Groeispurt en onrustige weken: wat erover bekend is en wat helpt

Het is halverwege de middag, je baby heeft in twee uur drie keer gedronken, het dutje duurde twintig minuten en op de arm is de enige plek waar het lukt. Vorige week ging alles nog vanzelf.

Hoe lang zo’n periode duurt, is maar voor een deel ervan opgeschreven. Over regeldagen schrijft het Voedingscentrum dat er na twee dagen weer een nieuw ritme is gevonden. Voor een onrustige week in bredere zin noemt geen Nederlandse richtlijn een termijn, en wij verzinnen er geen.

Wanneer zulke dagen vaak vallen, is wel beschreven: rond tien dagen, zes weken en drie maanden. Hieronder staat wat er in cijfers bekend is, wat eronder kan zitten, wat helpt, en wanneer je belt.

Wat je merkt

Niet alles komt tegelijk. Bij het ene kind zit de onrust vooral in de slaap, bij het andere vooral in het drinken, en bij een derde vooral in het huilen aan het eind van de dag.

• Vaker om drinken vragen, ook kort nadat je net hebt gevoed.
• Dutjes die korter duren dan je gewend bent, en ’s nachts vaker wakker worden.
• Meer huilen, bij veel baby’s vooral aan het eind van de middag en in de avond.
• Alleen tot rust komen op de arm of aan de borst, en protest zodra je neerlegt.
• Sneller overprikkeld raken bij bezoek, geluid of een dag weg van huis.
• Nieuwe geluiden of bewegingen die er de week ervoor nog niet waren.

Wat er in cijfers bekend is

Dit verschilt sterk per kind. De tabel geeft een richting, geen norm. Achter elk getal staat de bron; de volledige vindplaatsen staan onderaan dit artikel.

De spreiding achter deze getallen is breed. Op drie maanden loopt de slaap van 6 tot 22 uur per etmaal en het aantal keren wakker worden van 0 tot 15 per nacht. Een week die bij jullie zwaar is, valt daarmee vaak nog binnen wat op deze leeftijd wordt gezien. Meer per leeftijd staat in hoeveel een baby slaapt.

Waarom een week ineens anders loopt

Je ziet dat je baby vaker vraagt, korter slaapt en moeilijker tot rust komt. Drie dingen kunnen zo’n beeld geven, en ze kunnen samen spelen.

Het eerste is de voeding. Een baby die groeit heeft meer melk nodig, en de enige manier waarop hij dat kan regelen is vaker vragen. Het werkt zo: hoe meer je baby drinkt, hoe meer melk jij produceert.

Het tweede is de slaap. Bij een baby duurt een slaapcyclus ongeveer 45 minuten. Zo’n cyclus begint met actieve slaap: je baby beweegt, maakt geluidjes en ademt snel en onregelmatig. Ongeveer halverwege gaat dat over in stille slaap, waarin hij nauwelijks beweegt. Tussen twee cycli in worden kinderen en volwassenen enkele keren per nacht kort wakker, meestal zonder dat ze het merken. Heeft je baby na zo’n moment hulp nodig om verder te slapen, dan wordt een korte onderbreking een wakkere periode, en op een onrustige nacht gebeurt dat vaker achter elkaar.

Het derde is de omgeving. Een verkoudheid, een reis, veel bezoek, de eerste week opvang of een te warme kamer kunnen hetzelfde beeld geven: korter slapen, vaker drinken, meer huilen. Van buitenaf is dat niet te onderscheiden van een groeispurt, en dat hoeft ook niet, want wat je doet is in beide gevallen hetzelfde.

Wat er in één bepaalde week bij één bepaald kind speelt, kunnen wij niet vaststellen. Er bestaat geen test voor een groeispurt, en bekend is alleen op welke leeftijden onrustige dagen vaak voorkomen. Verder gaat de zekerheid niet. Dat is onbevredigend, en het is tegelijk de reden dat je niet eerst de juiste verklaring hoeft te vinden voordat je iets kunt doen.

Zit mijn baby in een sprongetje?

Sprongetje is geen term uit een Nederlandse richtlijn. Het is een woord uit boeken en apps voor een onrustige week die vooraf lijkt te gaan aan iets nieuws, zoals omrollen of zitten. De Nederlandse richtlijnen kennen geen indeling in vaste weken waarin per week staat wat je kind doormaakt.

Bruikbaarder is kijken naar je eigen kind. Meer bewegen, nieuwe geluiden en drukker spelen zie je zelf, en dat is concreter dan een datum in een schema. Welke stap in de ontwikkeling eraan kwam, zie je bovendien pas achteraf. Wil je dat later kunnen terugzien, dan kun je de ontwikkeling bijhouden in een app en een nieuw geluid of een nieuwe beweging noteren op de dag dat je het voor het eerst merkt.

Bij borstvoeding: waarom vaker drinken de oplossing is

Bij borstvoeding voelt zo’n week vaak alsof je melk tekortschiet. De aanmaak werkt als vraag en aanbod: hoe meer je baby drinkt, hoe meer melk jij produceert, en baby’s regelen op die manier zelf dat ze genoeg krijgen. Vaker vragen is dus het signaal waarmee de productie omhooggaat, en na twee dagen is er weer een nieuw ritme gevonden. Bij een pasgeborene heten zulke dagen regeldagen.

Blijf in die dagen voeden op verzoek. Wachten tot de klok het toestaat haalt precies het signaal weg dat de aanmaak verhoogt. Wil je bijvoeden, overleg dat dan eerst met het consultatiebureau of een lactatiekundige, want elke fles die een borstvoeding vervangt verlaagt de vraag en daarmee de aanmaak.

Kijk ondertussen naar wat wel houvast geeft. In de eerste weken zijn ongeveer zes natte luiers en twee tot vijf poepluiers per 24 uur een teken dat je kind voldoende binnenkrijgt. Zie natte luiers als signaal en de groeicurve. Twijfel je of je baby genoeg drinkt, neem dan contact op met het consultatiebureau.

Blijft de twijfel over je productie hangen, kijk dan bij maak ik genoeg melk?.

Wat je kunt proberen

Het ligt voor de hand om in een slechte week iets nieuws te beginnen. Het nadeel daarvan is dat je baby er dan een nieuw ritme bij krijgt, en dat je achteraf niet kunt zien waar een verbetering aan lag. Wat je wel kunt doen, valt in drie groepen.

Voor het ritme: houd de vaste momenten van de dag gelijk, ook als de tijden schuiven. Het dag-nachtritme dat je had opgebouwd is deze week het anker, en het inslaapritueel is het stuk voorspelbaarheid dat overblijft. Leg je baby liever iets eerder neer dan later, want bij oververmoeidheid gaat het inslapen bij veel baby’s juist moeilijker.

Voor de prikkels: minder bezoek, minder uitjes, meer thuis, en een rustige late middag. Na een drukke middag heeft je baby meer te verwerken, en bij veel baby’s is het eind van de dag toch al het lastigste deel. Zie een overprikkelde baby voor de signalen.

Voor jullie zelf: verdeel de zwaarste uren vooraf in plaats van te kijken hoe ver je komt. Spreek af wie welk deel van de avond of de nacht doet, en vraag iemand uit je omgeving om iets concreets, zoals een boodschap, een uur wandelen met de kinderwagen of een avond koken. Schrap wat kan; de was en de boodschappen kunnen een week wachten.

Wat vaak niet helpt

Deze dingen kosten in zo’n week vooral energie, of ze maken het onduidelijker.

• Elke dag iets anders proberen. Je kunt pas na een paar dagen zien of een verandering iets doet.
• Bijvoeden zonder overleg om de onrust te stoppen, want elke fles die een borstvoeding vervangt verlaagt de vraag en daarmee de aanmaak.
• Op eigen initiatief iets weglaten uit je eigen eten. Bespreek dat eerst met het consultatiebureau of de huisarts, zodat je eigen voeding niet schraler wordt zonder dat duidelijk is wat het oplevert.
• Middeltjes tegen krampjes of onrust uit de drogist. Overleg met het consultatiebureau, de huisarts of de apotheek voordat je je baby iets geeft.
• Vergelijken met andere baby’s van dezelfde leeftijd. De spreiding is zo breed, op drie maanden 6 tot 22 uur slaap per etmaal, dat twee gezonde baby’s nauwelijks op elkaar hoeven te lijken.
• Jezelf iets verwijten. Er is geen aanwijzing dat een onrustige week komt door iets wat jij hebt gedaan of nagelaten.

Als het na een paar dagen niet zakt

Geef één verandering drie dagen, en verander in die drie dagen verder niets. Anders blijft onduidelijk waar het aan lag en begin je op dag vier weer bij nul.

Kijk voor het eerste teken van herstel naar de dag en niet naar de nacht. Een baby die overdag weer tevreden speelt en langer wakker is zonder te huilen, heeft de zwaarste dagen meestal achter zich, ook als de nachten nog niet meedoen. Geef het daarna nog een paar dagen voordat je het ritme bijstelt.

Blijft het onrustig zonder rustige tussenperiodes, of wordt het elke dag iets zwaarder in plaats van lichter, dan is uitzitten niet meer het antwoord. Twijfel je, neem dan contact op met het consultatiebureau. Maak een afspraak en neem drie of vier dagen aan aantekeningen mee: hoe vaak je baby dronk, hoe lang hij sliep en wanneer hij huilde. Daar kan iemand mee meekijken, en dat werkt beter dan een indruk van een paar weken.

Voor huilen geldt een grens: huilt je baby meer dan 3 uur per dag, 3 dagen of meer per week, en dat 3 weken lang, bespreek het dan met de verpleegkundige of arts van het consultatiebureau of met je huisarts. Bij 5 van de 100 baby’s die veel huilen is een lichamelijke oorzaak te vinden. Wat gebruikelijk is bij huilen staat in huilen: wat gewoon is. Verandert het slapen weken achtereen, lees dan ook over de onrustige slaapperiodes.

Wanneer je contact opneemt

De signalen hieronder gaan over je baby zelf, niet over hoe zwaar de week voelt.

• Is je baby jonger dan 3 maanden en heeft hij koorts, dus 38 graden of hoger, bel dan direct de huisarts, buiten kantooruren de huisartsenspoedpost.
• Bel direct de huisarts als je baby minder of niet reageert als je iets zegt, moeilijk wakker te krijgen is, of blijft huilen en niet te troosten is.
• Bel dezelfde dag de huisarts als je baby duidelijk minder drinkt dan je gewend bent, minder dan de helft, of als er meer dan 12 uur geen natte luier is geweest.
• Bel dezelfde dag de huisarts als het huilen anders klinkt dan anders, bijvoorbeeld kreunend of opvallend zwak.
• Maak een afspraak op het consultatiebureau als de onrust aanhoudt zonder rustige periodes, als de groei afwijkt van de eigen lijn, of als je twijfelt of je baby genoeg drinkt.
• Bel 112 bij een levensbedreigende situatie, zoals niet reageren, blauw zien of ademnood.

Gold er al iets voordat deze week begon, bijvoorbeeld dat je baby te vroeg geboren is, dat er een aandoening bekend is of dat je baby verkouden is, noem dat dan meteen bij het bellen. Vertel ook sinds wanneer het speelt en wat er veranderde. De volledige lijst met signalen bij koorts staat in wanneer je bij koorts belt.

Hoe het met jou gaat

Voor een baby is dit een week; voor jou zijn het vier of vijf korte nachten achter elkaar, en dat is iets anders. Eén korte nacht is te doen, vijf achter elkaar veel minder, en daar zit meestal het punt waarop het gaat schuren.

Merk je dat je wanhopig of boos wordt van het huilen, leg je baby dan veilig op de rug in het eigen bedje, loop de kamer uit en kom na een paar minuten terug. Schud een baby nooit. In als het huilen jou te veel wordt staat wat je op dat moment doet.

Wil je er ook ’s nachts met iemand over praten, dan is De Luisterlijn dag en nacht bereikbaar op 088 0767 000, en je blijft daar anoniem. Blijf je somber, futloos of angstig, en houdt dat langer dan een paar weken aan, bespreek het dan met de huisarts of het consultatiebureau. Uitputting bij ouders is een geldige reden om te bellen, ook als er met je baby niets aan de hand is.

Deze week naast de vorige leggen

In het Inzicht-scherm van BabyTracker zie je het aantal voedingen, de slaap en de onrustmomenten per dag. Daarmee zie je of deze week echt anders is dan de vorige, of dat het vooral zo voelt. De app benoemt daarbij geen oorzaak en zegt niet dat je kind ergens “in zit”; wat er staat, is wat er gebeurde.

Bekijk baby slaap bijhouden