Je baby van 4 maanden: de eerste oefenhapjes en onrustiger nachten

Rond 4 maanden grijpt je baby gerichter naar dingen die dichtbij zijn en onderzoekt die ook met de mond. Op de buik kan je kind hoger steunen en je hoort misschien blazen en vrolijke gilletjes. In deze periode kun je ook beginnen met oefenhapjes.

Aan tafel volgt je baby elke hap die jij neemt. Daar mag je deze maand iets mee, want je kunt starten met oefenhapjes als je baby tussen de 4 en 6 maanden is.

Waar je in dat venster begint, kies je zelf, en de verschillen tussen baby’s van dezelfde maand zijn groot. Hieronder staat wat er in eten, slaap en veiligheid verandert, en welke getallen daaronder liggen.

Wat verandert er deze maand?

De tabel geeft een algemeen beeld. De verschillen tussen kinderen kunnen groot zijn.

Wat kan een baby van 4 maanden al?

Het grijpen wordt raker. Wat binnen bereik hangt, wordt gepakt, vastgehouden en meteen geproefd, want op deze leeftijd onderzoekt een baby veel met de mond.

Kijk daarom met andere ogen naar de vloer en de bank. Kleine voorwerpen, koordjes, batterijen en het speelgoed van een ouder kind gaan vanaf nu buiten bereik.

Op de buik duwt je baby zich hoger op en kantelt soms op de zij. Op welke leeftijd een baby voor het eerst omrolt, verschilt sterk per kind.

Die eerste keer komt zonder aankondiging. Vanaf nu laat je je baby dus niet meer alleen op de commode, het bed of de bank liggen, ook niet voor tien seconden.

Er komt ook meer geluid bij, zoals blazen, gillen van plezier en lange reeksen klinkers. Geef je iets terug, dan wacht je baby vaak even en gaat daarna verder.

In maand vijf worden de geluiden gevarieerder.

Wat bekijkt het consultatiebureau rond 4 maanden?

Of er rond 4 maanden een bezoek op het consultatiebureau staat, verschilt per organisatie. De uitnodiging die je krijgt, is leidend.

Het Van Wiechenonderzoek heeft vaste onderzoeksleeftijden, en 4 maanden is er niet een van. Rond 26 weken, ongeveer 6 maanden, kijkt het consultatiebureau of je baby met de handen middenvoor speelt en in rugligging een voorwerp binnen bereik pakt.

Dat een kenmerk wordt bekeken, betekent niet dat je baby het al kan. Elk kenmerk heeft een onderzoeksleeftijd waarop de meeste kinderen het laten zien.

Bij omrollen van rug naar buik en terug is dat 39 weken, rond 9 maanden, en dan laat ruim 97 van de 100 kinderen het zien. Een baby van 4 maanden die dat nog niet doet, zit daar ruim voor.

Zie die leeftijden als richting, niet als deadline. Het consultatiebureau kijkt hoe je kind zich over meerdere bezoeken ontwikkelt en niet naar één datum. Wat er tussen 3 en 6 maanden nog meer wordt bekeken, staat in het overzicht voor 3 tot 6 maanden.

Wil je bij het volgende bezoek kunnen vertellen wanneer je iets voor het eerst zag, dan kun je de ontwikkeling bijhouden in een app.

Krijgt een baby van 4 maanden een prik?

Op 4 maanden staat er geen prik gepland. In het schema van het Rijksvaccinatieprogramma volgen de vaccinaties op 3 en 5 maanden, en daarvoor krijg je een uitnodiging. Die uitnodiging is leidend.

Eén uitzondering is de prik tegen het RS-virus. Baby’s die tussen april en september geboren zijn, krijgen die in september of oktober, en dat kan rond deze leeftijd uitkomen.

Mag een baby van 4 maanden al hapjes?

Ja, je kunt starten met oefenhapjes als je baby tussen de 4 en 6 maanden is. Begin niet eerder en niet later. Een goed uitgangspunt is 1 of 2 keer per dag 3 tot 4 kleine lepeltjes fijngemaakte groente of fruit. Begin met een zachte smaak, want dan is het verschil met de zoete smaak van borst- of flesvoeding kleiner.

Meer geven is niet de bedoeling, en daar is een reden voor. De oefenhapjes komen naast de melkvoeding, en te veel hapjes verminderen de trek in borst- of flesvoeding. Melk blijft dus de hoofdvoeding, en je baby leert in deze weken de lepel, de structuur en de smaak kennen.

Een vies gezicht bij de eerste hap zegt weinig over wat je baby later lust. Soms heeft een kind wel tien keer proeven nodig om een smaak te leren waarderen, dus bied dezelfde groente rustig een paar keer aan voordat je iets nieuws probeert.

• Geef het hapje vlak na een borst- of flesvoeding, of tussen twee voedingen in. Beide momenten kunnen. Tussendoor is je baby ontspannen en heeft geen enorme trek meer, en dat is een goed moment om iets nieuws te proeven.
• Zet je baby goed gesteund rechtop. Rechtop kunnen zitten en goed kunnen slikken zijn de voorwaarden om te kunnen starten.
• Geef eerst losse smaken en nog geen gemengde. Zo went je baby aan één smaak tegelijk, en combineren kan later.
• Laat honing het hele eerste jaar staan en voeg geen zout toe. Beide staan op de lijst van producten die voor een baby worden afgeraden.
• Stop zodra je baby het hoofd wegdraait of de mond dichthoudt.

Laat je baby voor 8 maanden kennismaken met pindakaas en ei en blijf die daarna wekelijks aanbieden. Vroeg kennismaken verkleint de kans op een voedselallergie. Heeft je baby ernstig eczeem of een vastgestelde voedselallergie, start dan voor de leeftijd van 6 maanden en overleg eerst met de behandelend arts of diëtist over de aanpak.

Waarom slaapt je baby van 4 maanden ineens slechter?

Sommige baby’s die in maand drie regelmatiger gingen slapen, slapen deze maand weer onrustiger. Dan gaan ouders zoeken naar wat er misging, en vragen zich af of ze iets anders kunnen doen.

Een baby van 3 maanden slaapt gemiddeld 14,6 uur per dag en nacht en een baby van 6 maanden gemiddeld 15 uur. Bij 3 maanden is gemeten van 6 tot 22 uur, bij 6 maanden van 6 tot 21 uur.

Dit zijn gemiddelden uit metingen en geen aanbeveling.

Belangrijker is het tweede getal, het aantal keren dat een baby ’s nachts wakker wordt. Bij 3 maanden is dat gemiddeld 2,2 keer per nacht en bij 6 maanden 2,5 keer. Bij beide leeftijden is gemeten van 0 tot 15 keer.

Tussen 3 en 6 maanden neemt het wakker worden dus gemiddeld niet af, maar iets toe. Je baby sliep net wat langere blokken en roept nu weer vaker.

Rond 3 maanden vallen baby’s door het ontstaan van een dag- en nachtpatroon en een betere zelfregulatie makkelijker in slaap en slapen ze langer door. Een baby van deze leeftijd kan zichzelf nog niet reguleren en heeft de nabijheid van een ouder nodig om te kalmeren. In deze weken kun je dus dicht bij je baby blijven en reageren op de signalen.

Waarom het bij de een wel gebeurt en bij de ander niet, is niet met zekerheid te zeggen. Het woord slaapregressie komt niet uit een Nederlands advies, en er is geen leeftijd bekend waarop de slaap omslaat. Een nacht met drie of vier keer roepen past binnen de getallen hierboven.

Wat kun je overdag doen?

Drie adviezen zijn concreet genoeg om vandaag te doen:

• Leg je baby elke dag meerdere keren op de buik, bij het verzorgen en bij het spelen, en altijd wakker en onder toezicht. In buikligging leert je baby de armen te gebruiken om zich van de onderlaag op te duwen. Het toezicht is er omdat je baby op de buik niet in slaap mag vallen.
• Houd het zitten in een stoeltje kort. Een autostoeltje is minder geschikt om lang in te zitten en wordt het liefst alleen als vervoermiddel gebruikt. Een baby ligt hooguit een paar keer per dag kortdurend in een wipstoeltje, liefst niet langer dan een kwartier per keer.
• Let op de vermoeidheidssignalen in plaats van op de klok. Er zijn geen onderbouwde gegevens bekend over wat gebruikelijke wakkertijden bij baby’s zijn, en dezelfde bedtijd pakt voor het ene kind te kort en voor het andere te lang uit. De vuistregel van anderhalf tot tweeënhalf uur die je overal tegenkomt, staat bij wakkertijden per leeftijd, en je gebruikt die als startpunt en niet als maat.

Een vermoeide baby kijkt steeds vaker weg van waar je baby net mee bezig was en zoekt om zich heen. Je baby begint te pruttelen, wrijft aan oren en ogen, gaapt of slaakt een diepe zucht. Sommige baby’s maken juist steeds meer geluid, raken opgewonden of krijgen rode wangen.

Zie je dat, breng de prikkels dan omlaag en leg je baby neer voordat de vermoeidheid verder oploopt. Bij een oververmoeide baby kan het inslapen daarna juist langer duren.

Slaap en voeding niet forceren

• Later naar bed brengen in de hoop op een langere nacht. Onderbouwde wakkertijden voor baby’s zijn er niet, en een baby die over het moment heen is, kan juist moeilijker inslapen.
• Extra of grotere hapjes geven voor een rustigere nacht. Oefenhapjes zijn er om te oefenen, en het advies is juist om niet te veel te geven, omdat de trek in melk dan afneemt.
• Midden in een onrustige periode het bedje verplaatsen, de kamer wisselen of de nachtvoeding afbouwen. Er verandert dan te veel tegelijk om te zien wat werkt.
• Wiggen, kussens of dekbedden gebruiken om je baby op de plek te houden nu je baby gaat draaien. Dat zijn geen veilige slaaphulpmiddelen. De regels voor veilig slapen blijven gelden.
• Wachten met pindakaas en ei tot je baby ouder is. Dat is oud advies, en kennismaking voor 8 maanden is wat nu wordt geadviseerd.

Als het niet werkt

Een slaapje dat niet lukt, ziet er ’s middags om half drie ongeveer zo uit. Je hebt de gordijnen dicht gedaan, je baby ligt in bed en na tien minuten huilt je baby nog steeds. Til je baby dan op, maak het rustig in gedempt licht met weinig woorden en probeer het na een minuut of tien opnieuw.

Lukt het de tweede keer ook niet, laat dat slaapje dan gaan en breng de volgende bedtijd een half uur naar voren in plaats van het uit te zitten.

Word je ’s nachts drie of vier keer geroepen, dan is een verdeling praktischer dan volhouden. Zijn jullie met zijn tweeën, spreek dan af wie de eerste helft van de nacht doet en wie de tweede, zodat allebei een aaneengesloten stuk slaapt. Zo’n afspraak werkt beter als je die overdag maakt en niet om drie uur ’s nachts.

En aan tafel? Draait je baby het hoofd weg bij elke lepel, stop dan voor die dag. Probeer het over een paar dagen opnieuw, eventueel met een andere smaak of op een ander moment.

Blijft het na twee weken elke keer misgaan, of lukt drinken ook minder goed, leg het dan voor op het consultatiebureau.

Wanneer neem je contact op?

Er zijn drie niveaus, en het scheelt om vooraf te weten welk niveau bij welke vraag past.

• Consultatiebureau, bij twijfel zonder haast. Denk aan vragen over het ritme, over de hapjes of over iets in de ontwikkeling dat je opvalt. Ook als het slaapgebrek je als ouder te veel wordt, kun je daar terecht.
• Huisarts, met een afspraak. Dat is aan de orde als je baby aanhoudend minder drinkt, niet groeit zoals verwacht, of na een nieuw product huiduitslag of braken krijgt.
• Direct de huisarts, en buiten kantooruren de huisartsenspoedpost. Dat doe je bij koorts (38 graden of hoger) samen met een van de signalen hieronder. Ook bel je direct als je baby veel minder drinkt dan normaal, minder dan de helft, of meer dan 12 uur geen natte luier heeft. Bel 112 bij moeilijk, snel of piepend ademen, ook als dat na een nieuw product gebeurt, bij een tong of keel die dikker wordt, en als je baby bleek, grauw of blauw ziet of nergens op reageert.

De regel dat je bij koorts altijd meteen belt, geldt voor baby’s jonger dan 3 maanden. Je baby is daar nu voorbij, dus telt naast de thermometer vooral hoe je baby zich gedraagt.

Er zijn daarnaast situaties waarin je hoe dan ook direct belt, zoals een ziekte van het hart of de longen, diabetes of minder afweer. Was je baby te vroeg geboren of is er eerder een koortsstuip geweest, bespreek dan met je eigen huisarts wat voor jullie geldt.

Bij te vroeg geboren baby’s kijk je bovendien naar de gecorrigeerde leeftijd als je de ontwikkeling vergelijkt.

Bij welke signalen met koorts bel je direct?

Bel direct de huisarts, en buiten kantooruren de huisartsenspoedpost, bij koorts (38 graden of hoger) samen met een van deze signalen. Staat er “bel 112” bij, dan bel je meteen 112, ook zonder koorts:

• minder of niet reageren
• moeilijk wakker te krijgen zijn
• kreunen
• blijven huilen en niet te troosten zijn
• moeilijk of sneller dan anders ademen, ook in rust, piepen of kwijlen bij het ademen: bel 112
• stoppen met ademen, ook heel even: bel 112
• bleek of vlekkerig zien: bel 112
• blauwe, grauwe of grijze lippen: bel 112
• rode of donkere vlekjes die niet lichter worden als je erop drukt
• steeds overgeven
• minder dan de helft drinken van wat je gewend bent
• langer dan 12 uur geen natte luier
• ineens schokken met armen en benen, dat kan een koortsstuip zijn: bel 112 en leg je baby op de zij zolang het schokken bezig is. Is het al voorbij, bel dan toch direct de huisarts, en neemt daar niemand meteen op: 112
• nekpijn of erge hoofdpijn
• een arm, been of gewricht dat dik, warm of rood is, of een arm of been niet gebruiken

Bel ook direct als je baby in korte tijd steeds zieker wordt, anders ziek is dan je gewend bent, of als je je erge zorgen maakt. Zie je meer dan één signaal tegelijk bij de ademhaling, de kleur of het gedrag van je baby, of twijfel je daarover: bel 112. Hoe je bij koorts bepaalt wie je belt, staat uitgewerkt in een eigen artikel.

Weer aan het werk met korte nachten

Valt het einde van je verlof in deze maanden, dan komt dat samen met nachten die gemiddeld niet rustiger worden. Moe en kort aangebonden zijn komt dan veel voor. Veel ouders hebben ook het gevoel dat ze iets verkeerd doen, terwijl vaker wakker worden in deze maanden gebruikelijk is.

Wordt het huilen je op een moment te veel, leg je baby dan op een veilige plek, in bed of in de box. Neem de tijd om bij te komen en zoek iemand die de zorg een paar uur kan overnemen, bijvoorbeeld een familielid, een vriend of een buur.

Veel ouders worden weleens boos of wanhopig van een huilende baby. Bij ouders van een veel huilende baby voelt ongeveer de helft weleens boosheid of frustratie. In zo’n opwelling wordt een baby soms door elkaar geschud, en schudden mag nooit.

Bespreek het op het consultatiebureau als het langer duurt dan een week of twee. Wat je kunt doen als het huilen je te veel wordt, staat in een eigen artikel.

De eerste hapjes bijhouden

Vanaf deze maand wordt de vraag “welke smaken hebben we al gehad?” actueel. In BabyTracker leg je een hapje vast als vaste voeding met een notitie, en zie je later precies terug wat er wanneer geprobeerd is. Handig voor jezelf, en voor het moment waarop pinda en ei aan de beurt komen.

Zo houd je voedingen bij