot zeven dagen tussen de stappen, dan went je lichaam mee. Daardoor houd je van het minderen zelf meestal weinig last.

Krijg je toch klachten, dan staat in stuwing of een borstontsteking wat je kunt doen.

Het afbouwschema: om de vijf tot zeven dagen een voeding minder

Welke voeding je het eerst vervangt, kies je zelf. Het advies is te beginnen met de voeding die jou het minst goed uitkomt, bijvoorbeeld een voeding midden op de dag.

De ochtend- en avondvoeding kun je voor het laatst bewaren. De nacht heeft een eigen aanpak; die staat in de nachtvoeding afbouwen.

Begin je met zes voedingen per dag, dan ben je met dit tempo in ruwweg vijf tot zes weken klaar. Bij zeven voedingen duurt het een week langer.

Dit is een voorbeeld, geen norm. Het tempo mag trager als dat beter voelt.

Sommige ouders doen twee weken over één stap. Ook dat is afbouwen, en een stap terug bij stuwing of in een onrustige week is geen mislukking.

Met voedingen bijhouden in een app zie je zonder rekenen welke voedingen er vandaag al waren en hoeveel het er deze week per dag zijn.

Van borstvoeding naar de fles

Zolang je baby jonger is dan een jaar, komt er flesvoeding in de plaats van de vervallen borstvoeding. Flesvoeding heet ook wel kunstvoeding; het is hetzelfde. Heb je nog afgekolfde melk, dan kan die net zo goed in de fles.

De overstap van borstvoeding naar flesvoeding is voor sommige baby’s wennen. Een speen voelt anders dan de borst, en het drinken gaat in een ander tempo.

Oefen op een ontspannen moment, niet pas als je baby overstuur is van de honger. Bij sommige baby’s lukt de fles in het begin beter bij de andere ouder.

Blijft het lastig, dan denkt het consultatiebureau mee. Hoe je een fles klaarmaakt en rustig geeft, staat in een eigen artikel.

Wil je de borst houden en er alleen flessen naast geven, dan is dat een andere route dan stoppen. Die staat in borstvoeding en flesvoeding combineren.

Afbouwen rond de zes maanden: de hapjes helpen mee

Vanaf ongeveer zes maanden gaat een deel van het afbouwen vanzelf. Je baby oefent dan met de eerste hapjes, en hoe meer gewoon eten en drinken hij binnenkrijgt, hoe minder hij om de borst vraagt.

De melkproductie past zich daar geleidelijk op aan. Wie rond deze leeftijd wil stoppen, kan het schema daardoor vaak losser volgen.

Hoe snel dit gaat, verschilt per kind. De ene baby laat een melkvoeding vrij snel staan, een andere blijft er nog maanden om vragen.

Stoppen na het eerste jaar

Na de eerste verjaardag hoeft er geen flesvoeding meer in de plaats van een borstvoeding te komen. Vanaf 1 jaar kan je kind gewone koemelk drinken, en opvolgmelk of peutermelk is dan niet nodig.

Doorgaan met borstvoeding kan na het eerste jaar net zo goed; ook hier bestaat geen einddatum.

Het afbouwen zelf werkt hetzelfde: stap voor stap, met dagen ertussen. Sommige kinderen missen daarbij vooral het vaste momentje samen. Een ander rustig ritueel op datzelfde tijdstip, zoals een boekje op schoot, kan dan helpen.

Meer over melk na de eerste verjaardag staat in de overstap naar koemelk.

Gedeeltelijk afbouwen kan ook

Helemaal stoppen hoeft niet. Je kunt ook alleen de ochtend- en avondvoeding aanhouden en overdag een fles of beker geven.

Dat past vaak bij weer gaan werken: de rustige voedingen thuis blijven, en de voedingen overdag neemt de opvang of je partner over.

Bouw je dit net zo rustig op als volledig afbouwen, dan krijgt de aanmaak de tijd om zich aan te passen. Houd er wel rekening mee dat de productie hierbij verder kan teruglopen dan je wilt; merk je dat, dan denkt het consultatiebureau of een lactatiekundige mee.

Kolf je? Zo bouw je het kolven af

Kolf je naast het voeden, of kolf je volledig, dan bouw je kolfmomenten op dezelfde manier af als voedingen. Laat ze één voor één vervallen en houd ongeveer een week per stap aan.

Je kunt een sessie ook eerst korter maken en daarna pas schrappen. Zo neemt de aanmaak geleidelijk af.

De schema’s per situatie staan in hoe vaak en hoe lang je kolft.

Wat je borsten doen als je mindert

In de eerste dagen nadat een voeding is vervallen, kunnen je borsten wat voller of gespannen aanvoelen. Dat zakt meestal weer zodra de aanmaak zich heeft aangepast.

Na de allerlaatste voeding is de melk niet meteen weg. Het kan een tijd duren voordat er helemaal geen melk meer komt; daar is geen vaste termijn voor te geven.

Houd je last, of vertrouw je het niet, kijk dan bij de belregels verderop in dit artikel.

Wat je verder aan je lijf kunt merken

Twee dingen kun je verder merken. Je menstruatie kan terugkomen wanneer je mindert of stopt. En wil je niet opnieuw zwanger worden, houd er dan rekening mee dat de kans op een zwangerschap groter wordt zodra je baby naast de borst ook andere voeding krijgt.

Daarnaast kost melk maken energie. Bouw je af, dan verbruikt je lichaam minder, en het advies is om dan geleidelijk ook iets minder te gaan eten. Zo voorkom je dat je aankomt.

Stoppen kan ook iets met je gevoel doen

Rond het stoppen kunnen gevoelens flink door elkaar lopen. Opluchting en verdriet bestaan naast elkaar, en de allerlaatste voeding kan een groter moment zijn dan je had verwacht.

Waar dat precies door komt, is niet goed te zeggen. Je lichaam verandert in deze periode veel, en het voeden was maandenlang een vast onderdeel van je dag.

Blijft er somberheid hangen, of raakt die je elke dag, bespreek het dan met je huisarts of het consultatiebureau. Die twijfel is op zichzelf al reden genoeg; je hoeft er geen bewijs voor te hebben.

Wat meestal niet helpt

Een paar dingen lijken logisch of gaan al jaren rond, maar helpen meestal niet:

• In één keer helemaal stoppen terwijl dat niet nodig is. Je borsten zitten dan nog vol op het oude ritme; dat geeft meer last van stuwing, en melk die niet goed doorstroomt kan een borstontsteking geven.
• Saliethee drinken om de melk te remmen. De Nederlandse bronnen onder dit artikel geven daar geen advies over, en een bewezen werking is er niet in terug te vinden. Wil je toch iets proberen, overleg dan eerst met het consultatiebureau of een lactatiekundige.
• Wachten met de fles tot je baby echt honger heeft, in de hoop dat hij dan wel doordrinkt. Een baby die al overstuur is, drinkt juist moeilijker; oefenen gaat beter op een rustig moment.

Wanneer neem je contact op?

Voor het afbouwen zelf heb je geen dokter nodig. Er zijn twee situaties waarin je wel contact opneemt; de eerste staat zo op Thuisarts.nl.

• Bel de huisarts wanneer een borst pijn doet, dik en warm aanvoelt en bij een lichte huid ook rood wordt, en je je daarbij ziek voelt of koorts hebt. Dit zijn de signalen van een borstontsteking. Krijg je opeens koorts terwijl je nog voedt, bel dan direct, buiten kantooruren de huisartsenpost.
• Bel ook wanneer je het simpelweg niet vertrouwt.

Dat laatste telt ook. Je hoeft niet eerst zelf vast te stellen wat er precies aan de hand is voordat je om hulp mag vragen.

Zonder spoed: loopt het afbouwen vast, blijft je baby de fles weigeren of twijfel je over het tempo, bespreek het dan deze week met het consultatiebureau.

Sommige situaties hebben eigen afspraken

Is je baby te vroeg geboren, groeit hij moeizaam of hebben jullie met een kinderarts of lactatiekundige afspraken gemaakt over bijvoeden? Dan gaan die eigen afspraken voor op alles wat hier staat.

Volg in dat geval altijd het advies dat jullie van de verloskundige, kinderarts of het consultatiebureau hebben gekregen.

Vergeet jezelf niet

Hoe lang je ook gevoed hebt, drie weken of achttien maanden: het was voeden, en stoppen mag zonder verantwoording.

Ging het anders dan je had gewild, bijvoorbeeld sneller dan gepland, dan zegt dat niets over hoe je het doet.

De eerste flesvoedingen kan je partner geven. Dan heb jij even je handen vrij, en je baby merkt dat drinken ook bij iemand anders kan.

In de app: voeding bijhouden